Frauenrechte

  • Presse

    Zeitung

    Screenshot 2015-07-06 16.31.54

     

    • Tagesspiegel
    • TS_20150710_2358

    taz_logo_offset_2011

    100715plan

     

    jw_logo

    jw_159_11

     

    der-Freitag_das-Logo_Final

    freitag_16072015

    Radio

     

     

    1280

    Web

    qantara

     

    Bildschirmfoto 2015-08-29 um 17.04.33

     

    renk logo

    , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • , \
  • Etkinlik

    • 03:07, 19h – Sergi Açılışı
    • 04:07, 17h – CANAN ile sanat üzerine Söyleşi
    • 24.07, 20h – Panel „Independent Cultural Spaces in Turkey and Germany“ (Türkiye ve Almanya’da Bagimsiz Kültürel Uzamlar“
    • 25.07, 20h – Zeyno Pekünlü ile Sunum-Performans
    • 26.07, 20h – LGBT*I*Q Kısa Film Festivali ve Söyleşi
    • 27.07, 17h – Sanatçılarla Söyleşi, ardından Türkiye’nin Güneydoğusu’ndaki Direniş’te siyasal sanat
    • 28.07, 19h – Kısa Film Gösterimi „Holding Up the Photograph“ ve Özlem Kaya (Hafıza Merkezi) ile sohbet
    • 29-31, 10h- Cem Dinlenmiş ile karikatür atölyesi
    • 30.07, 20h – Film gösterimi „Ben Uçtum Sen Kaldın „2012, Berlin Galası, ardından tartışma, FSK sinemada
    • 31.07, 20h – Kısa Film Festivali
    • 01:08, 17h – Gezi blogcusu Erkan Dinarı ile sohbet
    , \
  • Kadın Hakları

    Örnek açıklama

    , \
  • Buch

    Vorwort

    Im Sommer 2013 entstand die Idee, eine Ausstellung zur Ästhetik des Widerstands in der Türkei zu organisieren und diese in Deutschland zu zeigen. Nur wenige Monate zuvor war im Istanbuler DEPO die Ausstellung Afişe Çıkmak zu Ende gegangen. Darin war die soziopolitische und kulturelle Geschichte diverser linkspolitischer und progressiver gesellschaftlicher Akteure in der Türkei, zwischen den 1960er und 80er Jahren, in Form von Plakaten und anderen zeitzeuglichen Dokumenten behandelt worden. Unser Projektinitiator Christian Bergmann, der als Politologe am Social Policy Forum der Boğaziçi Universität in Istanbul forscht, war nach dem Besuch im DEPO nachhaltig beeindruckt von den kreativen Formen des Protestes aus jener Zeit. Als sich dann nur wenige Monate später die Proteste rund um den Gezi-Park ereigneten, wurden die Parallelen in der Formensprache des Widerstands rund um den Taksim Platz zu den Ästhetiken in der vorher besuchten Ausstellung offenbar.

    Bei der Suche nach möglichen Partner_innen zur Umsetzung der Projektidee ergaben sich eine Reihe von fruchtbaren Kooperationen. So konnten wir z.B. Pablo Hermann vom Organ kritischer Kunst (OKK) aus dem Berliner Wedding gewinnen, das Projekt mit aufzubauen. Die Arbeit des OKK, fußt auf jahrelanger Erfahrung mit künstlerisch-aktivistischen Ansätzen. Weitere Projektmitglieder sind Duygu Gürsel vom Allmende e.V., Zülfukar Çetin, der als Gastwissenschaftler bei der Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) tätig ist, sowie Çağrı Kahveci von der Alice Salomon Hochschule Berlin, die mit ihren Arbeitserfahrungen das Projekt um einen theoretischen Überbau mit wissenschaftlichen, analytischen Beiträgen erweiterten und somit Zusammenhänge, Kontinuitäten, aber auch Brüche und Unterschiede der verschiedenen Bewegungen in der Türkei, damals und heute, verdeutlichen konnten. Therese Koppe bereicherte das Projekt mit ihrem Themenschwerpunkt Video/Film und die Kunsthistorikerin Eva Liedtjens, sowie der Textilkünstler Jan Bejšovec waren maßgeblich für die Künstler_innenauswahl und das Ausstellungskonzept verantwortlich. In dieser Konstellation erprobten wir die kollektive Umsetzung. Sehr wichtig war und ist uns dabei der gruppenkuratorische Prozess.

    In der intensiveren Auseinandersetzung mit dem Thema wurde eine ästhetische Verbindung zwischen der Zeit der Widerständigkeit der 70er Jahre und heute deutlich – ähnlich einer Brücke, die die Zeit der Repressionen der Militärdiktatur und die verschiedenen Bewegungen von damals mit denen von heute zu verbinden vermag. Mit dem Projekt wagen wir den Versuch, die Türkei aus einem alternativen Blickwinkel zu betrachten, fernab des typischen soziokulturellen Fokus auf Themen wie Migration oder Religion. Wir wollen einem möglichst breiten und interessierten Publikum in Deutschland, die jüngere Geschichte der Türkei und ihre zahlreichen gesellschaftspolitischen und kulturellen Konflikte, sowie die Vielzahl der daraus entstandenen Protestbewegungen innerhalb der Zivilgesellschaft, näher bringen.

    Dabei liegt der Fokus der Ausstellung nicht allein auf der Metropole Istanbul, in der fast ein Drittel der Stadtbevölkerung der Türkei lebt. Im Rahmen der Ausstellungsvorbereitung unternahmen wir als Projektgruppe Anfang 2015 eine Recherchereise ins kurdisch geprägte Diyarbakır. Dabei unterstützte uns das Diyarbakır Sanat Merkezi, um vor Ort Künstler_innen und zivilgesellschaftliche Organisationen für unser Projekt zu gewinnen.

    Unsere kollektive Arbeitsweise spiegelt sich im Projekt selbst wider – so konnte in den letzten zwei Jahren in der Zusammenarbeit mit zahlreichen weiteren Unterstützer_innen die Ursprungsidee zu einem Projekt mit insgesamt mehr als 40 Teilnehmer_innen und Kollektiven aus verschiedenen Regionen der Türkei und Deutschland heranwachsen. Die Vielstimmigkeit ermöglicht eine Rückbindung an soziale Bewegungen in beiden Ländern – in einem Umfang, der in dieser Form und zu einem solchen Thema bislang beispiellos ist.

    Das dreigliedrige Projekt besteht aus einer Ausstellung, einer Publikation und einem Rahmenprogramm. In der Ausstellung werden dokumentarische Momentaufnahmen vom sozialen Widerstand im öffentlichen Raum durch künstlerische Reflexionen kontextualisiert. Das Nebeneinanderstellen von Fotografie, Video, Installation, Malerei, Plakatkunst und Archivmaterial ermöglicht eine assoziative Dokumentation. Die vorliegende Publikation beinhaltet wissenschaftliche, künstlerische sowie literarische Beiträge in Wort und Bild, die eine Vielzahl der in der Ausstellung enthaltenen Themen aufgreifen und ergänzen. Das Rahmenprogramm vertieft darüber hinaus einzelne Themenbereiche in einer Podiumsdiskussion, einer Performance, einem Karikaturen-Workshop sowie Filmvorführungen und Künstler_innengesprächen.

    Die neue Gesellschaft für bildende Kunst (nGbK) und ihre Kunstpolitik, die seit über 40 Jahren an der Schnittstelle zwischen gesellschaftlichen Fragestellungen und künstlerischen Strategien angesiedelt ist, hat sich als der ideale Ort für unser Ausstellungsprojekt erwiesen. Wir bedanken uns daher an dieser Stelle von ganzem Herzen bei allen Freund_innen und Kolleg_innen, die im Laufe dieser zwei Jahre so tatkräftig daran mitgearbeitet haben, das Projekt, immer wieder aufs Neue, weiterzuentwickeln und letztlich in die Tat umzusetzen.

    Berlin/Istanbul im Juni 2015

    nGbK-Projektgruppe 7713:
    Jan Bejšovec, Christian Bergmann, Zülfukar Çetin, Duygu Gürsel, Pablo Hermann, Çağrı Kahveci, Therese Koppe, Eva Liedtjens

    Einleitung

    –Melek Muștu Seufert, Zülfukar Çetin

    In der Vorbereitungsphase zu diesem Buch interessierten wir uns einerseits für die Entwicklungen innerhalb verschiedener gesellschaftlicher Bewegungen – angefangen bei den 60ern – und deren damaligen und heutigen Repräsentationsmodellen. Auf der anderen Seite jedoch interessierten wir uns für deren künstlerischen Vorsprung und ästhetische Reflexionen. Als ein interdisziplinäres Projekt konnten wir für dieses Feld schlussfolgern, dass es Gemeinsamkeiten in der Art und Weise des Gedenkens gibt – trotz Unterschieden in der Zeit und im öffentlichen Auftreten der verschiedenen Gruppen: Poster, Slogans, Tagebücher, Graffitis, Fotografien, Lieder, Filme und sogar Musikgruppen sind jene Elemente, die [von Bewegungen] übrig bleiben, die sie unvergesslich machen und dokumentieren und die Teil der Konstruktion des gesellschaftlichen Gedächtnisses sind.

    Wir entschieden uns deshalb das Buch in drei Hauptkapitel einzuteilen: Kollektives Gedächtnis, Kunst und Widerstand und Urbaner Widerstand. Auch wenn diese Titel untereinander aufgelistet sind, sollten wir uns dessen bewusst sein, dass die Themen miteinander verwoben sind und nicht getrennt voneinander gedacht werden können. So etwa der Gezi Park und sein Platz im kollektiven Gedächtnis, den er über die letzten Jahre eingenommen hat. Er kann als ein Widerstand gelesen werden – an dem auch die Kunst beteiligt ist – gegen die mit dem Bau eines Einkaufszentrums einhergehenden Zerstörungen. Dieser Widerstand entwickelt sich danach weiter und wird zu einem sich neu generierenden kollektiven Gedächtnis.

    Im ersten Kapitel, das sich mit dem kollektiven Gedächtnis auseinandersetzt, stellen wir uns folgende Fragen: „Was ist kollektives Gedächtnis?“, „Was ist darin enthalten, und was sagt es aus, wo begegnet es uns?“, „Was sind die Elemente, die dieses Gedächtnis erschaffen und wer generiert und wer vernichtet es?“.

    Unser Fokus in diesem Buch richtet sich auf Widerstand. Es ist nicht schwer, Beispiele in der Türkei dafür zu finden, dass die Veränderungen bzw. die Vernichtung und Auferlegung von einem kollektivem Gedächtnis nicht einfach angenommen werden. Es haben sich besonders in den letzten 10 Jahren starke Bewegungen gegen dieses fiktive Gedächtnis – oder die „Gedächtnislosigkeit“ – entwickelt. Dies sind Beispiele dafür, dass die Gesellschaft begonnen hat, ihr eigenes Gedächtnis wieder selbst herzustellen. In diesem Zusammenhang stellt sich heraus, wie wichtig Geschichtsschreibung ist. „Wessen Geschichte, wird wie geschrieben?“, „Wie gestaltete sich der Übergang vom Objekt zum Subjekt des Widerstands?“, „Wie transformierten sich dabei die Widerstandsformen?“, „Was waren die Errungenschaften, was die Verluste?“. Wir suchten uns – diesen Fragen folgend – Beispiele aus der feministischen, der kurdischen und der LGBTI* -Bewegung und von Interventionen im städtischen Raum aus. In diesem Teil des Buches offenbaren uns die Aktivist_innen, Künstler_innen und Akademiker_innen, entgegen der dominanten/offiziellen Geschichtsschreibung, eine Alternative, aber auch unverfälschte Geschichtsschreibung. Beispielweise geht es in dem Beitrag von Handan Koç darum, wie eine kleine Gruppe von Frauen der zweiten Welle des Feminismus es über die Jahre hinweg, durch ihren hartnäckigen Kampf geschafft hat, tausende Frauen gegen die staatlich unterstützte Gewalt von Männern zu bewegen. Sie erklärt uns, wie die Frauen im Laufe der Zeit so viel Zuspruch bekommen haben, dass sich die diskriminierenden Gesetze, die das patriarchale Denken repräsentieren, mit der Zeit zu Gunsten der Frauen verändern.

    In ähnlicher Weise sehen wir dies auch im Artikel von Zülfukar Çetin und Aras Göngör. Beide Autor_innen beschreiben, wie die LGBTI* -Bewegung zuerst durch die Organisierung gegen Gewalt an Trans* und deren Forderungen nach mehr Rechten anfing. Heute verteidigt sie die Menschenrechte und Pressefreiheit, unterstützt die kurdische Bewegung sowie die Arbeiter_innen- und Frauenbewegung und ist zu einer antimilitaristischen, emanzipatorischen und aktiven Bewegung geworden. Der Pride-Marsch ist eine wichtige Errungenschaft dieses Widerstands. Was sich allerdings davon ins Gedächtnis eingeschrieben hat, ist der Slogan – für manche eher schamlos – „Faşizme karşı bacak omuza“ („Gegen den Faschismus, Bein an Schulter“ statt der berühmten antifaschistischen Parole: „Faşizme Karşı Omuz Omuza!“ („Schulter an Schulter gegen Faschismus“)).

    Banu Karaca erörtert in ihrem Text über die Slogans von Gezi, wie der Gezi-Park zum Symbol für die Kämpfe und Interventionen im städtischen Raum wurde. Wir erfahren, wie die friedvollen Proteste gegen den Bau eines Einkaufszentrums auf der Grünfläche am Taksim Platz – im Stadtgedächtnis der Ort von Demonstrationen und Festivitäten – auf Grund der unverhältnismäßig hohen Polizeigewalt, Gruppen aus allen Gesellschaftsschichten im Gezi Park zusammen kommen ließen. Sie haben sich solidarisch und mit viel Humor widersetzt und in vielen Ecken [der Stadt] Spuren vom Geist des Gezi-Aufstands hinterlassen. Was für das Gedächtnis zu Taksim und Gezi übrig blieb, ist folgender Slogan, der ein neues Kapitel aufmacht: „Her yer Taksim, her yer direniş“ („Überall ist Taksim, überall ist Widerstand“).

    Can Sungu widmet sich in seinem Beitrag der Wahrnehmung von Arbeitsmigration, zwischen Deutschland und der Türkei, anhand von zwei Filmen: diese Menschen sind von der Türkei nach Deutschland migriert, weil sie sich ein besseres Leben erträumten. Dort angekommen mussten sie sich gegen harte Arbeitsbedingungen, Ausbeutung, sozio-kulturelle Veränderungen, Heimweh, und rassistische Diskriminierung zur Wehr setzen. Sowohl in der Türkei, als auch in Deutschland – je nach dem aus welchem Fenster man schaut – werden sie als „gurbetçi“/ „almancı“ („im Ausland Lebende_r“/ „in Deuschland Lebende_r“), „Gastarbeiter_innen“/ „ausländische Arbreiter_innen“, „muslimische Ausländer“ bezeichnet und befinden sich dadurch in der Schwebe einer identitären Positionierung.

    Şeyhmus Diken vermittelt uns – aus seiner Perspektive – den Geist der 68er, der die ganze Welt erfasst hatte und somit auch die Türkei. Die Massen forderten mehr Freiheiten und Rechte. In dieser Welle befanden sich auch kurdische Studierende und Intellektuelle, die sich gegen die soziale Ungerechtigkeit zwischen Ost- und West- [-Türkei] organisiert und Treffen abgehalten haben. Sie haben dabei darauf aufmerksam gemacht, dass die Geschichtsschreibung über die kurdischen Gebiete falsch ist. Die offizielle Ideologie wurde damit entlarvt und es fand der erste Schritt von „aus dem Osten sein“ („doğululuk“) zu einer Bewegung statt, die vom Kurdentum getragen wird und sowohl auf legitime, als auch auf illegitime Weise bis heute weitergeht.

    Das zweite Kapitel handelt von Kunst und Widerstand und konzentriert sich auf die Art und Weise, wie sich Kunst und gesellschaftlicher Widerstand gegenseitig beeinflussen und stärken. Wir wollten hier herausfinden, was die Rolle von Kunst innerhalb gesellschaftlicher Bewegungen ist und wie sich Repression, in Bezug auf bestimmte Bereiche und Gruppen und deren Widerstand dagegen, auf den/die Künstler_in bzw. die Kunstthemen auswirkt. Wir fragten uns hier, welche Veränderungen und Transformationen die Ästhetik des rebellischen Künstlers durchmacht und diskutieren dies dank der Beiträge von Kolleg_innen aus den jeweiligen Sparten des Dokumentarfilms, der Videokunst, der Karikatur, der Kuratorie, der Kunsttheorie und der Akademie.

    Mizgin Müjde Arslan präsentiert uns Filme aus den Kurdischen Gebieten mit einem Blick von ‚innen‘ durch ihre eigene Erfahrungen. Die Autorin interpretiert das, zu Beginn der 2000er, aufkommende Kurdische Kino – vor allem im Bereich des Dokumentarfilms – als das Bedürfnis nach Sichtbarkeit eines zeitweise geleugneten Volkes und seiner verbotenen Sprache.

    Im Anschluss daran erklärt uns Can Candan in seinem Text, in dem er sich die Geschichte des Dokumentarfilms in der Türkei näher anschaut, dass der Dokumentarfilm die Kämpfe gegen ethnische und religiöse Massaker, Menschenrechtsverletzungen, gegen verheerende Umweltpolitik und die Herrschaft von Kapital / Staat / Patriarchat festhält. Er will uns anhand von Beispielen zeigen, dass der Dokumentarfilm zugleich ein künstlerischer Widerstand ist, da er das persönliche und kollektive Gedächtnis, entgegen dem Ignorieren und Leugnen, lebendig hält.

    Cengiz Tekin ist in den 90er Jahren in den kurdischen Gebieten aufgewachsen, wo die staatliche Gewalt das Alltagsleben bestimmte. Die Analyse seines traumatisierten individuellen Gedächtnisses erfolgt durch Engin Sustam anhand von Tekins fotografischer Arbeit „Fotoğraf“ („Das Foto“). Der Autor möchte uns vermitteln, dass Kunst zu einem politischen Werkzeug wird – besonders dann – wenn das Kunstwerk von der gesellschaftlichen und politischen Krise des Gedächtnisses erzählt.

    Daran anknüpfend erzählt Şener Özmen, dass sich zu Beginn der 2000er eine Kunst- und Kulturszene in Diyarbakır aufgebaut hat und kurdische Künstler_innen aus Diyarbakır, die in Westeuropa leben, es mit ihren Ausstellungen auf internationale Plattformen geschafft haben. Er bezieht sich ebenso auf den Kampf dieser Künstler_innen für mehr Sichtbarkeit im Bereich der Gegenwartskunst in der Türkei, der mithilfe von Ausstellungen, Diskussionen und Kritik, nach wie vor geführt wird. Wir verstehen dank dieses Berichts, dass die Gegenwartskunst eine Lebens-, Denk- und Widerstandsform für Künstler_innen „aus dem Osten“ ist und ihre Werke neue Positionen in der Gegenwartskunst eröffnen.

    Feyyaz Yaman beschreibt uns in seinem Artikel die Beziehungen zwischen bildender Kunst und Politik in den 70ern angesichts der sozio-ökonomischen Transformationen im Land. Er weist darauf hin, dass der Freiheitsgeist der 68er das Grundprinzip für die politische und ästhetische Identität der 70er war. Er umschreibt die Kunstwelt in diesem Sinne als jung, aktiv und organisiert. Außerdem verfolgte er internationale und lokale Geschehnisse aufmerksam und definierte sich über die Beziehungen zur Straße und zur Politik, zur Gewerkschaft und zum Proletariat, zu den Bewohner_innen von Gecekondus (informelle Siedlungen) und zu den neuen Großstädter_innen, zur Partei und zu den Organisationen.

    Erden Kosova ergründet sehr umfassend die Reflexionen vom dynamischen politischen Klima auf Kunst und die Transformation der Kunstmittel seit den 80ern bis heute. In den 90ern etablierte sich die Installation und Performance als Kunstform und es erschienen Künstler_innen, die damit ohne zu zögern auf die spezifische politische Tagesordnung in der Türkei verwiesen. Durch die Biennale und andere unabhängige Kunstveranstaltungen erschuf sich ein alternativer Produktionsbereich, der als „zeitgenössische Kunst“ bezeichnet wurde und kühner als alle anderen kulturellen Disziplinen gesellschaftliche Probleme thematisierte. In den 2000ern diversifizierte sich die Kunst in ihren Ausdrucksmöglichkeiten, große renommierte Kunstinstitutionen entstanden und mit dem Einfluss des Kapitals im Kunstbereich sind kritische und rebellische Kunstwerke gegen die Kommerzialisierung von Kunst entstanden.

    Zeyno Pekünlü widmet sich in ihrem Beitrag der Archivausstellung „Sie haben Angst vor dem Wandbild“ („Duvar resminden korkuyorlar“), die 2013 in Istanbul stattgefunden hat. Sie zeigt auf, wie die Veröffentlichungen, die Teil der Ausstellung waren, die Debatten über Kulturproduktion und die staatliche Kulturpolitik in den 70ern zusammen bringen und wie die Hauptforderungen und -diskussionen den Erfahrungen in der heutigen Kunstszene ähneln. Sie versucht auf Grundlage ihrer Eindrücke von der Ausstellung zu vergleichen, inwiefern sich die damaligen Organisationsformen von Künstler_innen verändert haben.

    Cem Dinlenmiş erzählt uns von seiner Karikatur „Regenbogentreppen“ („Gökkușağı Merdiveni“) für die, wöchentlich erscheinende, Humor- und Satirzeitschrift Penguen. Im Licht der Regenbogentreppe, die im Zuge der Gezi-Proteste von einem Menschen aus der Nachbarschaft gemalt wurde und schnell populär wurde, blickt er auf Tayyip Erdoğans Selbstdarstellung im prächtigen neuen Präsidentenpalast.

    Im dritten Kapitel dieses Buches wollen wir den Diskursen und Debatten über urbane Widerstandsbewegungen Raum geben und in diesem Kontext auf das Thema Stadtumstrukturierung und auf die damit einhergehenden Diskurse und Debatten aufmerksam machen. Im Stadtleben in der Türkei herrscht eine staatliche Ausschluss-, Isolations- und Assimilationspolitik – wie es im globalen Vergleich auch der Fall ist. Wir wollen uns hier in gleichen Anteilen den Widerständen und Kämpfen dagegen und deren Errungenschaften und Verlusten widmen. Gentrifizierung basiert auf diskriminierenden Mechanismen, die entlang der Kategorien Ethnie, Klasse und Geschlecht operieren. Unsere Autor_innen stellen uns anhand verschiedener Beispiele vor, wie durch Gentrifizierung der/die Stadtbewohner_in sowie Individuen und Gruppen, die, auf die eine oder andere Art und Weise Teil des Stadtlebens sind – z.B. die vom Land in die Stadt, von der Stadt in die Metropolen, von einem Land in andere Länder migriert sind, oder Stadtbewohner_innen, die dazu gezwungen bzw. dazu gebracht werden zu migrieren – in eine (Widerstands-) Bewegung übergehen.

    Funda Orals Text ist ein Beispiel für die Erzählung eines städtischen Widerstands in klarer Sprache. Die Autorin erklärt uns, wie tausende Roma, unter dem Deckmantel der Stadtumstrukturierung, Opfer von staatlicher Gewalt wurden und aus ihren Lebensräumen in der Stadt verdrängt wurden. Sie macht uns darauf aufmerksam, dass der Sulukule-Widerstand nicht nur eine Bewegung ist, die unaufhörlich nach Lösungen sucht, die Wege dafür gefunden hat sich mit einer Gemeinschaft zu solidarisieren, die Ungerechtigkeit erfährt, die deren Probleme kennt und zusammenhält, sondern auch eine dynamische Widerstandsform ist, die auf vielfältige Art – wissenschaftlich, künstlerisch, politisch und kulturell – gegen Stadtumstrukturierung bzw. Gentrifizierung ankämpft. Obwohl das Sulukule Viertel nicht zurück erkämpft werden konnte, stellt der Sulukule-Widerstand einen wichtigen Meilenstein in der Bewegungsgeschichte dar und wurde somit Teil des kollektiven Gedächtnisses.

    Die Autoren Moritz Ahlert, Friedrich von Borries und Jens-Uwe Fischer betrachten in ihrem Beitrag, Istanbul und die Proteste zum Gezi Park von „außen“ und zeigen uns, dass diese soziale Stadtbewegung einerseits sehr vielschichtig ist und andererseits einen Verlauf in Richtung gemeinsamer Ziele, Rechte und Forderungen einnehmen kann. Dieser Text vermittelt uns, dass sich hier viele Menschen aus unterschiedlichen gesellschaftlichen Lebensbereichen mit dem Ziel zusammenfanden, einen – trotz aller Unterschiede – gerechten, fairen friedvollen Kampf um die Stadt zu gestalten.

    Die Autor_innengruppe mit Fikret Adaman, Bengi Akbulut, Yahya Madra und Şevket Pamuk zeigen auf, wie sich die Regierung von Erdoğan, für ihre auf „Entwicklung“ ausgerichtete Regierungspolitik, vom Bausektor ernährt und neoliberale Strategien verfolgt. Demzufolge wird das Projekt, Istanbul in ein globales Wirtschaftszentrumumzu wandeln, durch die Zusammenarbeit mit der nationalen und internationalen Bauindustrie umgesetzt. Die Autor_innen belegen, dass die AKP eine profitorientierte und ausschließende Stadtpolitik verfolgt.

    Begum Özden Fırat und Ezgi Bakçay wollen mit ihrem Artikel am Beispiel der kollektiven Aktionen, die gegen den Abriss des Emek-Kinos zustande kamen, darüber diskutieren, dass die „ästhetisch-politische Aktion“ einen neuen transversalen Bewegungsraum eröffnet, der weder Teil der Kunst, noch der Politik im engeren Sinne ist.

    Ayşe Güleç setzt sich in ihrem Beitrag mit den Kämpfen der Hinterbliebenen der Opfer der Mordserie des NSU auseinander. Die Opfer des NSU sind mehrheitlich türkischstämmig. Der NSU (Nationalsozialistischer Untergrund) wurde 2011 durch „Selbstenttarnung“ bekannt. Ayşe Güleç bringt uns dies anhand des Falls von Halit Yozgat näher, der in seinem Internetcafé in der Holländischen Straße in Kassel diesen terroristischen Mordanschlägen zum Opfer fiel. Die Autorin stellt uns durch migrantisches Wissen – was ein spezifisches Wissensrepertoire von Migrant_innen ist, im Verlauf der Geschichte angelegt wurde und an die Erfahrung der Migration gekoppelt ist – und den migrantischen Widerstand, die Jahrzehnte alte Geschichte der Migrant_innen an diesem Ort vor. Sie arbeitet auch heraus, wie dieses Wissen als visuelle und verbale Widerstandsform, gegen Diskriminierung von Migrant_innen, Morde und rassistische Behandlung, funktioniert.

    Zum Schluss stellt Pelin Tan, mit ihrem philosophischen Unterbau, die in verschiedenen Regionen vorherrschenden Methoden des gemeinsamen Kampfes und deren gesellschaftliche Rahmen vor. Der Autorin zufolge führen kollektive Erfahrung und improvisierte Allianzen, die auf einer über das Lokale hinausgehenden Wissensproduktion beruhen, zu der Herausbildung von gemeinsamen Räumen für das nicht-geteilte Wissen. Transversales Wörterbuch meint dabei ein geteiltes Wörterbuch über Arbeit, Pädagogik, Commons, Archiv, Institutionen und Stadt. Es ist auch das Bedürfnis nach der Erschaffung eines Wörterbuchs für den Kampf gegen die Widersprüche unserer Alltagspraxis, sowie für unseren Widerstand.

    Unser Ziel ist es anhand dieses Buches zu zeigen, dass die Türkei im Laufe der letzten Jahre eine, für den dortigen Kontext spezifische, Protesttradition entwickelt hat und dass dieses Protestverständnis immerzu an Inhalten und Elementen wächst. Diese Tradition lässt verschiedenen Protestgruppen, in verschiedenen politischen Situationen, zusammen gegen das herrschende System kämpfen.

    Wir möchten uns an dieser Stelle bei unseren Autor_innen und Übersetzer_innen bedanken und wünschen unseren Leser_innen beim Lesen der Widerstandsgeschichten und -dokumente eine fantastische Erfahrung.

    Aus dem Türkischen von: Nadiye Ünsal

    Die Publikation ist ab dem Tag der Ausstellungseröffnung in der nGbK erhältlich. ISBN 978-3-938515-59-4 Buchcover: Artıkişler - Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Die Publikation ist ab dem Tag der Ausstellungseröffnung in der nGbK erhältlich. ISBN 978-3-938515-59-4 Buchcover: Artıkişler – Akıl Tutulması. Video, 2012.
    , \
  • Kitap

    Önsöz

    2013 senesinde Türkiye’de direnişin estetiği üzerine bir sergi organize edip bunu Almanya’da gerçekleştirme fikri ortaya çıktı. Bunun sadece birkaç ay öncesinde İstanbul’daki DEPO‚da Afişe Çıkmak sergisi sona ermişti. Sergide, Türkiye’nin 60’lı ve 80’li yıllar arasındaki farklı sol politik ve ilerici toplumsal aktörlerinin sosyopolitik ve kültürel tarihi, afişler ve dönemin şahidi olan diğer belgeler aracılığıyla ele alınıyordu. Projenin öncüsü olan ve Boğaziçi Üniversitesi’ndeki Sosyal Politika Forumu’nda araştırma yapan Christian Bergmann, DEPO’ya yaptığı ziyaretin ardından o dönemin protestolarının yaratıcı şekillerinden derinden etkilendi. Sadece birkaç ay sonra Gezi Parkı protestoları başladığında, Taksim Meydanı çevresindeki direnişin biçimsel dili ile daha önce ziyaret ettiği sergideki estetik arasındaki paralellikler netlik kazandı.

    Proje fikrinin hayata geçirilmesi için uygun partnerlerin aranması sürecinde bir dizi verimli işbirliği ortaya çıktı. Böylelikle, örneğin Berlin-Weddingli Organ kritischer Kunst’tan (OKK) Pablo Hermann’ı projeyi birlikte oluşturmak üzere aramıza katma imkanı oldu. OKK’nın çalışmaları sanatsal-aktivist yaklaşımlar ile yılların deneyimine dayanıyor. Projenin diğer üyeleri olan Allmende e.V.‚den Duygu Gürsel, SWP’de (Stiftung Wissenschaft und Politik – Uluslararası İlişkiler ve Güvenlik Enstitüsü) misafir araştırmacı Zülfukar Çetin ve ayrıca Berlin Alice Salomon Üniversitesi‘nden Çağrı Kahveci, çalışma deneyimleri ile bilimsel ve analitik katkıları sayesinde projeye teorik bir üstyapı kazandırdılar ve bununla birlikte Türkiye’nin geçmişi ve bugünündeki farklı hareketlerin bağlantılarına, sürekliliklerine, ama aynı zamanda kırılma noktalarına ve farklılıklarına da açıklık kazandırdılar. Therese Koppe, çalışmalarının odak noktası olan video ve filmlerle projeyi zenginleştirdi. Sanat tarihçisi Eva Liedtjens ve tekstil sanatçıcı Jan Bejšovec de, sanatçı seçiminden ve sergi konseptinden büyük ölçüde sorumluydular. Bu grup çalışmasında kolektif bir uygulamayı denedik. Bizim için esas önem arz eden, grup küratörlüğüne dayanan bir yöntemdi, hala da öyle.

    Konuyu yoğun şekilde tartışmamız esnasında 70’li yılların direnişçiliği ve bugün arasında estetik bir bağlantı ortaya çıktı. Bu askeri diktatörlüğün baskı uyguladığı dönemi ve o zamanın farklı hareketlerini bugününkülerle bir araya getiren bir köprüyü andırıyordu. Proje ile Türkiye’yi, göç veya din gibi konulara yönelen tipik sosyokültürel odağın uzağında alternatif bir bakış açısından gözlemleme çabasına giriştik. Türkiye’nin yakın tarihi ile toplumsal ve kültürel meselelerini ve onlarla bağlantılı olan çok boyutlu protesto hareketlerini olabildiğince büyük bir Alman kitlesine tanıtmak istiyoruz.

    Serginin merkezinde sadece Türkiye’nin kent nüfusunun yaklaşık üçte birinin yaşadığı İstanbul metropolü yok. 2015 başlarında serginin hazırlık süreci kapsamında, proje grubu olarak ağırlıklı olarak Kürtlerin yaşadığı Diyarbakır’a bir araştırma gezisi yaptık. Diyarbakır Sanat Merkezi, yerel sanatçıları ve sivil yoplum örgütlerini projemize kazanmamızda bize destek oldu.

    Kolektif çalışma şeklimiz projenin kendisine yansıyor. Böylelikle çıkış fikrimiz, son iki yılda çok sayıda başka destekçiler ile işbirliği içerisinde, Türkiye ve Almanya’nın farklı bölgelerinden toplamda 40’tan fazla katılımcı ve kolektifin dahil olduğu bir projeye dönüştü. Çok seslilik, iki ülkedeki sosyal hareketlerle şekli ve konusu açısından şu ana kadar bir örneği bulunmayan kapsamda bir bağlantı kurulmasına olanak tanıdı.

    Üç ayaklı proje; bir sergi, bir kitap ve yan etkinliklerden oluşuyor. Sergide kamusal alandaki sosyal direnişin belgesel görüntüleri sanatsal yaklaşımlar ile bağlamına yerleştiriliyor. Fotoğraf, video, enstalasyon, resim, afiş sanatı ve arşiv materyallerinin bir aradalığı, çağrışımsal bir dokümentasyona olanak tanıyor. Elinizdeki kitap, serginin içerdiği konuları ele alan ve onları tamamlayan bilimsel, sanatsal ve edebi metin ve görseller içeriyor. Ayrıca yan etkinlik programı; bir podyum tartışması, bir performans ve bir karikatür workshop’unun yanı sıra film gösterimleri ve sanatçı konuşmalarıyla ele alınan konuları derinleştiriyor.

    40 seneden uzun bir süredir toplumsal sorular ve sanatsal stratejiler arasındaki kesişim noktasında yerleşik bulunan neue Gesellschaft für bildende Kunst (nGbK) ve izlediği sanat politikası, buranın sergi projesi için ideal mekan olduğunu gösterdi. Bu nedenle burada, bu iki sene süresince projeyi durmadan yenileyip geliştirme ve nihayetinde gerçekleştirmemizde var gücüyle çalışmış olan tüm dostlarımıza ve çalışma arkadaşlarımıza tüm içtenliğimizle teşekkür ediyoruz.

    Berlin/İstanbul, Haziran 2015

    nGbK-Proje Grubu 7713:
    Jan Bejšovec, Christian Bergmann, Zülfukar Çetin, Duygu Gürsel, Pablo Hermann, Çağrı Kahveci, Therese Koppe, Eva Liedtjens

    Almanca’dan çeviren: Seda Niğbolu

    Giriş

    -Melek Muștu Seufert, Zülfukar Çetin

    Bu kitabın hazırlık sürecinde bir yandan farklı toplumsal hareketlerin dinamiğinin; 60’lardan bugüne kadar dönemsel temsiliyet modellerini, diğer yandan bunun sanatsal izdüşümlerini ve estetik yansımalarını merak ettik. Disiplinlerarası bir proje olarak baktığımız alanda gördük ki, dönemsel farklar ve değişik grupların kendilerini kamuoyunda ifade ediş farklılıklarına rağmen, hatırlanma biçimlerinde ortaklıklar söz konusu; afiş, slogan, günlük, duvar yazısı, fotoğraf, şarkı, film ve hatta müzik grubu gibi mutlaka geriye kalan, hatırlamayı sağlayan, unutturmayan, belgeleyen ve böylece toplumsal bellek inşa etmeyi sağlayan şeyler…

    Böylelikle, hem sergiyi hem de kitabı üç ana başlık altında toplamak gerektiğine karar verdik: Toplumsal Bellek, Sanat ve Direniş ile Kentsel Direniş. Her ne kadar bu başlıklar alt alta duruyor olsa da, aslında kitabı okurken bunların aynı zamanda iç içe olduğunu, yani birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini, örneğin Gezi Parkı’nın yıllar içinde toplumsal hafızada oluşmuş yerini, alışveriş merkezi yapma saikiyle başlatılan yıkımlara karşı korumak için sanatın da dahil olduğu bir direniş ve sonrasında dönüşerek yeniden oluşan bir toplumsal bellek olarak okuyabileceğimizi akılda tutmak gerekir.

    İlk bölüm Toplumsal Bellek üzerine düşünürken, öncelikle; “Toplumsal bellek nedir?”, “İçeriğinde neler vardır, ne ifade eder, nerede karşımıza çıkar?”, “Bu belleği oluşturan bileşenler nelerdir, yaratıcıları ve yokedicileri kimlerdir?” gibi sorular sorduk kendimize.

    Odak noktamız direniş de olduğundan, Türkiye’de toplumsal belleği değiştirme, yok etme ve yeniden üretme dayatmasının kolay kabul görmediğini, aksine hafızasızlaştırma da diyebileceğimiz kurgulanmış belleğe karşı son on yıllardan itibaren güçlü hareketler olduğunu ve toplumun kendi belleğini yeniden kendisinin ürettiğini kanıtlayan örnekleri bulmakta zorlanmadık. Bu aşamada tarih yazımının önemi ortaya çıktı. “Kimin tarihi, nasıl yazılıyordu?” “Verilen mücadelelerle nesne konumundan özne konumuna geçiş süreci ve mücadele biçiminin dönüşümü nasıldı?”, “Ödenen bedelleriyle birlikte sonrasındaki kazanımları nelerdi?” gibi sorularla devam ettiğimizde toplumsal bellek alanları olarak feminizm, Kürt hareketi, göç, LGBTİ hareketi ve kentsel alana müdahale örneklerini seçmiş olduk. Bu bölümde kimi aktivist, kimi sanatçı veya akademisyen olan yazarlarımız resmi egemen tarih yazımına karşı alternatif olduğu kadar, sahici bir tarih yazımı da sunmaktalar. Örneğin Handan Koç, yazısında küçük bir kadın grubuyla başlayan ikinci dalga feminizmin, yıllar içinde inatçı mücadeleyle önce devlet destekli erkek şiddetine karşı binlerce kadını nasıl harekete geçirdiğini, devamında da zaman içinde ataerkil bir zihniyeti temsil eden kadına yönelik ayrımcı yasaları zamanla kadınların lehine değiştirecek belli bir güce eriştiğini aktarıyor.

    Benzer şekilde, önce translara yönelik devlet şiddetine karşı örgütlenerek yasal hak talepleriyle yola çıkan, günümüze insan hakları ve basın özgürlüğünü savunan, Kürt, işçi, kadın gibi hareketleri destekleyen antimilitarist çizgide özgürlükçü aktif bir harekete dönüşerek gelen bir LGBTİ hareketini, Zülfukar Çetin ve Aras Göngör’ün yazısında görmekteyiz. Değerli bir kazanım olan Onur Yürüyüşü’nden belleğe kazınansa, renk ve neşenin yanında kimilerine edepsiz gelebilecek “Faşizme karşı bacak omuza” sloganı oluyor.

    Banu Karaca Gezi sloganlarıyla ilgili yazısında, kentsel alana müdahalenin direnişi olan Gezi Parkı’nın bir sembole nasıl dönüştüğünü irdeliyor. Bu yazıda da görüldüğü gibi, kentin hafızasında eylem yahut kutlama için toplanılan Taksim Meydanı’na bitişik yeşil alanı, alışveriş merkezine dönüştürme girişimine karşı başlayan barışçıl protestolara, orantısız polis ciddetiyle karşılık verilmesi sonucu toplumun her kesiminden gruplar direniş için Gezi’ye aktılar; dayanısarak, yaratıcı mizahla direndiler, pek çok köşede Gezi ruhunun izlerini bıraktılar. Geriye Taksim ve Gezi’ye ilișkin bellekte en etkili şu sloganla yeni bir sayfa açtılar: “Her yer Taksim, her yer direniş”.

    Can Sungu iki film üzerinden Türkiye’den Almanya’ya işçi göçü olgusunu aralıyor: Daha iyi bir hayat kurma hayali içinde, gurbette ağır çalışma koşulları, sömürülme, sosyo-kültürel değişimler, sıla hasreti, ırkçı ayrımcılık gibi alanlarda direnen Almanya’ya göç etmiş insanlar, hem Türkiye’de hem Almanya’da nereden, hangi pencereden bakıldığına bağlı olarak değişen sıfatlarla gurbetçi / Almancı, misafir işçi / yabancı işçi, müslüman yabancı olarak etiketlendiler, uzun süre arafta kaldılar.

    Şeymuş Diken’in bakışıyla dünyayı sallayan 68 ruhu Türkiye’yi de sarmış, daha fazla özgürlük ve hak arayışı talepleri alanlarda kitlesel olarak haykırılmış, bu dalga içinde üniversiteli ve aydınlar olarak Kürtler doğu-batı arasındaki sosyal adalet dengesizliğine karşı örgütlenip mitingler yapmış, Kürt bölgesine dair tarih yazımının yanlışlığına dikkat çekmiş, böylece resmi ideoloji kurumunun fark edilmesinde ilk sıçrama olmuş, “doğululuk”tan Kürtlüğe taşınan bir mücadele günümüze kadar meșru ve gayri-meșru bir şekilde devam etmiştir.

    Kitabın Sanat ve Direniş konulu ikinci bölümünde sanatla toplumsal hareketler arasındaki etkileşime odaklandık. Sanatın toplumsal hareketler içindeki rolünün ne olduğu, belli alanlara ve gruplara yönelik devlet baskısının ve buna karşı direnișlerin sanatçıyı ve sanat konularını nasıl etkilediğini anlamaya çalıștık. Bu bağlamda, direnişçi sanatçı estetiğinin ne gibi değişimler, dönüşümler geçirdiği gibi soruların cevaplarını, bu bölümde belgeselci, video sanatçısı, çizer, küratör, sanat kuramcısı ve akademisyen olan yazarlarımızın makalelerinde tartıșmaya açtık:

    Mizgin Müjde Arslan, yazısında Kürt coğrafyasından çıkan filmlere kendi tecrübelerinden yola çıkarak “içerden” bir bakış sunuyor. Yazar, makalesinde 2000’li yıllarda daha çok belgesel alanında ortaya çıkan Kürt sinemasını, vaktiyle inkar edilen bir halkın ve yasaklı dilinin sesi ve görünür kılınmanın arzusu olarak yorumluyor.

    Akabinde Can Candan, Türkiye’de belgesel sinema tarihini incelediği yazısında belgesel sinemanın; etnik ve mezhepsel katliamlara, insan hakları ihlallerine, yıkıcı çevre politikalarına ve sermaye /devlet / erkek egemenliğine karşı verilen mücadeleleri kayıt altına aldığını, aynı zamanda belgesel sinemanın; yok saymaya, unutturmaya karşı kişisel ve toplumsal bellekleri canlı tutmaya çalışan sanatsal bir direniş alanı olduğunu örnekleriyle tespit ediyor.

    90’ların Kürt coğrafyasında gündelik yaşamı devlet şiddetinin belirlediği yıllarda büyümüş bir sanatçı olan Cengiz Tekin’in, travmatik bireysel hafızasından sanatına yansıttığı Fotoğraf isimli çalışmasını da Engin Sustam analiz ediyor. Buna göre yazar, sanat eserinin özellikle hafızanın toplumsal ve siyasal krizini anlatması açısından da önemli bir siyasal araç oldugunu tespit ediyor.

    Buna paralel olarak Şener Özmen de, Diyarbakır’da 2000’li yıllar ile birlikte başlayan bir kültür sanat ortamının oluşumunu, ardından Diyarbakır’lı Kürt sanatçıların Batı Avrupa’daki sergilerle uluslararası lige çıkışını ve bu sanatçıların Türkiye güncel sanatındaki görünürlük mücadelesini; sergiler, tartışmalar ve eleştiriler ekseninde rapor ediyor. Bu raporla, güncel sanatı bir yaşam, düşünüş ve direniş biçimi olarak benimseyen ‘doğulu’ sanatçıların, üretimleriyle görsel kültürde yeni mevziler açtıklarını öğrenmekteyiz.

    Feyyaz Yaman, Türkiye’de 70’li yıllarda plastik sanatlar alanının siyasetle ilişkisini, ülkenin geçirdiği sosyo-ekonomik dönüşümler bağlamında tartışırken, 68 ruhundan devranılan özgürlük düşüncesinin 70’li yıllara politik ve estetik kimliğini veren temel ilke olduğuna işaret ediyor. Bu anlamda, genç, aktif, örgütlü, politik anlamda hem enternasyonalist hem de yerele dikkatle bakan, kendini sokak ve siyasetle, sendika ve proletaryayla, gecekondulu ve yeni kentliyle, parti ve örgütlerle ilişkisi üzerinden tanımlayan bir sanat alanını açımlıyor.

    Erden Kosova da, Türkiye’deki dinamik siyasal iklimin sanat alanına yansımalarını ve sanat araçlarındaki dönüşümünü 80’lerden günümüze kadar kapsamlı bir şekilde irdeliyor. 90’larla birlikte enstelasyon ve performansın form olarak yaygınlık kazandığını, Türkiye’nin özgül siyasal gündemine çekincesizce göndermelerde bulunan sanatçıların ortaya çıktığını, bienal ve bağımsız sanat etkinlikleriyle güncel/çağdaş sanat adı altında ayrı bir üretim alanının genişlediğini ve diğer kültürel disiplinlerden daha cüretli bir şekilde toplumsal sorunların konu edinildiğini aktarıyor. 2000’li yıllarda da güncel/çağdaş sanatın ifade alanının çeşitlenmeye devam ettiğini, büyük ölçekli sanat kurumlarının ortaya çıktığını ve sermayenin sanat alanına dahlinin ardından sanatın ticarileşmesine karşı, eleştirel sanatsal direniş çalışmalarının olduğunu aktarıyor.

    Zeyno Pekünlü de, İstanbul’da 2013’te “Duvar resminden korkuyorlar” başlığıyla açılan bir arşiv sergisini ele alıyor. 70’li yıllardaki kültür üretimi ve devletin kültür politikaları hakkındaki tartışmaları bir araya getiren sergideki yayınlarda dile getirilen başlıca talep ve tartışmaların, günümüz sanat ortamı içinde yaşananlarla olan benzerliklerini aktarmakla birlikte, o yıllardan bugüne sanatçı örgütlenmelerinde nelerin değiştiğini bu serginin izlenimlerine dayanarak karşılaştırmaya çalışıyor.

    Cem Dinlenmiş ise, haftalık mizah dergisi Penguen’de çizmiş olduğu “Gökkușağı Merdiveni” karikatürünün hikayesini aktarıyor bizlere: Gösterişli yeni Cumhurbaşkanlığı sarayında poz veren Tayyip Erdoğan ve Gezi protestolarının akabinde bir semtli tarafından gökkuşağına boyanan ve popüler olan uzun merdivenleri biraraya getirerek.

    Kitabın üçüncü ve son bölümünde kentsel direniş, kentsel mücadele hareketleri ve bu bağlamda kentsel dönüşüm politikaları konularına, söylemlerine ve tartışmalarına yer verdik. Küresel örnekleriyle beraber Türkiye’deki kent yaşamında devlet kaynaklı dışlayıcı, tecrit ya da asimile edici şehir politikaları sonucu baş gösteren direnişlerin, mücadelelerin, kazanım ve kayıpların ortak paydalarına yer vermeye çalıştık. Etnik, sınıfsal ve cinsiyetçi ayırımcılık mekanizmalarına dayanan mütenalaştırma / soylulaştırma çalışmalarının, kentli ve bir șekilde kent yaşamına dahil birey ve grupları – kırsal alandan kente, kentlerden metropollere, ülkelerden başka ülkelere göç eden, göçe zorlanan ya da göç ettirilen kentlileri nasıl (bir direniş) hareket(in)e geçirdiğini yazarlarımız farklı örneklerle anlaşılır hale getiriyor:

    Kentsel mücadelenin yalın bir dille anlatıldığı bir örneğe Funda Oral’la karşılaşıyoruz. Kentsel dönüşüm başlığı altında binlerce Roman’ın devlet şiddetine maruz bırakıldığını ve bu şiddet yoluyla insanların kentteki yaşam alanlarından sürüldüklerini anlatan yazar, Sulukule direnişinin yalnızca mütemadiyen çözüm arayan, haksızlığa uğramış olan halkla dayanışma yolları bulan, onların sorunlarını tanıyan ve bu sorunlara ortak olan bir hareket olmadığını, bunun aynı zamanda kentsel dönüşüm denilen mütenalaştırmaya çok boyutlu bir şekilde bilimsel, sanatsal, siyasal ve kültürel alanlara da sıçrayan dinamik bir direniş biçimi olduğunu da gösteriyor. Mücadele sırasında her ne kadar Sulukule mahallesi kurtarılamamış olsa da, Sulukule direnişi kentsel direniş hareketler tarihinde önemli bir kilometre taşı olarak yer almış ve toplumsal hafızaya da girmeyi başarmıştır.

    İstanbul’da Kentsel Müdahaleler yazısında yazarlarımız Moritz Ahlert, Friedrich von Borries ve Jens-Uwe Fischer İstanbul’a ve İstanbul’daki Gezi Parkı Protestolarına “dışardan” bakarak kentsel bir sosyal hareketin bir yandan çok katmanlı olduğunu, diğer yandan da ortak hedefler, haklar ve talepler doğrultusunda yön kazanabileceğini gösteriyorlar. Bu metin, bütün farklılıkların eşitlikçi, adil ve barışçı bir kent mücadelesi amacıyla toplumun bir çok kesiminden insanların bir araya gelerek, uluslararası düzeyde yeni bir tarih yazdığını söylüyor.

    Fikret Adaman, Bengi Akbulut, Yahya Madra, Şevket Pamuk yazar grubu makalelerinde Erdoğan hükümetinin “kalkınmaya” yönelik hükümet politikasının inşaat sektörü ile beslendiğini ve neoliberal ekonomik stratejileri izlediğini dile getiriyorlar. Buna göre AKP’nin İstanbul’u bir dünya ekonomi merkezine dönüştürme projesinin, ulusal ve uluslarası inşaat sektörüyle işbirliği içinde olduğu, bu işbirliği sonucunda da mütenalaştırıcı, dışlayıcı bir şehir politikası yürüttüğü ortaya çıkmakta.

    Begüm Özden Fırat ve Ezgi Bakçay makalelerinde İstanbul’da Emek Sineması’nın yıkımına karşı ortaya çıkan kolektif eylemler örneğinde, ne sanat alanının, ne de dar anlamıyla politik alanın parçası olan yeni bir çapraz hareketler bölgesi açan “estetik-politik eylem” pratiklerini tartışmaya açıyorlar.

    Ayşe Güleç yazısında, Almanya’da 2012 yılında kendiliğinden patlak veren NSU seri cinayetlerine kurban olan Türkiyeli göçmenlerin yakınları tarafından gerçekleştirilen mücadele ve direnişlerini, bir terörist seri cinayetleri sonucu Almanya’nın Kassel şehrinde, Hollandische Straße’deki kendi internet kafesinde katledilen Halit Yozgat örneğinde yakından tartışıyor. Göçmen bilgisi ve direnişi ile yazar bir yandan göçmenlerin bir şehirdeki on yıllarca süren tarihini, bu tarihsel süreçte kendilerine ve göçe özgü bir bilgi dağarcığı geliştirdiklerini, böylelilikle göçmenlere yönelik ayırımcılığa, cinayetlere ve ırkçı muamelelere karşı gerek görsel gerekse sözlü bir mücadele biçimi oluşturduklarını ortaya koyuyor.

    Son olarak Pelin Tan, yazısında dünyanın farklı bölgelerindeki ortak mücadelelerin yöntemleri, toplumsal çerçevesi, felsefi alt-yapısıyla ilgilenmekte. Yazara göre yerelliği aşan bir bilgi üretimine dayalı toplu deneyim ve hazırlıksız ittifaklar, ortak olmayan bilgi için ortak mekân olanaklarının oluşumuna götürüyor. Kuşatıcı Sözlük ile kastedilense; emek, pedagoji, müşterekler, arşiv, kurum ve şehir üzerine ortak bir sözlük gündelik yapıp etmelerimizdeki çatışmalara karşı mücadele ve direnişimizle bağlantılı bir sözlük oluşturma gereksinimidir.

    Bu kitapla, Türkiye’nin yıllardan beri kendine özgü bir protesto geleneğine sahip olduğunu, bu protesto anlayışının sürekli içerik ve ivmeler kazandığını, farklı protesto gruplarının bazı siyasi durumlarda egemen sisteme karşı birlikte direnebildiklerini göstermeye çalıştık.

    Yazarlarımıza ve çevirmenlerimize burada teşekkür ederken, okuyuculara da direniş hikayelerini, tarihlerini ve belgelerini okurken şahane bir
    “Gezi“nti diliyoruz.

    Kitabı sergi açılışında ve sergi açılışından itibaren nGbK'de bulabilirsiniz. ISBN 978-3-938515-59-4 Kapak: Artıkişler - Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Kitabı sergi açılışında ve sergi açılışından itibaren nGbKda bulabilirsiniz.
    ISBN 978-3-938515-59-4
    Kapak Resimi: Artıkişler – Akıl Tutulması. Video, 2012.
    , \
  • Links

    Relevante Links

    , \
  • Sergi

    “Göstermiyor ya da temsil
    etmiyoruz, ‘görüyorum’ eyleminin potansiyellerini üretiyoruz.”
    (Pelin Tan, videoccupy pratiğine dair)

    77

    1 Mayıs 1977, Türkiye, İstanbul, Taksim Meydanı

    Zamanı geri saralım: Aynı ses tekrarlanıyor, müzik kutusu duraklıyor. Kırmızı bir bayrak denizi, afişler, “Yaşasın 1 Mayıs” pankartlarını gururla taşıyanlar. İstanbul’un merkezindeki Taksim Meydanı insanlarla dolup taşıyor. AKM’nin (Atatürk Kültür Merkezi) önünde işçiler ve öğrenciler bayraklarını dalgalandırıyorlar. Bir çatının üzerindeki gölge; siyah, beyaz, parıl parıl…Ve kalabalık birdenbire dağılıyor. İnsanlar koşuşturuyor. Panik içerisindeler. Tomalar ilerliyor.

    Ve şarkı baştan başlıyor.

    Video kolektifi artıkişler’in video çalışması “Haunted Reason” (Akıl Tutulması) 1 Mayıs 1977’de ölenlerin anısına 2012 yılında gerçekleştirildi. 1 Mayıs kitle gösterisi kurşunlarla şiddet kullanarak sonlandırıldığında 34 kişi hayatını kaybetmişti. Artıkişler kolektifi, çağdaş görsel kültür ve sanat alanında kolektif üretim ve yayım için alan açmaya çalışıyor. Pratiklerinde Türkiye’nin yakın sosyal tarihinin mutenalaştırma, zorunlu göç ve kentsel alanda iş gibi çatışma noktalarına odaklanıyor. Kolektif sosyal hafızanın başka gruplarla işbirliği içerisinde arşivlenip paylaşılması, metotlarının ayrılmaz bir parçası.

    Sosyal direnişin, işçi hareketinin ve sosyalist solun estetiği bayraklarda, pankartlarda ve afişlerde ortaya konuluyor. Direniş sonlandığında, ardında bıraktığı afişler, duvar yazıları, sloganlar veya ritimler yaşananların mevcudiyetinin korunmasını sağlıyor. Direnişin bu yaratıcı formlarının toplumsal hafızaya yerleşmesiyle birlikte canlı resimler doğuyor. Kamusal alandaki sosyal hareketlerin temsillerinin ve iletişim süreçlerinin estetik özellikleri, bu serginin çağrışımsal bir arşiv oluşturma çabasındaki bağlantı noktaları. 1977 ve 2013 seneleri burada zamansal bir parantez açıyor, yine de proje kendini bu dönemin politik sanatının kronolojik bir sunumu ve temsili olarak görmüyor. Daha ziyade, soru sorarak açık ve özeleştirel bir tavır alıyor. Sanatsal işlerin ve kültür tarihi belgelerinin seçkisi, farklı sosyal gruplaşmalara ve onların direnişlerine ışık tutuyor. Proje, hafızadakilerin canlı ve yaratıcı bir değiş-tokuşu ve analizi için bir platform sunmak istiyor.

    Serginin odak noktasında sanat ve politika arasındaki heyecan verici ara bölge var.

    İşçi sendikası DİSK’in, TÜSTAV’ın (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinde bulunan ve 70’li yıllara ait 1 Mayıs pankartlarından bir seçki, Türkiye’nin yakın tarihinde sol hareketin kendini temsil ederken kullandığı dili gösteriyor. Sosyal direniş ve onun protesto formlarının görsel dilinin izleri, hem grafik belgelerde hem de belgesel niteliği taşıyan anlık görüntülerde sürülüyor. Kültür tarihinin belgeleri sanatsal yankılarıyla birlikte ele alınıyor.

    2003 yılında kurulan bağımsız kolektif Nar Photos1, belgesel fotoğrafçılığın sadece sosyal sorunların resmini göstermekten fazlası olduğunu düşünen fotoğrafçıların oluşturduğu bir topluluk. Dünyayı “anlamayı ve ifade etmeyi” araç olarak kullandıkları fotoröportajlarındaki ortak çalışmanın arkasındaki motivasyon, aktif bir değişim olasılığı. Kamusal alandaki protesto ve toplanmaların belgelenmesi çalışmalarının önemli bir bileşeni.

    8 Mart 2015 (Dünya Kadınlar Günü) ve 2014 Onur Yürüyüşü’nde çektikleri kareler, sokaktaki sosyal protestoların ifadelerindeki çeşitlilik ve yaratıcılığı görünür kılıyor. Ancak bu rengarenk gösteri acı gerçekliğin önüne geçemiyor. Türkiye’de kadın ve LGBTİ’lerin eşitliği halen çok tartışmalı bir konu.

    Bir kez daha geçmişe bakalım: 1997’deki kanlı 1 Mayıs’ın ve 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından, politik düşünceleri ifade etmekten duyulan korku kamusal alanı ele geçirdi. Orduya göre politik krizin suçlusu, toplumun ve sendikalar ile üniversiteler gibi toplum kuruluşlarının politikleşmesi olduğundan, tüm önlemler toplumu apolitikleştirmeye yöneldi. Erden Kosova 80’li yılların “büyük travma”sının2 bunun öncesinde gelişmekte olan sosyalist yönelimli aydın sınıfını şoka uğrattığını söylüyor. Sol aydınların şiddetle baskı altına alınmaları, tutuklanmaları ve tehcir edilmeleri sonucunda sosyalist hareketin zayıflatılması, ironik şekilde aynı zamanda ilk çağdaş kadın hareketinin ortaya çıkmasına da yol açtı.

    17 Mayıs 1987’de İstanbul’da 3000 kadın “Ayaklarımızın altında cenneti değil dünyayı istiyoruz” haykırışıyla ev içi şiddeti protesto ettiler. Atasözünde3 ifade edildiği üzere anneliği cennet katına çıkaran Türkiye’deki değer sistemi burada alaşağı edilmek isteniyordu.4

    Gösteriyi tetikleyen, şiddet eğilimi yüzünden kocasından ayrılmak isteyen üç çocuk annesi bir kadının boşanma davasında verilen mahkeme kararıydı. Hakim boşanma talebini reddederek kararını eski bir Türk atasözü ile haklı göstermeye çalışmıştı: “Kadının sırtını sopasız, karnını sıpasız bırakmamak gerek.“5 – Kadınların kitlesel protestosu, 1980 askeri darbesi sonrasında izin verilen ilk büyük gösteri yürüyüşüydü ve ev içi şiddet konusunu kamusal alana taşıdı.

    Sergide iki işiyle birden bulunan sanatçı CANAN, çalışmalarını feminist gelenekte üretiyor. İşlerinde sadece öznenin içinde bulunduğu büyük toplumsal sisteme eleştirel şekilde yaklaşmakla kalmayıp, aynı zamanda tam da kişisel olanı odak noktasına koyarak kamusal cephenin ardındaki çok şahsi derinliklere bakıyor. Şahsi hikayeler çalışmalarının çıkış noktasını oluşturuyor. İlkin kamusal mekan için tasarlanmış olan afiş eylemi “Nazar Değdi Dünyama”da (It was worth the evil eye into my world) olduğu gibi ev içi şiddet ve istismar konularını tartışmaya açıyor ve Türk toplumunu ayıplarını ifşa ederek provoke ediyor. 2014 tarihli işi “Femina”, feminist pozisyonunu göz alıcı bir vurguyla yorumluyor. İşi, eşitlik için ayaklanmanın halen gerekli olmasına dair trajik ve ironik bir yorum olarak okumak mümkün. Çıplak bir kadın, feminist direnişin sembolü mor renkteki bayrağını gururla taşıyor. “Şahsi olan politiktir” anlamına gelen biraz farklı bir “reklam” afişi.

    Bayrak burada ayaklanma sembolü ve devrimin bir arketipi olarak öne çıkıyor. Eugene Delacroix’nin 1820 tarihli “Barikatlarda özgürlük – Özgürlük halkı yönetiyor” resmini akla getiriyor. Tabloda yarı çıplak Marianne havaya kaldırdığı bayrakla cesetlerden oluşan barikatların üzerinden yürüyerek arkasındaki Fransız halkına liderlik ediyor. “Haydi Barikata“6 – Kitleyi hareketlendiren, coşturan, ideolojize eden direniş.

    Şener Özmen’in işi “The Flag” (2010) bununla ironik bir paralellik sergiliyor. Takım elbiseli üç adam dimdik dururken, bir başkası görünmeyen bir bayrağı havaya kaldırıyor. Başları kalkık, boyunlukları başlarını havada tutuyor. Özmen’in işi, her türlü ideolojinin dik kafalılığına absürd bir yorum getiriyor.

    Direnişin çok katı gerçekliğine bu oyuncu yaklaşım, Erkan Özgen’in 2004 tarihli video çalışması “Adult Games”de de kendini gösteriyor. Bir düzine maskeli çocuk bir oyun alanına akın ediyor. Gruptan biri önce temiz mi diye havayı kontrol ediyor ve bunun ardından oyun başlıyor. Eylemcilerin polisle olan sokak savaşlarındaki kedi fare oyununu andıran absürd durum komedisinin ardında, on yıllardan bu yana baskı, etnik çatışmalar ve iç savaşın etkisi altında bulunan bir bölgenin boğucu gerçekliği yatıyor. Diyarbakırlı bir sanatçı olan Özgen, çocukların bile “yetişkin oyunları” oynadıkları Türkiye’nin Kürt güneydoğusundaki gündelik direnişe dikkat çekiyor.

    Sokaktaki gürültülü protestonun karşısında sessiz ve yakınmayı dile getiren direniş şekilleri yer alıyor. Mesela her cumartesi günü “Plaza de Mayo” önünde barışçıl şekilde toplanarak, kaybolan yakınlarına ne olduğunun ortaya çıkarılmasını talep eden Arjantinli anneleri örnek alan Cumartesi Anneleri’nin yaslı protestosu gibi. Güneydoğu bölgesinde özellikle 90’lı yıllarda, eleştirel politik düşüncelere sahip çok sayıda kişi “ortadan kayboldu”. Bu 1980 darbesinden sonra devreye sokulan bir baskı aracıydı. Tartışmalı bir anti-terör yasası da bu suçlara destek çıktı: Şüpheliler haklarında suçlama olmasa bile günlerce dış dünyayla bağlantıları olmadan gözaltına alınabiliyordu.7

    27 Mayıs 1995’te, kaybolan kişilerin yakınları İstanbul’daki Galatasaray Meydanı’nda ilk kez oturma eyleminde bulundular. O günden bu yana her cumartesi orada toplanarak, kaybolan yakınlarını resimleri veya eşyalarıyla hatırlatıyor ve anıyorlar. Nar Photos’un fotoğraflarından bir seri, bu protesto eylemini etkileyici şekilde anlatıyor.

    Cengiz Tekin’in fotoğraf yerleştirmesi “Fotoğraf”, bu konuyu çok kişisel bir sanatsal çalışma kapsamında ele alıyor. Aynı aileye ait ve farklı onyıllardan üç fotoğraf, bir kaybın ve devletin özel olana trajik şekilde müdahale etmesinin hikayesini anlatıyor. Üç resmin her birinde aynı adam var: Atatürk’ün bir resmiyle fotoğraf çektiren asker olarak, devlet hizmetindeki genç adamı yakınlarının çemberinde resim içerisinde resim olarak, ve yine resim içinde resim olarak: Bu sefer devletin alıp da bir daha geri vermediği bir adam.

    Genç fotoğrafçılar Cihangir Duyar ve Ekim Ruşen Kapçak da 2013 tarihli “Bir Rüyaya Yolculuk”ta şahsi bir yolculuğa çıkıyorlar. Fotoğraf projesi8 , Ekim Ruşen Kapçak’ın tutuklu babası ve annesi arasında 80’lerde gerçekleşen mektuplaşmaların keşfiyle başlıyor. Proje, Kapçak’ın 1992 yılında öldürülen ve ölümü hala açıklığa kavuşturulamayan babası gazeteci Hatip Kapçak’ı merkezine alıyor. Mektuplar, insanlar, mekanlar ve fotoğraflardaki gerçekleri arıyor. Hapishanede ve dışarıdaki kayıp babayı arama ve anlama çabası, bir bölgenin acı ve direnişle yazılmış yakın tarihine daha yakından bakmayı sağlıyor.

    Barış Doğrusöz’ün “Heure de Paris” serisinden video işi “Seperation” da kişisel anıların kolektif tarihle kesişimi hakkında bir araştırma. Fransa’da büyüyen sanatçı, çalışmasında kendi şahsi sürgününü konu edinerek Fransız televizyon kanallarının arşiv materyali ve found footage aracılığıyla Türkiye’nin yakın tarihi ile yakınlaşıyor. Yolculuğu 1978’de, sanatçının doğum yılında başlıyor. Bu yol filmi, geçmişi şimdiki zaman ile birleştirmeye çabalarken, karşısına bu esnada baskı ve direnişin resimleri çıkıyor.

    19 Ocak 2007 Türkiye’nin yakın tarihinde kara bir gün. Mesleki ve şahsi yaşamında sivil toplum, demokrasi ve insan haklarının yanında Türkiye ve Ermenistan’ın yakınlaşması için de mücadele veren Ermeni gazeteci Hrant Dink, sokak ortasında vuruldu. Her yıl 19 Ocak’ta binlerce kişi onu anmak ve ifade özgürlüğüne sahip çıkmak için İstanbul’da Agos gazetesinin binası önünde toplanıyor. Direnişin rengi siyah. Sinemacı Hüseyin Karabey, 2011 tarihli video çalışması “Hiç bir karanlık unutturmaz” ile Hrant Dink’i anıyor. Dink’in hanımı, eşinin cenaze töreninde öfkeli bir kalabalığa konuşuyor. Animasyon film, Türk tarihi adına büyük önem taşıyan bu konuşmayı toplumsal hafızaya geri taşıyor. Siyah-beyaz animasyon görüntüler, Rakel Dink’in kocasına yazdığı dokunaklı veda mektubunu okuyan sesine eşlik ediyor.

    2015 yılı Ermeni’lerin Anadolu’dan sürülmesinin ve soykırımın 100. yıldönümü. İstanbul’da bir kültür merkezi olan DEPO’da, bu vesileyle sanatçı Nalan Yırtmaç’ın katıldığı “Nereye Gideceğimizi Bilmeden… / Without knowing where we are headed… ” sergisi gerçekleşti. Soykırımın başlangıcı sayılan 24 Nisan 1915 yılında Ermeni muhalefetinden çok sayıda lider, çok sayıda gazeteci ve yazar İstanbul’da tutuklandı, sürgüne gönderildi ve öldürüldü. Nalan Yırtmaç Berlin’de, öldürülen Ermeni aydınların portrelerinden bir seçki sunuyor. Sanatçı, “tehcir edilen Ermeniler”e bir yüz kazandıran portreleri, o dönemden kalan fotoğraflara başvurarak9 kendi resim dilinde sergiliyor.

    Bir altkültür hareketi olan Post-Punk çevresinden gelen sanatçı ve aktivist, sokak sanatının basit malzeme ve teknikleriyle çalışıyor. Sanatsal işlerinde kentsel gündelik yaşam gerçeğini ironiyle eleştirerek hızlı kentsel büyümenin kaybedenlerini ön plana çıkarıyor.

    Video sanatçısı Berat Işık, belgesel video işi “Oasis”de (20 dakika, 2014) Türkiye’de kentsel gelişim projeleri ve mutenalaştırmaya dair problemleri ele alıyor. Güneydoğulu yaşlı adam ve bahçesinin hikayesinde tehcir, baskı ve kapitalist yapıların trajik bir şekilde bir araya gelişine şahit oluyoruz.

    13

    İstanbul’da işgal edilen bir parkın zor kullanarak tahliye edilmesi, Türkiye’deki en büyük direniş hareketlerinden birinin tetikleyicisi oldu. Gezi Parkı geçici bir otonom bölge olarak dayanışma ve yaratıcı direnişin sembolü haline geldi ve hala da öyle. Kampta çok kısa zamanda kolektif bir çalışma içerisinde, birliğin sorunsuz şekilde işlemesini sağlayacak geçici yapılar oluşturuldu; topluluk mutfağı, açık bir hastane, geçici bir, mescit, bir kitaplık ve çok daha fazlası. Architecture for all (Herkes için Mimarlık) kolektifi bu spontane mimarlık formlarını çizime döktü. Yaratıcı mekansal direniş, mimara ihtiyacı olmayan performatif mimaride ifadesini buldu. Kolektifin #occupygezi architecture inisiyatifi, mimarlığın yeniden tanımlanmasını talep etti. Direnişin bir diğer mimari yapısı da barikattı. Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fotoğrafçılık Bölümü’nün fotoğraf çalışması, bunu büyük formatta gösterirken sembolik bir anlam taşıyor. Ortak üretilmiş bir siper olarak barikat, uğruna mücadele verilen serbest bölgeyi koruyor.

    Parkın boşaltılmasının ardından sosyal direniş, diğer ilçelerin çeşitli parklarında düzenli olarak gerçekleşen forumlara taşındı. Yeni bir toplumsal yapı ihtimali hakkındaki tartışmalar ve birlikte fikir üretme öncelik kazandı. Özellikle de bilgiye erişim ve bilgiyi paylaşırkenki dayanışma ve kolektif yaklaşım, hareketin önemli bir unsuru. Bilgi üretiminin aktivizme dönüştüğü bu pratik göz önüne alınarak, serginin bir kısmı arşiv ve çalışma odası olarak tasarlandı. Sencer Vardarman’ın Gezi hareketinin internetteki estetik kodlamalarıyla ilgili dijital ve sanatsal bir arşiv çalışması, bak.ma inisiyatifinin aktivist bir video arşivi ve Türkiye’deki politik ve ekonomik aktörlerin rizom benzeri yapılarını gösteren bir internet platformu (Mülksüzleştirme Ağları10 / Network of Dispossession) ziyaretçileri araştırma yapmaya davet ediyor.

    Türkiye Araştırma Enstitüsü’nden (RIT)11 akademisyenler ve o zamanki aktivistlerin bir projesi olan Devrimci Yol12 hareketi ile ilgili bir online arşiv, Türkiye’deki bu sol gruplaşmanın aktivist çalışması hakkında bilgi veriyor. 1977 yılında kurulan Devrimci Yol, radikal solcu bir gruplaşma olarak Türkiye’de yasaklandı ve takip edildi. Posterler, bilgilendirme broşürleri ve “telgraflar” o zamanın solcularının politik bilincini yansıtıyor. Bunun yanısıra Türkiye’deki direnişin Almanya’da da nasıl yerini bulduğunu aydınlatıyorlar. Arşiv çalışması, hafızadakilerin değiş-tokuş aracılığıyla bir araya gelmesi ve canlı tutulması amacını güden canlı bir proje niteliği taşıyor.

    Projenin süreçselliği sanatçı Murat Akagündüz’ün eserinde de belirginlik kazanıyor. Sanatçı grubu Hafriyat’ın kurucularından olan Akagündüz, tuval üzerinde büyük formatlı bir resim sergiliyor. Bu iş, Berlin’de kaldığı dönemde ortaya çıkmış. Cem Dinlenmiş’in karikatürleri izleyiciye sergi boyunca eşlik ediyor. Güncel olaylar hakkındaki ironik ve iğneleyici yorumları, Türkiye’nin yakın tarihine dair anlamlı belgeler olmalarının yanı sıra ifade özgürlüğüne dair bir metafor.

    Burada anlattığımız sergi projesi, aktivist bir yaklaşıma sahip sanatsal-bilimsel bir araştırma süreci. Doğrusal bir tarih anlayışı ve onun temsili yerine, 70’lerden günümüze meydana gelen kırılmalar, olaylar, bağlantılar, beklenmedik yenilikler ve bunların yanı sıra oluşturdukları sanatsal ve politik-estetik kodlamalar ön plana çıkarılıp tartışmaya açılıyor. Çalışma grubunun kolektif yaklaşımı, bilgi üretiminin daha yeni pratiklerine dayanarak inşa halinde bir arşiv ve yöntem olma amacını taşıyor. Proje katılımcı şekilde ve süreç içerisinde organize edildi. Katılan kolektifler, sanatçılar, bilim insanları, aktivistler ve kamuoyunun katkıları ve farklı fikirleri sayesinde ayakta duruyor. Ziyaretçiler projeyi aktif şekilde şekillendirmeye davet ediliyor. Bu, politik hareketleri sadece çoğaltmanın ve temsil etmenin ötesine geçip bizzat politik olmaya yönelik bir çaba.

    Son olarak bir video çalışmasından söz etmek gerek: Demet Taşpınar’ın 2008 tarihli işi, çok fazla kişiyi etkileyen ve bilinmeyeni çözme çabasına girişen bir soru soruyor: “Nereye? “. Küçük bir penguen kaybolmuş, yönünü yitirmiş ve anlam arayan bir şekilde ıssız bir buz çölünde yalpalayarak ilerliyor…13

    Bu daha başlangıç…

    Almanca’dan çeviren: Seda Niğbolu

    Yazı içerisinde kullanılan görsel kaynaklar
    sanatçılar tarafından sağlanmıştır.


    1. http://www.narphotos.net (17.06.2015).

    2. Kortun, Vasif; Kosova, Erden: Szene Türkei: Abseits, aber Tor! Jahresring 51. Köln. 2004. S. 91.

    3. “Cennet annelerin ayakları altındadır.“ “Kutsal” anne rolüne atıfta bulunan Türk atasözü. Feminist söylem, bu atasözünü kadının anne rolüne indirgenmesini eleştirmek amacıyla ele alıyor.

    4. Beral Madra 2009’da Berlin’de gerçekleşen“Istanbul Next Wave“ sergisi kapsamında bir grup Türk kadın sanatçıyı bu başlık altında bir araya getirdi.

    . Bkz.:Madra, Beral: Boden unter meinen Füßen, nicht den Himmel. Eine Erkundigung über einige der langen und abenteuerlichen Wege, die türkische Künstlerinnen im 20. Jahrhundert gegangen sind. In: Ausst.-Kat.: Istanbul next wave. Zeitgenössische Kunst aus Istanbul ; Gleichzeitigkeit – Parallelen – Gegensätze. Hrsg. v. Akademie der Künste Berlin, 1. Baskı Göttingen: Steidl [u. a.], 2009, S. 92–102.

    5. Yeşilyurt Gündüz’den alıntı, 2004, S. 120, Yeşilyurt Gündüz, Zuhal: The Women´s Movement in Turkey: From Tanzimat towards European Union Membership. In: Perceptions, Autumn 2004, S. 115-134. Online metin için: http://www.sam.gov.tr/volume9c.php (letzter Zugriff: 16.03.2011).

    6. Bandista grubunun şarkı sözü

    8. Bu çalışma Anadolu Kültür / DSM’in BAK projeleri kapsamında gerçekleştirildi. http://anado­lukultur.org/en/areas-of-work/projects/bak-revea­ling-the-city-through-memory-2013/78 (17.06.2015).

    11. Research Institute Turkey, genç akademisyenler, sanatçılar ve aktivistlerden oluşan ve merkezi New York’ta olan bir araştırma kooperatifi. 2013 yılında Gezi protestolarının ardından kuruldu.

    12. http://www.devrimciyolarsivi.org (17.06.2015).

    13. Penguen, zamanının ötesinde de olsa, bu serginin bağlamında ayrıca Gezi protesto hareketinin görsel ikonlarından birine ironik bir göndermede bulunuyor. Protestolar başladığında devlet televizyonu olayları canlı olarak aktarmak yerine, penguenlerin hayatı üzerine bir belgesel yayınladı. Penguen, böylece sansürün sarkastik bir sembolü haline geldi.

    , \
  • Veranstaltungen

    • 03.07, 19h – Eröffnung der Ausstellung
    • 04.07, 17h – Künstler_innengespräch mit CANAN
    • 24.07, 20h – Podiumsdiskussion „Independent Cultural Spaces in Turkey and Germany“
    • 25.07, 20h – Lecture Performance von und mit Zeyno Pekünlü
    • 26.07, 20h – LSBT*I*Q Kurzfilmfestival und Debatte 
    • 27.07, 17h – Künstler_innengespräch mit anschließender Podiumsdiskussion „Politische Kunst im Widerstand im Südosten der Türkei“ (19h)
    • 28.07, 19h – Kurzfilm „Holding Up the Photograph” und Gespräch mit Özlem Kaya (Hafıza Merkezi) 
    • 29. – 31.07 – Karikatur-Workshop mit Cem Dinlenmiş 
    • 30.07, 20h – Filmscreening – Berlin Premiere, „Ben Uçtum Sen Kaldın“, 2012 mit anschließender Debatte 
    • 31.07, 20h – Kurzfilmfestival 
    • 01.08, 17h  – Gespräch mit dem Gezi-Blogger Erkan Dinar
    , \
  • Ausstellung

    –Eva Liedtjens

    „Wir zeigen oder repräsentieren nicht, wir entfalten die Potenziale der Aktion des ‚Hinsehens‘“
    (Pelin Tan zur Praxis von videoccupy)

    77

    1. Mai 1977, Türkei, Istanbul, Taksim Platz.

    Spulen wir zurück: Der Ton wiederholt sich, die Spieluhr stockt. Ein rotes Fahnenmeer, Plakate, stolze Bannerträger „Es lebe der 1. Mai“. Der Taksim Platz im Zentrum Istanbuls ist voller Menschen. Vor dem AKM (Atatürk Kültür Merkezi) hissen Arbeiter_innen und Student_innen ihre Fahnen. Schatten auf einem Dach; schwarz, weiß, flimmernd. Und plötzlich bricht die Menge auseinander. Menschen laufen. In Panik. Die Wasserwerfer rollen.

    Und das Lied beginnt von vorne.

    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.

    Die Videoarbeit „Haunted Reasons“ des Video Kollektivs artıkışler entstand 2012 im Gedenken an die Verstorbenen vom 1. Mai 1977. 34 Menschen verloren ihr Leben, als die Massenkundgebung zum 1. Mai, durch Schüsse gewaltsam beendet wurde. Das Kollektiv Artıkışler versucht im Bereich der zeitgenössischen visuellen Kultur und Kunst einen Raum für kollektive Produktion und Verbreitung zu eröffnen. In ihrer Praxis fokussieren sie auf Brennpunkte der neueren sozialen Geschichte der Türkei, wie Gentrifizierung, Zwangsmigration und Arbeit im städtischen Raum. Das Archivieren und Teilen von kollektiver sozialer Erinnerung in Kollaboration mit anderen Gruppen ist Bestandteil ihrer Methode.

    Die Ästhetik des sozialen Widerstandes, der Arbeiter_innenbewegung und der sozialistischen Linken ist präsent auf Fahnen, Bannern und Plakaten. Schwindet der Widerstand, sorgen zurückgebliebene Plakate, Graffiti, Parolen oder Rhythmen dafür, dass das Erlebte präsent bleibt. Eingespeist in das kollektive Gedächtnis rufen diese kreativen Formen des Widerstands lebhafte Bilder hervor. Die ästhetischen Besonderheiten der Repräsentationen und Kommunikationsprozesse sozialer Bewegungen im öffentlichen Raum sind Anknüpfungspunkte in dem Versuch dieser Ausstellung ein assoziatives Archiv aufzubauen. Die Jahre 1977 und 2013 bilden hier eine zeitliche Klammer, jedoch begreift sich das Projekt nicht als chronologische Darstellung und Repräsentation von politischer Kunst aus dieser Zeit. Vielmehr stellt das Projekt Fragen, versteht sich als offen und und selbstkritisch. Die Auswahl der künstlerischen Arbeiten und kulturhistorischen Dokumente werfen vielmehr Schlaglichter auf verschiedene soziale Gruppierungen und ihren Widerstand. Das Projekt möchte eine Plattform für einen lebhaften und kreativen Austausch von Erinnerung und zur Reflexion bieten.

    Der Fokus der Ausstellung liegt auf dem spannungsvollen, schöpferischen Zwischenraum von Kunst und Politik.

    TÜSTAV. Poster-Scan, 2015.
    TÜSTAV. Poster-Scan, 2015.

    Eine Auswahl an Plakaten aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı / Stiftung für Sozialgeschichte der Türkei) von der Arbeitergewerkschaft DISK zum 1. Mai aus den 1970er Jahren zeigt uns die Sprache der Selbst – Darstellung der Linken Bewegung der jüngeren Geschichte der Türkei. Der visuellen Sprache des sozialen Widerstandes und ihrer Protestformen wird im graphischem Material sowie in dokumentarischen Momentaufnahmen nachgespürt. Die kulturhistorischen Dokumente werden mit künstlerischen Reflexionen kontextualisiert.

    Das unabhängige Kollektiv Nar Photos, gegründet 2003, ist ein Zusammenschluss von Fotograf_innen für die Dokumentar-Fotografie mehr als bloßes Abbilden sozialer Missstände1. Als Werkzeug die Welt zu „verstehen und auszudrücken“ konzipiert, wird die gemeinsame Arbeit an ihren Foto-Reportagen angetrieben von der Möglichkeit aktiver Veränderung. Die Dokumentation von Protesten und Versammlungen im öffentlichen Raum ist ein wichtiger Bestandteil ihrer Arbeit.

    Ihre Aufnahmen etwa der Demonstrationen zum 8. März 2015 (Weltfrauentag) und des Pride Day 2014 verdeutlichen die Vielfalt und Kreativität im Ausdruck sozialen Protestes auf der Straße. Das farbenfrohe Spektakel trügt jedoch nicht über die bittere Realität hinweg. Die Gleichberechtigung von Frauen und LGBTI in der Türkei ist immer noch umkämpft.

    Blicken wir noch einmal zurück: Nach dem blutigen Mai 1977 und dem Militärputsch am 12. September 1980 beherrscht die Angst vor politischem Ausdruck den öffentlichen Raum. Da aus der Sicht des Militärs die Politisierung der Gesellschaft und ihrer Institutionen, wie den Gewerkschaften und Universitäten, Schuld an der vorausgegangenen politischen Krise trugen, wurden alle Maßnahmen darauf gerichtet die Gesellschaft zu entpolitisieren. Erden Kosova spricht von dem „großen Trauma“2 der 1980er Jahre, das die sich vorher entwickelnde sozialistisch orientierte Intelligenzia schockierte. Die Schwächung der sozialistischen Bewegung durch gewaltvolle Unterdrückung, Verhaftung und Vertreibung linker Intellektueller, führte ironischerweise gleichzeitig zu einem Aufkommen erster zeitgenössischer Frauenbewegungen.

    Am 17. Mai 1987 protestierten 3000 Frauen unter dem Schlachtruf: „Boden unter den Füßen, nicht den Himmel“ in Istanbul gegen häusliche Gewalt. Das Wertesystem der Türkei, welches sprichwörtlich die Mutterschaft in den Himmel hebt3, sollte hier auf den Kopf gestellt werden.4 Auslöser für die Demonstration war ein Gerichtsurteil im Scheidungsprozess einer Mutter von drei Kindern, welche sich aufgrund der Gewalttätigkeit ihres Mannes scheiden lassen wollte. Der Richter verweigerte die Scheidung und rechtfertigte seine Entscheidung mit einem alten türkischen Sprichwort: „Kadının sırtını sopasız, karnını sıpasız bırakmamak gerek.“5 – „ Der Rücken einer Frau sollte nicht ohne Stock, der Bauch nicht ohne Kind bleiben.“ Der Massenprotest der Frauen war die erste erlaubte Großdemonstration nach dem Militärputsch 1980 und brachte das Thema der häuslichen Gewalt in die Öffentlichkeit.

    Die Künstlerin CANAN, die mit zwei Werken in der Ausstellung vertreten ist, arbeitet in feministischer Tradition. Mit ihren Arbeiten blickt sie nicht nur kritisch auf das große gesellschaftliche System, in das das Subjekt verstrickt ist, sondern stellt gerade auch das Persönliche in den Fokus und blickt hinter die öffentliche Fassade auf die ganz privaten Abgründe. Ausgangspunkt ihrer Arbeiten bilden persönliche Geschichten. Wie in ihrer Arbeit „Nazar Değdi Dünyama – It was worth the evil eye into my world“ , einer Plakataktion 2011 ursprünglich für den öffentlichen Raum konzipiert, setzt sie sich mit häuslicher Gewalt und Missbrauch auseinander und provoziert mit ihrer Offenlegung der Missstände die türkische Gesellschaft. Die Arbeit „Femina“ von 2014 kommentiert ihre feministische Position betont plakativ. Sie liest sich wie ein tragisch ironischer Kommentar über die immer noch bestehende Notwendigkeit für die Gleichberechtigung aufzubegehren. Stolz trägt die nackte Frau die Flagge des feministischen Widerstandes, im symbolischen Lila eingefärbt. Ein etwas anderes „Werbe“ – Plakat, ganz im Sinne von „the personal is political“.

    CANAN, Nazar degdi dünyama. Poster, 2011.
    CANAN, Nazar degdi dünyama. Poster, 2011.

    Die Flagge sticht hier hervor als Symbol des Aufstandes, als ein Archetypus der Revolution. Man erinnere sich an Eugene Delacroix „Die Freiheit auf den Barrikaden – Die Freiheit führt das Volk“ von 1820 in dem die halb entblößte Marianne mit erhobener Fahne das französische Volk hinter sich über die Barrikaden aus Leichen führt. „Haydi Barikata“6 – Auf zu den Barrikaden. Der Widerstand der die Menge mobilisiert, euphorisiert, ideologisiert.

    Die Arbeit von Şener Özmen „The Flag“ (2010) bildet einen ironischen Kontrapunkt. Drei Männer im Anzug stehen stramm, ein weiterer zieht eine nicht sichtbare Flagge hoch. Die Köpfe sind erhoben, die Halskrausen halten sie dort. Die Arbeit kommentiert skurril die Halsstarrigkeit jeglicher Ideologie.

    Dieser ironisch, spielerische Umgang mit der so harten Realität des Widerstandes findet sich auch wieder in der Video Arbeit „Adult Games“ von Erkan Özgen aus dem Jahr 2004. Ein Dutzend maskierte Kinder stürmen einen Spielplatz. Einer der Gruppe späht zuerst ob die Luft rein ist, dann geht das Spiel los. Hinter der aberwitzigen Situationskomik, welche an die Katz-und Mausspiele von Aktivisten im Straßenkampf mit der Polizei erinnern, liegt die erstickende Realität eines Landstriches seit Jahrzehnten geprägt von Repression, ethnischen Konflikten und Bürgerkrieg. Der Künstler aus Diyarbakır verweist auf das Alltägliche des Widerstandes im kurdischen Südosten der Türkei, in der selbst Kinder die „Spiele der Erwachsenen“ spielen.

    Erkan Özgen, Adult Games. Video, 2004.
    Erkan Özgen, Adult Games. Video, 2004.

    Dem lauten Protest auf der Straße gegenüber finden sich Formen des stillen, anklagenden Widerstandes. So wie der klagende Protest der Samstagsmütter (Cumartesi Anneleri), welche sich nach dem Vorbild der argentinischen Mütter von der „Plaza de Mayo“ jeden Samstag friedlich versammeln und Aufklärung über das Schicksal ihrer verschwundenen Angehörigen fordern. Insbesondere in den 1990er Jahren in den südöstlichen Provinzen wurden viele politisch kritisch-denkende Menschen „verschwunden“ – ein Repressionsinstrument, das nach dem Putsch 1980 eingeführt wurde. Ein umstrittenes Anti-Terrorismus-Gesetz begünstigte diese Taten: Verdächtige durften ohne Anklage für mehrere Tage ohne Kontakt zur Außenwelt festgehalten werden.7
    Am 27. Mai 1995 protestierten die Angehörigen der Vermissten das erste Mal mit einem Sit-In beim Galatasaray Platz in Istanbul. Seit diesem Tag versammeln sich die Angehörigen dort jeden Samstag und erinnern mahnend mit Bildern oder Besitzgegenständen an ihre Vermissten. Eine Reihe von Dokumentarfotografien von Nar Photos erzählt eindrücklich von diesem Akt des Protestes.

    Adnan Onur Acar / Nar Photos, Saturday Mothers‘ 500th gathering in Istanbul. Foto, 2014.
    Adnan Onur Acar / Nar Photos, Saturday Mothers‘ 500th gathering in Istanbul. Foto, 2014.

    Die Fotografie Installation „Fotoğraf“ von Cengiz Tekin greift diese Thematik in einer sehr persönlichen künstlerischen Arbeit auf. Drei Fotos aus verschiedenen Jahrzehnten aus der gleichen Familie erzählen eine Geschichte vom Vermissen und dem tragischen Eindringen des Staates in das Private. Die drei Bilder zeigen jeweils ein und denselben Mann: als Soldat, welcher sich mit einem Bild Atatürks fotografieren lässt, als Bild im Bild, im Kreise der Verwandten in Gedenken an den jungen Mann im Staatsdienst und wiederum als Bild im Bild: Einen Mann, den der Staat geholt und nicht wieder zurück gebracht hat.

    Cihangir Duyar/Ekim Ruşen Kapçak, A Journey to A Dream. Verschiedene Installationsmedien, 2013.
    Cihangir Duyar/Ekim Ruşen Kapçak, A Journey to A Dream. Verschiedene Installationsmedien, 2013.

    Die beiden jungen Fotografen Cihangir Duyar und Ekim Ruşen Kapçak begeben sich in „Bir Rüyaya Yolculuk (A Journey to A Dream)“ 2013, auf eine ebenso persönlichen Reise. Das Fotografie-Projekt8 begann mit der Entdeckung eines Briefwechsels aus den 1980ern zwischen Ekim Ruşen Kapçak’s inhaftierten Vater und seiner Mutter. Das Projekt nimmt Ruşens Vater, den Journalisten Hatip Kapçak in den Blick, der 1992 ermordet und die Tat noch immer ungeklärt ist. Es sucht nach Wahrheiten in den Briefen, Menschen, Orten und Fotografien, die geblieben sind. Die Suche nach dem verlorenen Vater, das Versuchen zu Verstehen, im Gefängnis und im Draußen, lassen Einblick gewähren in die jüngere Geschichte einer Region, geschrieben mit Schmerz und Widerstand.

    Barış Doğrusöz, ‚Heure de Paris‘:  Index 1 - Separation. Video, 2012.
    Barış Doğrusöz, ‚Heure de Paris‘: Index 1 – Separation. Video, 2012.

    Die Videoarbeit „Seperation“ aus der Reihe „Heure de Paris“ von Barış Doğrusöz ist ebenfalls eine Recherche über das Zusammenlaufen von persönlicher Erinnerung und kollektiver Geschichte. Der Künstler, aufgewachsen in Frankreich verhandelt in seiner Arbeit sein persönliches Exil und nähert sich der jüngeren Geschichte der Türkei mittels Found Footage und Archivmaterial französischer Fernsehsender an. Die Reise beginnt 1978, dem Geburtsjahr des Künstlers. Das Roadmovie bildet den Versuch eine Vergangenheit mit der Gegenwart zu verbinden und stolpert dabei über Bilder von Repression und Widerstand.

    Hüseyin Karabey, Hiç bir karanlık unutturmaz.  Video, 2011.
    Hüseyin Karabey, Hiç bir karanlık unutturmaz.
    Video, 2011.

    Der 19. Januar 2007 ist ein schwarzer Tag in der jüngeren Geschichte der Türkei. Der armenische Journalist Hrant Dink, der sich in seiner Arbeit und seinen persönlichem Engagement für die Zivilgesellschaft, Demokratie und Menschenrechte, sowie einer Annäherung der Türkei und Armenien einsetzte, wird auf offener Straße erschossen. Jedes Jahr am 19. Januar versammeln sich Tausende vor dem Gebäude der Zeitschrift Agos in Istanbul, um ihm zu gedenken und für das Recht auf freie Meinungsäußerung einzustehen. Die Farbe des Widerstandes ist schwarz.

    Der Filmemacher Hüseyin Karabey erinnert mit seiner Videoarbeit „Hiç bir karanlık unutturmaz“ (Keine Dunkelheit lässt je vergessen) aus dem Jahr 2011 an den ermordeten Hrant Dink. Auf der Beerdigung sprach die Ehefrau des Ermordeten zu der aufgebrachten Menschenmenge. Der Animationsfilm bringt diese, für die Geschichte der Türkei so bedeutende Rede, zurück in das kollektive Gedächtnis. Die schwarz-weiß animierten Bilder begleiten die eindringliche Stimme von Rakel Dink, die uns einen bewegenden Abschiedsbrief an ihren Mann vorliest.

    Im Jahr 2015 jährt sich der Gedenktag der Vertreibung und des Völkermordes an den Armeniern zum 100. mal. Im DEPO, einem Kulturzentrum in Istanbul, fand zu diesem Anlass die Ausstellung „Nereye Gideceğimizi Bilmeden… / Without knowing where we are headed… „ unter Beteiligung der Künstlerin Nalan Yırtmaç statt. Am 24. April 1915 wurden zahlreiche Führer der armenischen Opposition, Journalisten und Schriftsteller in Istanbul verhaftet, verschleppt und getötet. Nalan Yırtmaç zeigt eine Auswahl ihrer Porträts ermordeter armenischer Intellektueller in Berlin. Die Porträts, welche den „vertriebenen Armeniern“ ein Gesicht verleihen, zeigt Nalan Yırtmaç in ihrer eigenen Bildsprache mit Bezug auf überlieferte Fotografien.9

    Berat Işık, Oasis. Video, 2014.
    Berat Işık, Oasis. Video, 2014.

    Die Künstlerin und Aktivistin aus dem Umfeld der subkulturellen Bewegung des Post – Punk arbeitet mit einfachen Materialien und Techniken der Street Art. In ihrer künstlerischen Arbeit formuliert sie ironisch Kritik an Phänomenen des urbanen Alltags und rückt die Verlierer des rasanten Städtewachstums in den Vordergrund.

    Der Video Künstler Berat Işık greift in seiner dokumentarischen Videoarbeit „Oasis“ (20 min, 2014) die Probleme der Stadtentwicklungsprojekte und Gentrifizierung in der Türkei auf. In der Geschichte des alten Mannes aus dem Südosten der Türkei und seinem Garten spiegelt sich die tragische Verflechtung von Vertreibung, Repression und kapitalistischen Strukturen.

    13

    Die gewaltsame Räumung eines besetzten Parks im Zentrum Istanbuls war Auslöser eines der größten Widerstandsbewegungen in der Türkei. Der Gezi-Park war und ist als temporäre autonome Zone ein Symbol für Solidarität und kreativen Widerstand. Im Camp entstanden in kürzester Zeit in kollektiver Arbeit temporäre Strukturen um ein Funktionieren der Gemeinschaft zu gewährleisten; eine Gemeinschafts-Küche, ein offenes Krankenhaus, eine temporäre Moschee, eine Bibliothek und vieles mehr. Das Kollektiv architecture for all (Herkes için Mimarlık) hielt diese spontanen Architekturformen in Zeichnungen fest. In der performativen Architektur, die keinen Architekten benötigt, findet sich der Ausdruck kreativen räumlichen Widerstands. Die Initiative #occupygezi architecture des Kollektivs fordert eine Neudefinition von Architektur. Eine weitere architektonische Struktur des Widerstandes ist die Barrikade. Die Fotoarbeit des Fine Arts Photography Department der Mimar Sinan Universität zeigt diese großformatig und symbolträchtig. Die Barrikade als ein gemeinsam geschaffenes Bollwerk, welches den umkämpften Freiraum schützt.

    Nach der Räumung des Parks verlagerte sich der soziale Widerstand in Foren, die regelmäßig in verschiedenen Parks anderer Stadtviertel stattfanden. Die Diskussion und das gemeinsame Entwickeln von Ideen für eine mögliche neue Gesellschaftsstruktur rückten in den Mittelpunkt. Solidarität und Kollektivität, insbesondere auch beim Zugang zu und Teilen von Wissen ist ein wichtiger Faktor der Bewegung. Im Sinne dieser Praxis, in der Wissensproduktion zum Aktivismus wird, ist ein Teil der Ausstellung als Archiv- und Arbeitsraum konzipiert. Eine digitale, künstlerische Archivarbeit von Sencer Vardarman zu ästhetischen Kodierungen der Gezi-Bewegung im Netz, ein aktivistisches Videoarchiv der Initiative bak.ma und eine Internetplattform, welche die Rhizom-artigen Strukturen politischer und ökonomischer Akteure in der Türkei zeigt (Mülksüzleştirme Ağları10 / Network of Disposessesion) lädt den Besucher_innen zur Recherche ein.

    Das Online-Archiv über die Bewegung Devrimci Yol11 (Der revolutionärer Weg), ein Projekt von Akademiker_innen des Research Institute Turkey (RIT)12 und damaligen Aktivist_innen, gewährt einen Einblick in die aktivistische Arbeit dieser linken Gruppierung in der Türkei. Devrimci Yol, gegründet 1977, wurde als linkradikale Gruppierung in der Türkei verboten und verfolgt. Die Poster, Informationsblätter und „Depeschen“ spiegeln das politische Bewusstsein der Linken dieser Zeit wieder. Sie verdeutlichen zu dem, wie der Widerstand in der Türkei auch in Deutschland seinen Platz gefunden hat. Die Archivarbeit versteht sich als offenes Projekt, welches die Vernetzung und das lebendig Halten von Erinnerungen im Austausch sucht.

    Das Prozesshafte des Projektes wird auch in dem Beitrag des Künstler Murat Akagündüz deutlich. Der Mitbegründer der Künstlergruppe Hafriyat zeigt eine großformatige Malerei auf Leinwand. Eine Arbeit die während seines Aufenthaltes in Berlin entsteht. Die Karikaturen von Cem Dinlenmiş begleiten durch die Ausstellung. Die ironisch bissigen Kommentare über das Zeitgeschehen sind bedeutende Dokumente der jüngeren Geschichte der Türkei und eine Metapher für freie Meinungsäußerung.

    Das hier beschriebene Ausstellungs-Projekt begreift sich als künstlerisch – wissenschaftlicher Rechercheprozess mit aktivistischem Ansatz. Statt eines linearen Geschichtsverständnisses und dessen Repräsentation, werden die seit den 1970ern bis in unsere heutige Zeit entstandenen Brüche, Ereignisse, Verflechtungen, unerwartete Neuerungen, sowie die sich hieraus manifestierenden künstlerischen und politisch-ästhetischen Kodierungen in den Vordergrund gerückt und zur Diskussion gestellt. Die Herangehensweise der Arbeitsgruppe als Kollektiv versteht sich, in Anlehnung an neuere Praxen der Wissensproduktion als Archiv im Aufbau und als Methode. Das Projekt ist partizipativ und im Prozess angelegt, es lebt von den Beiträgen und diversen Meinungen der teilnehmenden Kollektive, Künstler_innen, Wissenschaftler_innen, Aktivist_innen und der Öffentlichkeit. Die Besucher_innen sind eingeladen aktiv mitzugestalten. Es ist ein Versuch über die bloße Reproduktion und Repräsentation von politischen Bewegungen hinauszugehen und selbst politisch zu sein.

    Eine Videoarbeit soll hier als letztes Erwähnung finden: Die Arbeit von Demet Taşpınar aus dem Jahr 2008 stellt eine Frage, die wohl so viele bewegt und einen Ausblick ins Ungewisse wagt: „Wohin?“ – Ein kleiner Pinguin tappt verloren, orientierungslos und Sinn suchend in der leeren Eiswüste…13

    und dies ist erst der Anfang…

    Alle in diesem Artikel enthaltenen Abbildungen wurden der Autorin von den beschriebenen Künstler_innen zur Verfügung gestellt.


    1. http://www.narphotos.net (17.06.2015).

    2. Kortun, Vasif; Kosova, Erden: Szene Türkei: Abseits, aber Tor! Jahresring 51. Köln. 2004. S. 91.

    3. „Cennet annelerin ayakları altındadır“ / „Der Himmel ist unter den Füßen der Mütter“: Türkisches Sprichwort, welches sich auf die „heilige“ Mutterrolle bezieht. Im feministischen Diskurs wurde das Sprichwort aufgegriffen, um die Reduzierung der Frau auf die Rolle der Mutter zu kritisieren.

    4. Beral Madra versammelte unter diesem Titel im Rahmen der Ausstellung „Istanbul Next Wave“ Berlin 2009 eine Anzahl türkischer Künstlerinnen. Siehe: Madra, Beral: Boden unter meinen Füßen, nicht den Himmel. Eine Erkundigung über einige der langen und abenteuerlichen Wege, die türkische Künstlerinnen im 20. Jahrhundert gegangen sind. In: Ausst.-Kat.: Istanbul next wave. Zeitgenössische Kunst aus Istanbul ; Gleichzeitigkeit – Parallelen – Gegensätze. Hrsg. v. Akademie der Künste Berlin, 1. Aufl. Göttingen: Steidl [u. a.], 2009, S. 92–102.

    5. Zitiert nach Yeşilyurt Gündüz 2004, S. 120, Yeşilyurt Gündüz, Zuhal: The Women´s Movement in Turkey: From Tanzimat towards European Union Membership. In: Perceptions, Autumn 2004, S. 115-134. Online verfügbar unter: http://www.sam.gov.tr/volu­me9c.php (letzter Zugriff: 16.03.2011).

    6. Songtitel der Band Bandista.

    7. http://www.amnesty.de/umleitung/1996/deu05/045 (17.06.2015).

    8. Die Arbeit ist im Rahmen des BAK Projektes von Anadolu Kültür / DSM entstanden. http://anadolukultur.org/en/areas-of-work/projects/bak-revea­ling-the-city-through-memory-2013/78 (17.06.2015).

    9. http://www.depoistanbul.net/en/activites_detail.asp?ac=125 (17.06.2015).

    10. http://www.mulksuzlestirme.org (17.06.2015).

    11. http://www.devrimciyolarsivi.org (17.06.2015).

    12. http://www.riturkey.org/tr (17.06.2015). Das Research In­stitute Turkey ist eine Forschungs-Kooperatif junger Akademiker, Künstler und Aktivisten mit Sitz in New York, gegründet im Anschluss an die Gezi-Proteste 2013.

    13. Der Pinguin, wenn auch seiner Zeit voraus, verweist im Kontext dieser Ausstellung zudem ironisch auf eine der Bild-Ikonen der Gezi-Protestbewegung. Zu Beginn der Proteste zeigte das Staatliche Fernsehen an Stelle einer Live- Übertragung eine Dokumentation über das Leben der Pinguine. Der Pinguin wurde somit zu einem sarkastischen Symbol von Zensur.

    , \
  • Sergi

    –Eva Liedtjens

    “Göstermiyor ya da temsil etmiyoruz, ‘görüyorum’ eyleminin potansiyellerini üretiyoruz.” (Pelin Tan, videoccupy pratiğine dair)

    77

    1 Mayıs 1977, Türkiye, İstanbul, Taksim Meydanı

    Zamanı geri saralım: Aynı ses tekrarlanıyor, müzik kutusu duraklıyor. Kırmızı bir bayrak denizi, afişler, “Yaşasın 1 Mayıs” pankartlarını gururla taşıyanlar. İstanbul’un merkezindeki Taksim Meydanı insanlarla dolup taşıyor. AKM’nin (Atatürk Kültür Merkezi) önünde işçiler ve öğrenciler bayraklarını dalgalandırıyorlar. Bir çatının üzerindeki gölge; siyah, beyaz, parıl parıl…Ve kalabalık birdenbire dağılıyor. İnsanlar koşuşturuyor. Panik içerisindeler. Tomalar ilerliyor. Ve şarkı baştan başlıyor.

    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.
    Artıkişler, Akıl Tutulması. Video, 2012.

    Video kolektifi artıkişler’in video çalışması “Haunted Reason” (Akıl Tutulması) 1 Mayıs 1977’de ölenlerin anısına 2012 yılında gerçekleştirildi. 1 Mayıs kitle gösterisi kurşunlarla şiddet kullanarak sonlandırıldığında 34 kişi hayatını kaybetmişti. Artıkişler kolektifi, çağdaş görsel kültür ve sanat alanında kolektif üretim ve yayım için alan açmaya çalışıyor. Pratiklerinde Türkiye’nin yakın sosyal tarihinin mutenalaştırma, zorunlu göç ve kentsel alanda iş gibi çatışma noktalarına odaklanıyor. Kolektif sosyal hafızanın başka gruplarla işbirliği içerisinde arşivlenip paylaşılması, metotlarının ayrılmaz bir parçası.

    Sosyal direnişin, işçi hareketinin ve sosyalist solun estetiği bayraklarda, pankartlarda ve afişlerde ortaya konuluyor. Direniş sonlandığında, ardında bıraktığı afişler, duvar yazıları, sloganlar veya ritimler yaşananların mevcudiyetinin korunmasını sağlıyor. Direnişin bu yaratıcı formlarının toplumsal hafızaya yerleşmesiyle birlikte canlı resimler doğuyor. Kamusal alandaki sosyal hareketlerin temsillerinin ve iletişim süreçlerinin estetik özellikleri, bu serginin çağrışımsal bir arşiv oluşturma çabasındaki bağlantı noktaları. 1977 ve 2013 seneleri burada zamansal bir parantez açıyor, yine de proje kendini bu dönemin politik sanatının kronolojik bir sunumu ve temsili olarak görmüyor. Daha ziyade, soru sorarak açık ve özeleştirel bir tavır alıyor. Sanatsal işlerin ve kültür tarihi belgelerinin seçkisi, farklı sosyal gruplaşmalara ve onların direnişlerine ışık tutuyor. Proje, hafızadakilerin canlı ve yaratıcı bir değiş-tokuşu ve analizi için bir platform sunmak istiyor.

    Serginin odak noktasında sanat ve politika arasındaki heyecan verici ara bölge var.

    TÜSTAV. Poster-Scan, 2015.
    TÜSTAV. Poster-Scan, 2015.

    İşçi sendikası DİSK’in, TÜSTAV’ın (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinde bulunan ve 70’li yıllara ait 1 Mayıs pankartlarından bir seçki, Türkiye’nin yakın tarihinde sol hareketin kendini temsil ederken kullandığı dili gösteriyor. Sosyal direniş ve onun protesto formlarının görsel dilinin izleri, hem grafik belgelerde hem de belgesel niteliği taşıyan anlık görüntülerde sürülüyor. Kültür tarihinin belgeleri sanatsal yankılarıyla birlikte ele alınıyor.

    2003 yılında kurulan bağımsız kolektif Nar Photos[1], belgesel fotoğrafçılığın sadece sosyal sorunların resmini göstermekten fazlası olduğunu düşünen fotoğrafçıların oluşturduğu bir topluluk. Dünyayı “anlamayı ve ifade etmeyi” araç olarak kullandıkları fotoröportajlarındaki ortak çalışmanın arkasındaki motivasyon, aktif bir değişim olasılığı. Kamusal alandaki protesto ve toplanmaların belgelenmesi çalışmalarının önemli bir bileşeni.

    8 Mart 2015 (Dünya Kadınlar Günü) ve 2014 Onur Yürüyüşü’nde çektikleri kareler, sokaktaki sosyal protestoların ifadelerindeki çeşitlilik ve yaratıcılığı görünür kılıyor. Ancak bu rengarenk gösteri acı gerçekliğin önüne geçemiyor. Türkiye’de kadın ve LGBTİ’lerin eşitliği halen çok tartışmalı bir konu.

    Bir kez daha geçmişe bakalım: 1997’deki kanlı 1 Mayıs’ın ve 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından, politik düşünceleri ifade etmekten duyulan korku kamusal alanı ele geçirdi. Orduya göre politik krizin suçlusu, toplumun ve sendikalar ile üniversiteler gibi toplum kuruluşlarının politikleşmesi olduğundan, tüm önlemler toplumu apolitikleştirmeye yöneldi. Erden Kosova 80’li yılların “büyük travma”sının[2] bunun öncesinde gelişmekte olan sosyalist yönelimli aydın sınıfını şoka uğrattığını söylüyor. Sol aydınların şiddetle baskı altına alınmaları, tutuklanmaları ve tehcir edilmeleri sonucunda sosyalist hareketin zayıflatılması, ironik şekilde aynı zamanda ilk çağdaş kadın hareketinin ortaya çıkmasına da yol açtı.

    17 Mayıs 1987’de İstanbul’da 3000 kadın “Ayaklarımızın altında cenneti değil dünyayı istiyoruz” haykırışıyla ev içi şiddeti protesto ettiler. Atasözünde[3] ifade edildiği üzere anneliği cennet katına çıkaran Türkiye’deki değer sistemi burada alaşağı edilmek isteniyordu.[4]

    Gösteriyi tetikleyen, şiddet eğilimi yüzünden kocasından ayrılmak isteyen üç çocuk annesi bir kadının boşanma davasında verilen mahkeme kararıydı. Hakim boşanma talebini reddederek kararını eski bir Türk atasözü ile haklı göstermeye çalışmıştı: „Kadının sırtını sopasız, karnını sıpasız bırakmamak gerek.“[5] – Kadınların kitlesel protestosu, 1980 askeri darbesi sonrasında izin verilen ilk büyük gösteri yürüyüşüydü ve ev içi şiddet konusunu kamusal alana taşıdı.

    Sergide iki işiyle birden bulunan sanatçı CANAN, çalışmalarını feminist gelenekte üretiyor. İşlerinde sadece öznenin içinde bulunduğu büyük toplumsal sisteme eleştirel şekilde yaklaşmakla kalmayıp, aynı zamanda tam da kişisel olanı odak noktasına koyarak kamusal cephenin ardındaki çok şahsi derinliklere bakıyor. Şahsi hikayeler çalışmalarının çıkış noktasını oluşturuyor. İlkin kamusal mekan için tasarlanmış olan afiş eylemi „Nazar Değdi Dünyama”da (It was worth the evil eye into my world) olduğu gibi ev içi şiddet ve istismar konularını tartışmaya açıyor ve Türk toplumunu ayıplarını ifşa ederek provoke ediyor. 2014 tarihli işi “Femina”, feminist pozisyonunu göz alıcı bir vurguyla yorumluyor. İşi, eşitlik için ayaklanmanın halen gerekli olmasına dair trajik ve ironik bir yorum olarak okumak mümkün. Çıplak bir kadın, feminist direnişin sembolü mor renkteki bayrağını gururla taşıyor. “Şahsi olan politiktir” anlamına gelen biraz farklı bir “reklam” afişi.

    CANAN, Nazar degdi dünyama. Poster, 2011.
    CANAN, Nazar degdi dünyama. Poster, 2011.

    Bayrak burada ayaklanma sembolü ve devrimin bir arketipi olarak öne çıkıyor. Eugene Delacroix’nin 1820 tarihli „Barikatlarda özgürlük – Özgürlük halkı yönetiyor“ resmini akla getiriyor. Tabloda yarı çıplak Marianne havaya kaldırdığı bayrakla cesetlerden oluşan barikatların üzerinden yürüyerek arkasındaki Fransız halkına liderlik ediyor. „Haydi Barikata“[6] – Kitleyi hareketlendiren, coşturan, ideolojize eden direniş.

    Şener Özmen’in işi “The Flag” (2010) bununla ironik bir paralellik sergiliyor. Takım elbiseli üç adam dimdik dururken, bir başkası görünmeyen bir bayrağı havaya kaldırıyor. Başları kalkık, boyunlukları başlarını havada tutuyor. Özmen’in işi, her türlü ideolojinin dik kafalılığına absürd bir yorum getiriyor.

    Direnişin çok katı gerçekliğine bu oyuncu yaklaşım, Erkan Özgen’in 2004 tarihli video çalışması “Adult Games”de de kendini gösteriyor. Bir düzine maskeli çocuk bir oyun alanına akın ediyor. Gruptan biri önce temiz mi diye havayı kontrol ediyor ve bunun ardından oyun başlıyor. Eylemcilerin polisle olan sokak savaşlarındaki kedi fare oyununu andıran absürd durum komedisinin ardında, on yıllardan bu yana baskı, etnik çatışmalar ve iç savaşın etkisi altında bulunan bir bölgenin boğucu gerçekliği yatıyor. Diyarbakırlı bir sanatçı olan Özgen, çocukların bile “yetişkin oyunları” oynadıkları Türkiye’nin Kürt güneydoğusundaki gündelik direnişe dikkat çekiyor.

    Erkan Özgen, Adult Games. Video, 2004.
    Erkan Özgen, Adult Games. Video, 2004.

    Sokaktaki gürültülü protestonun karşısında sessiz ve yakınmayı dile getiren direniş şekilleri yer alıyor. Mesela her cumartesi günü “Plaza de Mayo” önünde barışçıl şekilde toplanarak, kaybolan yakınlarına ne olduğunun ortaya çıkarılmasını talep eden Arjantinli anneleri örnek alan Cumartesi Anneleri’nin yaslı protestosu gibi. Güneydoğu bölgesinde özellikle 90’lı yıllarda, eleştirel politik düşüncelere sahip çok sayıda kişi “ortadan kayboldu”. Bu 1980 darbesinden sonra devreye sokulan bir baskı aracıydı. Tartışmalı bir anti-terör yasası da bu suçlara destek çıktı: Şüpheliler haklarında suçlama olmasa bile günlerce dış dünyayla bağlantıları olmadan gözaltına alınabiliyordu.[7]

    27 Mayıs 1995’te, kaybolan kişilerin yakınları İstanbul’daki Galatasaray Meydanı’nda ilk kez oturma eyleminde bulundular. O günden bu yana her cumartesi orada toplanarak, kaybolan yakınlarını resimleri veya eşyalarıyla hatırlatıyor ve anıyorlar. Nar Photos’un ve İHD’nin (İnsan Hakları Derneği) fotoğraflarından bir seri, bu protesto eylemini etkileyici şekilde anlatıyor.

    Adnan Onur Acar / Nar Photos, Saturday Mothers‘ 500th gathering in Istanbul. Foto, 2014.
    Adnan Onur Acar / Nar Photos, Saturday Mothers‘ 500th gathering in Istanbul. Foto, 2014.

    Cengiz Tekin’in fotoğraf yerleştirmesi “Fotoğraf”, bu konuyu çok kişisel bir sanatsal çalışma kapsamında ele alıyor. Aynı aileye ait ve farklı onyıllardan üç fotoğraf, bir kaybın ve devletin özel olana trajik şekilde müdahale etmesinin hikayesini anlatıyor. Üç resmin her birinde aynı adam var: Atatürk’ün bir resmiyle fotoğraf çektiren asker olarak, devlet hizmetindeki genç adamı yakınlarının çemberinde resim içerisinde resim olarak, ve yine resim içinde resim olarak: Bu sefer devletin alıp da bir daha geri vermediği bir adam.

    Cihangir Duyar/Ekim Ruşen Kapçak, A Journey to A Dream. Verschiedene Installationsmedien, 2013.
    Cihangir Duyar/Ekim Ruşen Kapçak, A Journey to A Dream. Verschiedene Installationsmedien, 2013.

    Genç fotoğrafçılar Cihangir Duyar ve Ekim Ruşen Kapçak da 2013 tarihli “Bir Rüyaya Yolculuk”ta şahsi bir yolculuğa çıkıyorlar. Fotoğraf projesi[8] , Ekim Ruşen Kapçak’ın tutuklu babası ve annesi arasında 80’lerde gerçekleşen mektuplaşmaların keşfiyle başlıyor. Proje, Kapçak’ın 1992 yılında öldürülen ve ölümü hala açıklığa kavuşturulamayan babası gazeteci Hatip Kapçak’ı merkezine alıyor. Mektuplar, insanlar, mekanlar ve fotoğraflardaki gerçekleri arıyor. Hapishanede ve dışarıdaki kayıp babayı arama ve anlama çabası, bir bölgenin acı ve direnişle yazılmış yakın tarihine daha yakından bakmayı sağlıyor.

    Barış Doğrusöz, ‚Heure de Paris‘:  Index 1 - Separation. Video, 2012.
    Barış Doğrusöz, ‚Heure de Paris‘: Index 1 – Separation. Video, 2012.

    Barış Doğrusöz’ün “Heure de Paris” serisinden video işi “Seperation” da kişisel anıların kolektif tarihle kesişimi hakkında bir araştırma. Fransa’da büyüyen sanatçı, çalışmasında kendi şahsi sürgününü konu edinerek Fransız televizyon kanallarının arşiv materyali ve found footage aracılığıyla Türkiye’nin yakın tarihi ile yakınlaşıyor. Yolculuğu 1978’de, sanatçının doğum yılında başlıyor. Bu yol filmi, geçmişi şimdiki zaman ile birleştirmeye çabalarken, karşısına bu esnada baskı ve direnişin resimleri çıkıyor.

    Hüseyin Karabey, Hiç bir karanlık unutturmaz.  Video, 2011.
    Hüseyin Karabey, Hiç bir karanlık unutturmaz.
    Video, 2011.

    19 Ocak 2007 Türkiye’nin yakın tarihinde kara bir gün. Mesleki ve şahsi yaşamında sivil toplum, demokrasi ve insan haklarının yanında Türkiye ve Ermenistan’ın yakınlaşması için de mücadele veren Ermeni gazeteci Hrant Dink, sokak ortasında vuruldu. Her yıl 19 Ocak’ta binlerce kişi onu anmak ve ifade özgürlüğüne sahip çıkmak için İstanbul’da Agos gazetesinin binası önünde toplanıyor. Direnişin rengi siyah. Sinemacı Hüseyin Karabey, 2011 tarihli video çalışması „Hiç bir karanlık unutturmaz“ ile Hrant Dink’i anıyor. Dink’in hanımı, eşinin cenaze töreninde öfkeli bir kalabalığa konuşuyor. Animasyon film, Türk tarihi adına büyük önem taşıyan bu konuşmayı toplumsal hafızaya geri taşıyor. Siyah-beyaz animasyon görüntüler, Rakel Dink’in kocasına yazdığı dokunaklı veda mektubunu okuyan sesine eşlik ediyor.

    2015 yılı Ermeni’lerin Anadolu’dan sürülmesinin ve soykırımın 100. yıldönümü. İstanbul’da bir kültür merkezi olan DEPO’da, bu vesileyle sanatçı Nalan Yırtmaç’ın katıldığı „Nereye Gideceğimizi Bilmeden… / Without knowing where we are headed… “ sergisi gerçekleşti. Soykırımın başlangıcı sayılan 24 Nisan 1915 yılında Ermeni muhalefetinden çok sayıda lider, çok sayıda gazeteci ve yazar İstanbul’da tutuklandı, sürgüne gönderildi ve öldürüldü. Nalan Yırtmaç Berlin’de, öldürülen Ermeni aydınların portrelerinden bir seçki sunuyor. Sanatçı, “tehcir edilen Ermeniler”e bir yüz kazandıran portreleri, o dönemden kalan fotoğraflara başvurarak[9] kendi resim dilinde sergiliyor.

    Bir altkültür hareketi olan Post-Punk çevresinden gelen sanatçı ve aktivist, sokak sanatının basit malzeme ve teknikleriyle çalışıyor. Sanatsal işlerinde kentsel gündelik yaşam gerçeğini ironiyle eleştirerek hızlı kentsel büyümenin kaybedenlerini ön plana çıkarıyor.

    Berat Işık, Oasis. Video, 2014.
    Berat Işık, Oasis. Video, 2014.

    Video sanatçısı Berat Işık, belgesel video işi “Oasis”de (20 dakika, 2014) Türkiye’de kentsel gelişim projeleri ve mutenalaştırmaya dair problemleri ele alıyor. Güneydoğulu yaşlı adam ve bahçesinin hikayesinde tehcir, baskı ve kapitalist yapıların trajik bir şekilde bir araya gelişine şahit oluyoruz.

    13

    İstanbul’da işgal edilen bir parkın zor kullanarak tahliye edilmesi, Türkiye’deki en büyük direniş hareketlerinden birinin tetikleyicisi oldu. Gezi Parkı geçici bir otonom bölge olarak dayanışma ve yaratıcı direnişin sembolü haline geldi ve hala da öyle. Kampta çok kısa zamanda kolektif bir çalışma içerisinde, birliğin sorunsuz şekilde işlemesini sağlayacak geçici yapılar oluşturuldu; topluluk mutfağı, açık bir hastane, geçici bir, mescit, bir kitaplık ve çok daha fazlası. Architecture for all (Herkes için Mimarlık) kolektifi bu spontane mimarlık formlarını çizime döktü. Yaratıcı mekansal direniş, mimara ihtiyacı olmayan performatif mimaride ifadesini buldu. Kolektifin #occupygezi architecture inisiyatifi, mimarlığın yeniden tanımlanmasını talep etti. Direnişin bir diğer mimari yapısı da barikattı. Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fotoğrafçılık Bölümü’nün fotoğraf çalışması, bunu büyük formatta gösterirken sembolik bir anlam taşıyor. Ortak üretilmiş bir siper olarak barikat, uğruna mücadele verilen serbest bölgeyi koruyor.

    Parkın boşaltılmasının ardından sosyal direniş, diğer ilçelerin çeşitli parklarında düzenli olarak gerçekleşen forumlara taşındı. Yeni bir toplumsal yapı ihtimali hakkındaki tartışmalar ve birlikte fikir üretme öncelik kazandı. Özellikle de bilgiye erişim ve bilgiyi paylaşırkenki dayanışma ve kolektif yaklaşım, hareketin önemli bir unsuru. Bilgi üretiminin aktivizme dönüştüğü bu pratik göz önüne alınarak, serginin bir kısmı arşiv ve çalışma odası olarak tasarlandı. Sencer Vardarman’ın Gezi hareketinin internetteki estetik kodlamalarıyla ilgili dijital ve sanatsal bir arşiv çalışması, bak.ma inisiyatifinin aktivist bir video arşivi ve Türkiye’deki politik ve ekonomik aktörlerin rizom benzeri yapılarını gösteren bir internet platformu (Mülksüzleştirme Ağları[10] / Network of Dispossession) ziyaretçileri araştırma yapmaya davet ediyor.

    Türkiye Araştırma Enstitüsü’nden (RIT)[11] akademisyenler ve o zamanki aktivistlerin bir projesi olan Devrimci Yol[12] hareketi ile ilgili bir online arşiv, Türkiye’deki bu sol gruplaşmanın aktivist çalışması hakkında bilgi veriyor. 1977 yılında kurulan Devrimci Yol, radikal solcu bir gruplaşma olarak Türkiye’de yasaklandı ve takip edildi. Posterler, bilgilendirme broşürleri ve “telgraflar” o zamanın solcularının politik bilincini yansıtıyor. Bunun yanısıra Türkiye’deki direnişin Almanya’da da nasıl yerini bulduğunu aydınlatıyorlar. Arşiv çalışması, hafızadakilerin değiş-tokuş aracılığıyla bir araya gelmesi ve canlı tutulması amacını güden canlı bir proje niteliği taşıyor.

    Projenin süreçselliği sanatçı Murat Akagündüz’ün eserinde de belirginlik kazanıyor. Sanatçı grubu Hafriyat’ın kurucularından olan Akagündüz, tuval üzerinde büyük formatlı bir resim sergiliyor. Bu iş, Berlin’de kaldığı dönemde ortaya çıkmış. Cem Dinlenmiş’in karikatürleri izleyiciye sergi boyunca eşlik ediyor. Güncel olaylar hakkındaki ironik ve iğneleyici yorumları, Türkiye’nin yakın tarihine dair anlamlı belgeler olmalarının yanı sıra ifade özgürlüğüne dair bir metafor.

    Burada anlattığımız sergi projesi, aktivist bir yaklaşıma sahip sanatsal-bilimsel bir araştırma süreci. Doğrusal bir tarih anlayışı ve onun temsili yerine, 70’lerden günümüze meydana gelen kırılmalar, olaylar, bağlantılar, beklenmedik yenilikler ve bunların yanı sıra oluşturdukları sanatsal ve politik-estetik kodlamalar ön plana çıkarılıp tartışmaya açılıyor. Çalışma grubunun kolektif yaklaşımı, bilgi üretiminin daha yeni pratiklerine dayanarak inşa halinde bir arşiv ve yöntem olma amacını taşıyor. Proje katılımcı şekilde ve süreç içerisinde organize edildi. Katılan kolektifler, sanatçılar, bilim , aktivistler ve kamuoyunun katkıları ve farklı fikirleri sayesinde ayakta duruyor. Ziyaretçiler projeyi aktif şekilde şekillendirmeye davet ediliyor. Bu, politik hareketleri sadece çoğaltmanın ve temsil etmenin ötesine geçip bizzat politik olmaya yönelik bir çaba.

    Son olarak bir video çalışmasından söz etmek gerek: Demet Taşpınar’ın 2008 tarihli işi, çok fazla kişiyi etkileyen ve bilinmeyeni çözme çabasına girişen bir soru soruyor: „Nereye? “. Küçük bir penguen kaybolmuş, yönünü yitirmiş ve anlam arayan bir şekilde ıssız bir buz çölünde yalpalayarak ilerliyor….[13]

    …ve bu daha başlangıç…

    Almanca’dan çeviren: Seda Niğbolu

    [1] http://www.narphotos.net

    [2] Kortun, Vasif; Kosova, Erden: Szene Türkei: Abseits, aber Tor! Jahresring 51. Köln. 2004. S. 91.

    [3] „Cennet annelerin ayakları altındadır.“ “Kutsal” anne rolüne atıfta bulunan Türk atasözü. Feminist söylem, bu atasözünü kadının anne rolüne indirgenmesini eleştirmek amacıyla ele alıyor.

    [4] Beral Madra 2009’da Berlin’de gerçekleşen„Istanbul Next Wave“ sergisi kapsamında bir grup Türk kadın sanatçıyı bu başlık altında bir araya getirdi.

    Bkz.:Madra, Beral: Boden unter meinen Füßen, nicht den Himmel. Eine Erkundigung über einige der langen und abenteuerlichen Wege, die türkische Künstlerinnen im 20. Jahrhundert gegangen sind. In: Ausst.-Kat.: Istanbul next wave. Zeitgenössische Kunst aus Istanbul ; Gleichzeitigkeit – Parallelen – Gegensätze. Hrsg. v. Akademie der Künste Berlin, 1. Baskı Göttingen: Steidl [u. a.], 2009, S. 92–102.

    [5] Yeşilyurt Gündüz’den alıntı, 2004, S. 120, Yeşilyurt Gündüz, Zuhal: The Women´s Movement in Turkey: From Tanzimat towards European Union Membership. In: Perceptions, Autumn 2004, S. 115-134. Online metin için: http://www.sam.gov.tr/volume9c.php (letzter Zugriff: 16.03.2011).

    [6] Bandista grubunun şarkı sözü

    [7] http://www.amnesty.de/umleitung/1996/deu05/045

    [8] Bu çalışma Anadolu Kültür / DSM’in BAK projeleri kapsamında gerçekleştirildi. http://anadolukultur.org/en/areas-of-work/projects/bak-revealing-the-city-through-memory-2013/78

    [9] http://www.depoistanbul.net/en/activites_detail.asp?ac=125

    [10] http://mulksuzlestirme.org

    [11] www.riturkey.org/tr/ Research Institute Turkey, genç akademisyenler, sanatçılar ve aktivistlerden oluşan ve merkezi New York’ta olan bir araştırma kooperatifi. 2013 yılında Gezi protestolarının ardından kuruldu.

    [12] www.devrimciyolarsivi.org

    [13] Penguen, zamanının ötesinde de olsa, bu serginin bağlamında ayrıca Gezi protesto hareketinin görsel ikonlarından birine ironik bir göndermede bulunuyor. Protestolar başladığında devlet televizyonu olayları canlı olarak aktarmak yerine, penguenlerin hayatı üzerine bir belgesel yayınladı. Penguen, böylece sansürün sarkastik bir sembolü haline geldi

    , \
  • Bağlantılar

    Sanatçılar ve temsilcilerinin web siteleri

    , \
  • İstanbul’da Kentsel Müdahaleler

    Gezi protestolarını 2013 yazında uzaktan takip ettik. Medyada çıkan kapsamlı haberler sanat ve yaratıcılığın büyük rol oynadığı bir harekete işaret ediyordu. Bununla birlikte kentsel müdahale anlayışı için önemli olan üç parametre – neoliberal kentsel gelişim, kentsel alana yönelik eleştiri ve ilerici politik sanatsal pratikler- örnek teşkil edecek şekilde bir araya gelip kitleleri harekete geçirdi. Yarım sene sonra İstanbul’a gidip etrafı dolaştık. Şehre ve Gezi protestolarına bakışımız turistik, öznel ve protestolara katılan kişilerle yaptığımız konuşmalardan etkilendi.

    Megakent İstanbul’un kültürle ilgilenen turistlere sunduğu çok şey var, ancak aynı zamanda hızlı bir dönüşüm süreci içerisinde. Turist baskını, gentrifikasyon, emlak spekülasyonu, kentsel sürgün, toplumsal ayrımcılık… İstanbul bir neoliberalizm laboratuvarı; inşaat projelerinin sayısı ve boyutunun Avrupa’da bir benzeri yok. Devasa kentsel gelişim projeleri otoriter bir şekilde yürütülüyor. Her yerde alışveriş merkezleri ve gökdelen işhanları, şehir içinde kapalı siteler ve şehir çevresinde prefabrik yerleşimler göğe yükseliyor. Kamusal alanlar, büyüyen semtler, oralarda oturanlar ve çevre korunmasının ise bir önemi yok.

    Bu açıdan bakıldığında Gezi protestosunu tekil bir fenomen değil de, 2013’ten çok önce başlamış olan sosyal çatışmaların bir ifadesi olarak incelemek gerekir. İstanbul’un sakinleri, hüküm süren politikayı eleştirme ve kendilerini koruma amacıyla şehrin farklı semtlerinde politika, bilim, kültür ve sanat alanlarından destekçilerle birlikte organize oldular. Ortaya çıkan aktif ağın faaliyetleri 2013 yazındaki kitle hareketinin temelini oluşturdu. Buna ilaveten, Gezi ve Taksim bölgesinin işgali ve merkezi bir yeşil alana alışveriş merkezi kurulmasının engellenmesi, birbirinden çok farklı arka planlara sahip insanları harekete geçiren ve ana akım medyanın da kavrayabildiği „somutî ve iletişime açık bir konuydu. Protestonun her şeyden önce yaratıcı ve sanatsal pratiklerden yararlanması da, Türkiye dışında olumlu haberler yayınlanmasına katkı sağladı.

    Korunaklı sergi mekanını terk eden ve şehrin gerçekliğine temas etmek isteyen sanat, İstanbul için de yeni bir konu değil. Henüz 1995 yılında dünyanın en önemli bienallerinden biri olan İstanbul Bienali’nde Maria Eichhorn’un „Plakatwandî (Afiş Duvarı) isimli çalışması sergilendi. Sanatçı, tarih yüklü Taksim Meydanı’na üzerinde İstanbullu insan hakları inisiyatifleri ve sivil toplum örgütlerinin protesto afişlerinin olduğu bir afiş duvarı yerleştirmişti. 21. yüzyılın başından bu yana çok sayıda sanatçı ve akademisyen radikal kentsel dönüşümün sonucu olan sosyal dışlanmaya karşı faaliyete geçtiler, „araya girdilerî, aydınlatma çalışmaları ve Oda Projesi veya Solidarity Studio gibi kentsel pedagoji çalışmaları yürüttüler. Sanat, Sulukule semti vakasında olduğu gibi şehrin sakinlerini koruma amaçlı bir silah haline geldi. „40 gün 40 gece Sulukuleî etkinliği „dünyanın en eski Roman yerleşimininî yıkılmasını, halkının oradan sürülmesini ve yerine üst orta sınıf için modern sıraevler inşa edilmesini önleyemese de; bu müdahale kültür alanında çalışanlar, sanatçılar, aktivistler ve mahalle örgütleri ile şehir sakinlerinin bir araya gelip ağ oluşturmaları yolunda önemli bir adım oldu. 2013 sonbaharında başlayan İstanbul Bienali de, kentsel alana sanatsal müdahalelerde bulunarak neoliberal kentsel gelişimi eleştirme amacını güdüyordu. Ancak gerçekler sanatın önüne geçti.

    2013 yılının Mayıs ayı sonunda şehir aktivistleri Gezi parkını işgal ederek, polis şiddetine rağmen oradan uzaklaştırılmalarına izin vermediler. Parkın her yerine yayılan çadırlardan kendi kendini yöneten küçük bir şehir meydana geldi. Devlet arazisinin özel sektör tarafından kullanımına ve kapitalist sisteme radikal bir alternatif olarak görülebilecek kamusal bir alan yaratan barışçı, hoşgörülü ve dayanışmacı bir birlik oluştu. Şehir sakinlerinin eleştiri, korku ve umutları kentsel alanda ifadelerini buldu. Alanlar, sokaklar ve evlerin duvarları, küratör Fulya Erdemci’nin deyişiyle „Caddenin bütün dikey ve yatay yüzeyleri slogan ve duvar yazılarıyla döşenmiştiî. Belki de bu (Baudrillard’ın 1975 tarihli Kool Killer’da sözünü ettiği) „keçeli kalem ve spreylerle silahlanmış binlerî, işaretlerin kentsel düzenini bozmaya yetecek kişiler olacaklardı. Sanat ve performans günlük yaşamın parçası haline geldi, sanat elle tutulabilirmiş gibi gelen daha iyi bir dünyanın önünü açtı. Geceleri gerçekleşen çatışmalarda atılan gaz mermilerinden „Kendi Başını Yiyen Kralî heykelini yapan Genco Gülan ya da „Kahrolsun faşizm, yaşasın sanatî diyen Şükran Moral gibi köklü sanatçılar da harekete dahil oldular.

    Tencere ve tavalara vurmak, duvar yazıları veya palyaço orduları sempati duyduğumuz eylem formları. Eleştiriyi kamusal alanda açıkça dile getirmek konusunda insanı cesaretlendiriyorlar. „Kırmızılı Kadınî veya „Çıplak Adamî medyada dolaşımda olan etkili resimler. Ama sanat, memnuniyetle iddia ettiğimiz gibi direnişin en önemli silahı oldu mu? Sanat şiddet eğilimli güvenlik güçlerine karşı kendini koruyabilir mi? Kentsel direniş barikatlar olmadan mümkün olabildi mi? Gezi protestoları barışçıl sanatsal ve yaratıcı oluşumların, yabancılaştırma ve mizahın yeni ittifaklar kurma (aktivistler ve apolitikler, solcular ve ulusalcılar, ateistler ve inançlılar, LGBT eylemcileri ve futbol taraftarları arasında) potansiyeli olduğunu gösterdi. Ve Gezi protestoları güçlü resimler ürettiği ve başarılı bir halkla ilişkiler çalışması yürüttüğü için büyük bir uluslararası dayanışmaya sahne oldu.

    Ama bu büyük gösterinin ardından ne geldi? Gezi Parkı’nın 16 Haziran 2013’te boşaltılmasının ardından politik olarak çok katmanlı bu hareketin nasıl bir arada tutulup aktif şekilde sürdürülebileceği sorusuna ve direnişin geleceğine dair tartışmaların sürdürüldüğü park forumlarına ne oldu? Taksim Meydanı’nda hareketsiz şekilde bekleyen „Duran Adamî cevabı belki de vaktinden önce vermişti. Ülke çapında 3,5 milyon kişi gezi protestolarına katıldı, bunlardan yaklaşık 8.000’i ağır yaralandı ve hayatını kaybedenler oldu. AKP buna rağmen 2014 yılı belediye seçimlerini kazandı. Sanatsal müdahalelerin ne kadar etkili olduğunu doğrudan başarılarla ölçmek mümkün değil. Kentsel düzenin geçici olarak bozguna uğratılması ve ütopya ihtimalinin ışık saçmasının protestolara katılanlar için önemli bir tecrübeye dönüştüğünü varsayalım. Peki ya bu durum nasıl olup da sürekli bir eleştirel harekete, net bir politik söyleme, tek tek yaşamların değişmesine yol açacak; topluca hayal edilen daha iyi toplum nasıl gerçeğe dönüşecek? „Gezi ruhuî belki de güçlenen politik ve sosyal katılım ile mikro düzlemdeki çok sayıda yeni projede yaşamaya devam ediyor. Komşu Kafe Kolektifi’nde veya 28 Haziran 2013’te çalışanlarının Gezi’den güç olarak kendi yönetimleri altında üretebilmek amacıyla işgal ettiği Kazova Tekstil fabrikasında. Fabrika ve 2014 yılı başında açılan Diren!Kazova dükkanı1 çok şey vaat ediyor, ama nasıl devam edileceği veya alternatif bir yapının kurulup kurulamayacağı henüz belirsiz. Bavulumuzda deseni ìTürk Yazıînın ruhu ve estetiğinden esinlenmiş bir giysiyle, Berlin’e dönüyoruz.


    1. Diren! Kazova dükkanı kapandı, fakat işçiler Özgür Kazova Tekstil Kooperatifi olarak resmen geri kazandıkları makinalarıyla, Rami’deki fabrikalarında hala üretime devam ediyorlar.
    , Allgemein \
  • Trans Sesler, Yüzler, Hareketler – Türkiye´de nesilden nesile trans olmak

    Bugün Avrupamerkezci bakış açısıyla Türkiye’ye bakıldığında, farklı sosyal hareketlerin 2010‘lu yılların başında ortaya çıktığı, ya da arttığı gibi bir öngörü, varsayımla karşılaşmaktayız. Bahsettiğimiz bu sosyal hareketlerin birbirlerine çok benzedikleri gibi birbirlerinden çok farklı dinamiklere sahip olduğunu da görebiliriz. Bu bağlamda her sosyal hareketin ortak siyasi amaçları ve ortak çıkış noktaları olduğu gibi, hitap ettiği belli bir toplumsal grubun olduğu da açıkça ortada: toplumsal katılım, siyasi temsiliyet, eşitlik, insanca muamale görme hakkı, düşünce ve basın özgürlüğü, ana dilde kendini ifade etme, inanç özgürlüğü, cinsiyet kimliği, örgütlü mücadele hakkı akla ilk gelen, sadece bir kaç temel talepler arasındadır. Bu tür siyasi taleplere feminist, Kürt, savaş karşıtı ya da işçi hareketlerinde sürekli karşılaşıyoruz. Bu tür ortak siyasi taleplere rağmen, her hareketin kendine özgü dinamikleri düşünüldüğünde, lezbiyen, gey, biseksüel, trans ve inter bireylerin (LGBTİ) direnmek ve mücadele etmek zorunda kaldıkları çok yönlü ayrımcılıklara ve şiddete rastlamakla birlikte, onların aynı zamanda hak elde etmek ya da bağımsızlaşmak için bir hareket içinde olduğu iddia edilebilir.

    Türkiye´deki LGBTİ hareketinin sadece cinsiyet kimliğine sıkışıp kalmadığı, aynı zamanda ırkçılık karşıtı, antikapitalist, işçi ve feminist hareketlerle beraber bir mücadele içinde olduğu da gözlemlenebilir. Örneğin LGBTİ bireyler 1 Mayıs 2001 yılında ilk kez örgütlü olarak Ankara Tren Garı önünde işçilerle bir araya gelerek eyleme katılmış ve diğer siyasi mücadelelerle birlikte kendi sesini duyurabilmiştir1.

    Çok yönlü şiddet ve ayrımcılığa karşı mücadelelerde ve LGBTİ toplumsal-cinsel özgürlük hareketinde, özellikle trans bireylerin rolü ve varlığı Türkiye´deki sosyal hareketler yazılı tarihinde her ne kadar görünmez hale getiriliyor olsa da, sözlü tarih onları unutturmuyor ve onlara yeniden bir görünürlük kazandırıyor, bugüne kadar işitilmelerine destek oluyor.

    Özellikle 1980 askeri darbesinden sonra devlete karşı bir tehlike olarak etiketlenen toplumun her kesiminden gruplar, bireyler ya da kuruluşlar devlet şiddetine, baskıya ve asimilasyona maruz kaldığı gibi, trans bireyler de devletin yasaklayan, bastıran, yok etmeye ya da eritmeye dayalı şiddet dolu asimilasyon politikasından paylarını almışlardır.

    Devletin asimilasyon politikası nedir sorusu sorulduğunda, Türklüğün, erkekliğin, heteroseksüelliğin, orta sınıf aidiyetliğinin ya da sünniliğin, bu gruplara dahil olmayan kişilere devlet ve devlet kurumları tarafından dayatılması, bu dayatmanın da toplumsal sağlık ve istikrarının sağlanması gibi sebeplerle meşrulaştırılması akıllara geliyor. Devletin bu şiddet dolu asimilasyon politikalarına 1980’li yıllarda özellikle seks işçiliği yapan trans kadınların maruz kalması tesadüf değildir. Siyah-Pembe-Üçgen Derneği’nin 2013´te yayınlamış olduğu 80´lerde Lubunya olmak kitabında trans bireylerin karşılaşmış olduğu devlet şiddetine aşağıdaki gibi bir çok örneğe yer verilmekte:

    80’lerin ilk yılları trans bireylerin beden geçiş süreçleri için de zorlu yıllardı. Devletin şart koştuğu ameliyatları gerçekleştirmiş olmasına rağmen birçok trans birey kimliklerini değiştiremiyordu. Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu uyarınca bir çok keyfi muamele yapılmaktaydı. Özellikle Sirkeci’deki İstanbul Emniyet Müdürlüğü olan Şansaryan Han ve “Cancan” diye anılan Zührevi Hastalıklar Hastanesi kolektif bir şekilde çalışıyordu. Polis ekipleri tarafından gözaltına alınan trans bireyler bazen günlerce buralarda mahsur kalıyordu. Bu gözaltı ve inceleme süreçlerinde şiddet, şantaj ve rant yoğun olarak görülmekteydi. Polis memurları trans kadınlarla zorla cinsel ilişkiye giriyor, saç kesiyor, sopalarla vuruyordu.2

    Trans bireylere uygulanan şiddete dayalı bu asimilasyon politikalarında onların bu tür baskılara karşı, bir yandan diğer politik gruplarda olduğu gibi direndiğine, mücadele ettiğine şahit oluyoruz. Diğer yandan iktidara karşı alternatif politikalar üretme iddiasında olan sol hareketlerden, insan hakları derneklerinden, hatta bazı feminist gruplardan bekledikleri desteği bulamamış oldukları gerçeğini de sözlü tarihçilerin her fırsatta hatırlattığını görüyoruz. Bugüne kadar hakim olan LGBTİ tarih yazımında translara yüzeysel olarak yer verilirken, transların, 1980’li yılların başından beri farklı alanlarda sokaklara çıktığına, açlık grevlerine girip, meclis önüne yürüyüp imzalar topladığına, cinsiyet geçişi ile ilgili yeni yasal düzenlemeler talep ettiğine, iş ve işçi bulma kurumuna toplu başvurular yaptıklarına, ev kapatmalara karşı polise trans olmayan bireylerle beraber direniş gösteren bir harekete sözlü tarihin hemen hemen her cümlesinde rastlıyoruz. 1987 yılında polis ve devlet baskısına karşı toplamda 37 trans ve eşcinsel birey o zamanlar kurulması planlanan “Demokratik Yeşil Parti” merkezinde toplu bir açlık grevini başlatmış, Türkiye’deki kamusal alanda ilk LGBTİ direnişi olarak kabul edile(meye)n bu eylem, özellikle trans hareketinde cesaret verici önemli bir dönüm noktası olmuştur3.

    Somut sonuçlar elde edilemese de bu eylem yurt içinde ve yurt dışında ses getirmeyi başarır. Yurt dışının saygın gazetelerinde haber olur ve Türkiye’den de Rıfat Ilgaz ve Türkan Şoray gibi pek çok sanatçı ve aydından destek bulur.4

    Bu hareket 1980’li yıllara sıkışıp kalmamış, daha sonra 1990’lı yıllarda da artan trans karşıtı baskı ve şiddete karşı mücadele alanında kendini güçlenerek var etmiştir. Benzer şekilde 1996´da İstanbul Ülker Sokak’ta seks işçiliği yapan trans kadınlara o zamanlar yeni atanan emniyet müdürünün uygulamış olduğu “şehirden transları temizleme politikası” ile yapılan işkenceler ve ev kapatmalar İstanbul´daki politik süreç için belirleyici olmuştur. Bahsi geçen bu yılda İstanbul, Habitat-II İnsan Yerleşimleri Zirvesi’ne hazırlanırken, Ülker Sokak’ta ikâmet eden trans seks işçilerine yönelik polisin “mahalle baskısına” karşı trans seks isçileri, Ülker Sokak´ta bir dayanışma ve ‘kendi aralarında örgütlü’ bir direniş göstermiş olup, bu olayları Türkiye´nin Stonewall´i olarak tarihe yazmışlardır5

    Aynı şekilde 2000’li yıllarda bir yandan Ankara´nın Eryaman bölgesinde, “Eryaman Olayları” olarak bilinen ve devlet eliyle desteklenen bir çete tarafından translara yönelik cinayetlerin işlenmesi, öte yandan transların bu bölgeden sürgün edilmesi, sonrasında transların sokakta örgütlenmesine ve bu şekilde bu yıllarda gerçekleşecek olan transların ilk dernekleşme sürecinin başlamasına sebep olmuştur.

    Bu çalışmada bilhassa odaklanmak istediğimiz nokta, görünmezleştirilen, sessizleştirilen, yüzsüzleştirilen ve hareketsizleştirilen transların bu tür baskıcı politikalara karşı direniş pratiklerini ortaya koymak ve onların öykülerini kendi ağızlarından dinlemek.

    Bu amaçla ileriki bölümlerde farklı zamanlardan farklı trans hareketleri içinde yer alan trans aktivistlere hareketin tarihi, bugünü ve kendi konumları hakkında değerlendirmelerine yer verdik. Bu vesileyle seslerden, yüzlerden ve hareketlerden ne anladığımızı kısaca anlatmak, daha sonra o seslere, yüzlere ve hareketlere bizzat yer vermek istedik:

    Trans sesler…

    Trans sesler trans olmayan seslere göre çoğu zaman ötekileştirilmekle, ekzotikleştirilmekle ya da marjinalleştirilmekle karşı karşıyadır… Trans erkekler, trans kadınlar ve kendini ne kadın ne de erkek, ya da hem kadın hem de erkek gören diğer translar “seslerinden sözlerinden tanınır” olarak heteronormatif toplumda etiketlenmekten kurtulamıyor. Oysa ki trans bireylerin kendi sesleri hakkında kendi yorumu, bilgisi ve fikri genellikle akıllara gelmez. Bir çok diğer sosyal harekette olduğu gibi sesin, organik özelliklerine pozitif ya da negatif toplumsal anlamlar yüklenilmesi dışında, translar tarafından politik bir araç olarak da kullanıldığını sürekli görmekteyiz. Sesini yükseltmek yerine, sesini duyuran bir trans hareketten bahsedilecek olursa, trans sesler Türkiye´deki genel LGBTİ hareketin duyulmasında, dikkat çekmesinde büyük bir rol oynamıştır.

    Trans yüzler, trans hareketler…

    Yüzünü göstermek, yüzyüze gelmek, yüzleşmek…Trans kadınlar, trans erkekler ve kendilerini bu kategoriler dışında gören diğer translar, sesleriyle olduğu gibi yüzleriyle de toplumun bir çok alanında “biz de varız” diyor. Görünürlüğün bedeli her ne kadar şiddet, cinayet ya da toplumdan izolasyon olsa da, yaşadıkları toplumla içiçe yaşıyor ve orada varoluş mücadelelerini inatla sürdüyorlar. İstanbul’da 2010´dan bu yana gerçekleştirilen trans onur yürüyüşlerinde “Faşizme karşı bacak omuza” ve “Susma haykır, trans erkekler vardır” gibi sloganlarla kamusal alanda LGB´lerden (Lezbiyen, Gey ve Biseksüel) ayrılarak “boy” göstermekten de çekinmiyorlar. Böylelikle egemen heteronormatif beden algılarını yıkan ‘kocaman elli, uzun boylu trans kadınlar’, ya da belirlenen erkek ölçülerinden farklılaştırılan, ‘ufak tefek tüyleri yeni bitmiş’ trans erkekler, gövdelerini Trans Pride ile İstanbul’un İstiklal Caddesi’nin bir ucundan bir ucuna taşıyorlar…

    Bu trans bedenler yürürken, konuşurken, politika yaparken ya da hareket ederken Türkçü, sünni, patriyarkal heteronormatif toplum yapısını “Sevişe sevişe kazanacağız” gibi sloganlar atarak, mizahi bir dille alaşağı ediyorlar. Hemen hemen bütün toplumlarda tektipleştirilen transların esasen kendi özgürlüklerini kendi beden performanslarıyla kendi öznellikleriyle elde ettiklerini ve yaşadıkları dönemin koşullarına göre tektip olmadıklarını, bilakis birbirinden farklı politikalara, bedenlere, seslere ve hikayelere sahip olduklarını bugün artık gözlemleyebiliyoruz. Bu çeşitlilik kendi içinde sürekli bir dönüşüm olduğunu, cinsiyet politikalarının sürekliliğini ve aslında sabit olmadığını hatırlatır. Trans hareketinin bu dinamiğine devingenliğine Türkiye´de metnin başında değinildiği gibi, 1980’lerden bu yana toplum şahit olmuş, trans hareketler egemen tarih yazımına rağmen bir ivme ve görünürlük kazanmıştır.

    Aşağıda 1980‘lerden bu yana kendini en azından hareketin bir parçası olarak görmüş farklı nesillerden, kimliklerden, sınıflardan transların hareket hakkında neler düşündüklerine yer vererek onların da bu metinde siyasi aktörler olarak portrelerini çizmek, bu hareketlerin çeşitliliğini en güzel şekilde gösterecektir:

    Demet Demir, aktivist, siyasi parti üyesi, İstanbul

    Trans olmak 1980’lerden bugüne kadar neyi ifade ediyor sence?

    Sosyalist eşcinsel biseksüel trans hareketi içindeyim 4 yıldır. Bugünkü trans hareketi ticari derneklerin denetiminde, bu nedenle 4 yıldır bu kurumlarda yer almıyorum. 3 yıldır siyasi bir parti olab Türk Komunist Partisinde (TKP) yer alıyorum. Partide bir çok kişiyi translar ve eşcinsellik konusunda bilgilendiriyorum. Trans mücadelesi derneklerin proje odaklı ticari bir karakter alması yüzünden bir çok transın uzaklaşmasına neden oldu. Var olanLGBT dernekleri yurt dışından proje ve fon almaları ve burada maaşla çalışan elemanların olması nedeniyle ticari kurumlara dönüşmüştür.

    1980’li yıllarda trans olmak daha zordu, gözaltında fiziki ve psikolojik şiddet çok fazlaydı. Gözaltına alındığında bu, bir hafta on gün demekti. Şimdi gözaltından iki üç saatte çıkıyorsun. İki üç saatlik gözaltı süresinde sadece para cezaları, bazı dönemde fiziki şiddet uygulanmaktadır. Eskiden daha çok fiziki ve psikolojik şiddet uygulanıyordu, fakat AKP´nin yeni iç güvenlik yasası ile eylemci ve aktivistlere karșı kullanması için polise verilen yeni yetkilerle 80’li yıllara dönüyoruz. İç güvenlik yasası fuhuş yapanlara da hapis cezası getirmektedir, eskiden olduğu gibi mahkeme kararı olmadan evin kapısı kırılacak, ev araması yapılacak alış veriş esnasında makul şüpheli olarak göz altına alınacak.

    Ebru Kırancı, aktivist, İstanbul,

    LGBTİ hareketi şu an nasıl algılanıyor?

    […]Evet bugün çok ihtişamlı Onur Yürüyüşleri yapabiliyoruz ve politik anlamda içini doldurabiliyoruz . Bu yürüyüşlerde varlığımızı daha görünür kılarken, aynı zamanda “Katil Devlet” sloganları atarak, kimle mücadele ettiğimizi de haykırıyoruz kitlesel şekilde. 20 sene önce Ahmet Kaya , Şiwan Perver dinlemek de mümkün değildi, İstiklal Caddesi’nin ortasında ben ibneyim, ben transım diye bağırmak hele hiç mümkün değildi. Çok büyük emekler vererek bugünlere geliyoruz. TC´nin sağı solu belli olmaz, çok temkinli olmalıyız. Muhalif olanı susturmak için türlü yönteme başvurabilecek son derece erkek bir sistem var karşımızda. Biz sadece LGBTİ hakları üzerinden siyaset yapmıyoruz aslında. Bu mücadele insan hakları temelinde , her türlü ayrımcılığa karşı, kadına, çocuğa, doğaya sahip çıkan, hak ihlallerinin her türlüsüne karşı bir harekettir. Karamsar değilim, ancak adımlarımızı çok dikkatli atmalıyız[…]6.

    Sercan, HDP (Halkların Demokrat Partisi) LGBTİ Komisyonu Başkanı, Ankara

    Trans kimliği sence trans harekette diğer kimliklerle nasıl bir arada olabilir?

    Ben kendimi Kürt hareketi içinde yalnızca bir trans kimlikle konumlandırmıyorum, siyaset yaptığım bir çok farklı alan bir çok farklı kimlik var. Ben aynı zamanda Kürt olduğum için, erkek olmadığım için, işçi olduğum için, anadilimde eğitim almadığım için eziliyorum ve hepsini bir kimlik olarak önüme koyuyorum. Kürdistan coğrafyasında feodal bir yapı içinde trans olmayı anlatmak zor bir şey, Kürdistanlı kadınlara feminizm dediğin zaman ‘O ne ki?’ diyor, ama aslında bu kadınlar farketmeden feminist bir mücadele veriyor; mutfaktan çıkıyor sokağa iniyor, el emeğini değerlendiriyor. Ben burada trans kimliğimle değil, Sercan olarak mücadele ediyorum. Başka alanlarda yaşadığın ezilmişlikler sana şunu söyletiyor; ben bu mücadelenin bir şekilde içinde olmalıyım. LGBTİ politikası yapmıyorum direkt desem de bir şekilde yaptığım herşey oraya dokunuyor. Sercan kimliğimin içinde çok şey var; Kürt olma durumum var, Alevi olmam var, eşcinsel kimliğim var.

    Şevval Kılıç, aktivist, DJ, İstanbul,

    Bugünki LGBT hareketi bir Trans-Birey olarak nasıl değerlendiriyorsun?

    Örgütlenmeye evet, ama derneklere yaklaşımım biraz mesafeli. Dernekler devletleşmeye başladı, STK´lar (Sivil Toplum Kuruluşları) içimizdeki iblis benim için. 18 yıl STK´larda çalıştım ve şu an DJ´lik yapıyorum, apolitik miyim? Benim her anım politik, benim için insanlarla biraraya gelmekten daha kıymetli bir şey olamaz. Derneklerin de yaptığı şeyler var elbette, ama hemen her gün translara yönelik şiddet haberleri aldığımız bugünlerde henüz dans etmeye vakit var. Dans edeceğiz, ama sivri dilimizden de vazgeçmeyeceğiz. Genel olarak LGBTİ derneklerde ideoloji, yani siyasi hareket çok arka planda kaldı. LG-Dernekler7 ideolojik ve toplumsal anlamda beyaz Türklerin, İngilizce bilenlerin, eğitim alabilmişlerle alamamış olanlar arasındaki toplumsal-sınıfsal farkı günyüzüne çıkarttı ve yine translar bunun dışında kaldı. Herkesten aptal oldukları için mi? Hayır. Translar için başka bir sınıfsal tanım var, prekarya; yarını belli olmayan, bugün çalışıp bugün kazanan, hiç bir sosyal güvencesi olmayan ve de ilk kertede gözden çıkartılabilecek olan sınıf. Sosyal ve ekonomik değişikliklerden ilk ve en çok etkilenecek grup translar.

    İlksen, öğretmen, İstanbul

    Bugünkü trans hareketi ve politikaları hakkında nasıl bir değerlendirme yapılabilir?

    2007 senesine kadar ikili cinsiyet sistemi içerisinden mücadele alanı oluşturan lezbiyen, gay ve feminist hareket ikili cinsiyet sistemiyle çarpıştı. İkili cinsiyet sistemi trans hareket içerisinde bu tarihten itibaren sorunsallaştı. 2010’da yapılan uluslararası “trans pathologization” kampanyasının Türkiye ayağı, trans kimliklerin içinde yer aldığı “cinsel kimlik bozuklukları” tanısına dikkat çekti. İkili cinsiyet sistemine karşı verilen bu mücadele sivil toplum örgütlerinin trans kimlik politikasını tanımasını sağladı. Trans görünürlüğü arttı. Fakat Türkiye Cumhuriyeti yasalarında, transların yıllardan beri var olan barınma ihtiyacı, istihdam, eğitim, sosyal ve sağlık güvenliği gibi temel yaşam haklarıyla ilgili taleplerine rağmen hiç bir değişiklik gerçekleşmedi.

    İkili cinsiyet sistemine karşı 2007’den 2012’ye kadar verilen mücadele yerel örgütlenmelerde büyük değişimlere sebep oldu. Bu mücadelenin içerisinde yer aldığım için mutluyum. Şu an Türkiye’de trans erkeklik ve trans kadınlık üzerinden yürütülen politikalar var, fakat ben kendimi bu politikalara ait hissetmiyorum. Bu yüzden bireysel aktivizme devam ediyorum. Eğitim, milliyetçilik, cinsiyetçilik ve ikili cinsiyet sistemine karşı bireysel bir mücadelenin içindeyim.

    T-DER (Trans Danışma Merkezi Derneği) Temsilcisi8, aktivist, Ankara

    Türkiye´deki LGBTİ hareketinde kendini nasıl konumlandırabilirsin?

    6 yıldır profesyonel olarak ve görünür olarak, açık bir şekilde trans politikası yapıyorum, kendimi Türkiye’deki trans ve LGBTİ hareket içinde önemli bir aktör olarak görüyorum. Hareketin gündemine etki edebilecek, değiştirebilecek bir etki alanımın olduğunu düşünüyorum. Benim bu konumum benim politikamı, hem kişisel olarak hem de örgütlü anlamda görünür hale getirmemi engelleyecek bir sebep de olabiliyor, çünkü benim söylediklerim her zaman hareket içinde benimsenen şeyler değil, dolayısıyla da benim faaliyetlerim ignore edilebiliyor, çünkü özellikle eşcinsel erkeklerin aktivizm konforunu sarsan, rahatsız eden bir politika olabiliyor benim trans hareketindeki faaliyetlerim. LGB (Lezbiyen, Gey, Biseksüel) hareket de çoğunlukla transları ayrımcılığa maruz kalma rekabeti ddd üşüncesiyle kendi sınıfına ait görmüyor. Transları politika yaparken alanlarda, mecliste, akademide görmek sadece heteroseksüellerin düzenini sarsmıyor.

    Ulaş Sona, Sinema sektörü (sesçi), İstanbul.

    Türkiye´deki Trans hareketin neresindesin, ve trans hareket Türkiye’de bugün nereye doğru gidiyor?

    Türkiye´deki hareket içindeki yıpratıcı ve samimi olmayan tartışmalardan kendimi yılmış ve uzaklaşmış hissediyorum. Örgütlü mücadeleden çok, bireysel bir çaba içinde mücadele etmeye çalışıyorum.

    Trans hareketinde nefret cinayetleri ve yasal haklar çerçevesinde değişiklikler yapmaya çalışan bir çaba da görüyorum. Ama bu çaba daha çok gey ve lezbiyen görünürlüğü üzerinden yerel belediye siyasetinde politika yapmak olarak gerçekleşiyor. İkili cinsiyet sistemini kökten değiştirecek bir politika olarak göremiyorum. Ayrıca sağlık sigortası, zorunlu seks işçiliği ve nefret cinayetleri konusunda herhangi bir iyileştirme ve değişiklik söz konusu olmadı.

    Deniz Eren Mutlu , T-DER (Trans Danışma Merkezi Derneği), danışman, Ankara

    2000’li yıllarda trans olmak hakkında bulunduğun şimdiki noktadan ne diyebilirsin?

    İletişim araçlarının artması ile bilgiye ulaşmanın kolaylaştığı bir dönem 2000’li yıllar. 2000’li yıllar öncesi çocukluğumu yaşadığım dönemde trans kelimesine ulaşmak bile çok zor iken, şimdilerde her türlü görsele ve bilgiye ulaşmak daha kolaylaşmış durumdadır.

    Trans hareketin tam da ortasındayım. Hem pratikte bunu yaşayan biri olarak hem de akran desteği verip deneyimlerimi aktaran biri olarak bütünün bir parçası olarak görüyorum kendimi. Günümüz trans hareketinin önemli bir yol kat ettiğini kabul ederken bir taraftan da trans hareketin istismar edildiğini, yani kişisel rant sağlamak amacı ile hareket edildiğini de düşünmekteyim. 2000li yıllar öncesi çocukluğumu yaşadığım dönemde trans kelimesine ulaşmak bile çok zordu şimdilerde her türlü görsele ve bilgiye ulaşmak daha kolay…

    “ekmek, adalet ve özgürlük için trans onur yürüyüşü9

    2013 yılında gerçekleştirilen Trans Onur Yürüyüşü’nde trans aktivistler sadece yaşanan trans düşmanlığına ve ayrımcılığına karşı değil, aynı zamanda yaşanan diğer ayrımcılıklara karşı toplumda ötekileştirilmeyle karşı karşıya kalmış diğer gruplar adına bu son bölümün bașlıǧında anılan „ekmek, adalet ve özgürlük için“ sloganıyla yürüyüp seslerini duyurdular.

    Burada konuşan ve konuşulanlar, trans hareketin çok katmanlı ve yönlü olduğunu göstermekle beraber, sınıfçı, ırkçı, cinsiyetçi ve (heteronormatif) bedenci toplumsal sisteme karşı sadece bir direniş değil, aynı zamanda daha fazla haklar uğruna bir mücadelenin sesleri, yüzleri ve hareketleri olarak okunabilir.

    Trans*hareketi bu metinde kısaca anlatıldığı gibi kendi içinde dinamik bir özelliğe sahip olmakla birlikte; çelişkiler, çalkantılar, başarı ve başarısızlıklarla dolu bir karaktere de sahip. Bu da her Trans Bireyin bir yandan hareketi, farklı düşündüğünü, algıladığını ve yorumladığını, diğer yandan da harekete yönelik farklı beklentilere, umutlara ya da umutsuzluklara sahip olduğunu gösteriyor. Bu hareketler bugün, yani Gezi´den sonra daha da konuşulur ve görünür olsa da, yukarıdan da anlaşılabildiği gibi çok daha uzun bir geçmişe sahip.

    Trans bireyler, kendi toplumsal değişim süreçleri olan 80’lerde, 90’larda, 2000’lerde ve 2010’larda sadece transfobiye değil, heteronormatif topluma karşı topyekün bir mücadele gösterdikleri “ekmek, adalet ve özgürlük için” sloganları ile toplumu kendi çıkmazlarıyla karşı karşıya getiriyor…

    Kaynakça

    Doğan, Çağlar, 2004: Dernekten Açlık Grevine ve Buluşmalara 25 Yıl. URL: http://bianet.org/bianet/toplum/30182-dernekten-aclik-grevine-ve-bulusmalara-25-yil (son tarama 19.04.2015).

    Erdoğan, Barış/Köten, Esra 2014: Yeni Toplumsal Hareketlerin Sınıf Dinamiği:

    Türkiye LGBT Hareketi. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi • Cilt 2, Sayı 1, Mart 2014. S. 93-113.

    KaosGL 2013: Kaos GL 1 Mayıs’ta Alanlara Çağırıyor. URL: http://kaosgl.com/sayfa.php?id=14040, son tarama 18.04.2015

    Siyah-Pembe-Üçgen 2012: 80´lerde Lubunya Olmak, İzmir. URL:

    http://www.siyahpembe.org/80lerde-Lubunya-Olmak-Web.pdf, son tarama 18.04.2015.

    Marksist.org, 2013: Ekmek, adalet ve özgürlük için Trans Onur Yürüyüşü . URL: http://arsiv.marksist.org/haberler/11970-ekmek-adalet-ve-ozgurluk-icin-trans-onur-yuruyusu (son tarama 19.04.2015)

    Turan, Elçin, 2014: LGBTİ: Bir Zamanlar Lubunistan. URL: http://www.roportajlik.com/bir-zamanlar-lubunistan/#%29 (son tarama 19.04.2015). Yiğitoğulları, Pınar, 2015: HDP‘nin Trans Aday Adayı Ebru Kırancı’yla Söyleşi. 15 Mart 2015, URL: http://jiyan.org/2015/03/15/hdpnin-trans-aday-adayi-ebru-kiranciyla-soylesi/ (son tarama 19. Nisan 2015).


    1. Bkz: http://kaosgl.com/sayfa.php?id=14040
    2. bkz. Siyah-Pembe-Üçgen, 2012, S. 15
    3. bkz. Erdoğan/Köten 2014, S. 106
    4. bkz: Doğan 2004
    5. bkz. Turan, 2014 (http://www.ropörtajlık.com/bir-zamanlar-lubunistan/#)
    6. bkz.: Yiğitoğulları, 2015
    7. Lezbiyen ve Gey Dernekleri
    8. İsim anonim olarak kullanılmakta.
    9. Bkz. Marksist.org.
    , 2014 Allgemein \
  • Barrikade 5

    Barrikade während der Gezi-Proteste 2013.

  • Barrikade 4

    Barrikade während der Gezi-Proteste 2013.

    , 2013 Gezi \
  • Barrikade 3

    Barrikade während der Gezi-Proteste 2013.

    , 2013 Gezi \
  • Barrikade 2

    Barrikade während der Gezi-Proteste 2013.

    , 2013 Gezi \
  • Barrikade 1

    Barrikade während der Gezi-Proteste 2013.

    , 2013 Gezi \
  • Kadın Cinayetlerine Karşı Kadınların İsyanı

    Gittikçe artan kadın cinayetlerini ve kadına karşı erkek şiddetini protesto etmek için kadınlar Tünel’den Galatasaray Meydanı’na kadar yürüdüler.

  • Aufstand der Frauen gegen Femicide

    Frauen marschieren von Tünel zum Galatasaray Platz um gegen Gewalt an Frauen zu protestieren.

    Women marched from Tünel to Galatasary Square to protest the increasing femicide and men’s violence against women.

  • İstanbul’da 8 Mart Yürüyüşü

    Uluslarası kadınlar gününde, kadınlar İstiklal Caddesi’nde feminist gece yürüyüşü için toplanıyor.

  • Kundgebung zum 8. März in Istanbul

    Frauen versammeln sich zu einem Feministischen Nachtmarsch am Internationalen Frauentag in der Istiklal Strasse.

    Women gather for the feminist night march on international women`s day on Istiklal Street.

  • Kadın Cinayetlerine Karşı Kadınların İsyanı

    Gittikçe artan kadın cinayetlerini ve kadına karşı erkek şiddetini protesto etmek için kadınlar Tünel’den Galatasaray Meydanı’na kadar yürüdüler.

  • Aufstand der Frauen gegen Femicide

    Frauen marschieren von Tünel zum Galatasaray Platz um gegen Gewalt an Frauen zu protestieren.

    Women marched from Tünel to Galatasary Square to protest the increasing femicide and men’s violence against women.

  • Soma Katliamına karşı eylemler

    13 Mayıs’ta Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.’nde gerçekleşen patlama nedeniyle 300den fazla kişinin
    hayatını kaybettiği Soma katliamını protesto etmek için Kadiköy’de toplanan insanları dağıtmak için polis tomalarla ve göz yaşartıcı gazla müdahele etti.

  • Proteste gegen Minenunglück

    Die Polizei geht in Kadiköy mit Wasserwerfern und Tränengas gegen Protestierende vor, die an die fast 300 Toten beim Minenunglück der Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. am 13. Mai erinnern.

    In Kadıköy police fired water cannon and tear gas to disperse the people who protest the mine disaster where nearly 300 people died because of the explosion at the Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. on 13th of may.

    , 2014 Soma \
  • Soma için Anma Töreni

    13 Mayıs’ta Soma felaketinde yaşamını kaybetmiş olan insanlar için gece nöbeti tutmak için insanlar Firuzağa’da toplanıyor.

  • Gedenken an Soma

    Menschen versammeln sich in Firuzağa um an die Verunglückten des Minenunglücks von Soma am 13. Mai zu erinnern.

    People gather in Firuzağa for commemoration for the people who died because of the explosion at the Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. on 13th of may.

    , 2014 Soma \
  • Hayata Dönüş

    Hayata Dönüş

    , 2007 Cezaevi \
  • Zurück ins Leben

    Zurück ins Leben

    Back to Life

  • Hayata Dönüş

    Hayata Dönüş

    , 2007 Cezaevi \
  • Zurück ins Leben

    Zurück ins Leben

    Back to Life

  • Hayata Dönüş

    Hayata Dönüş

    , 2007 Cezaevi \
  • Zurück ins Leben

    Zurück ins Leben

    Back to Life

  • Trauer für Armenische Opfer des Genozids von 1915

    Menschen trauern während einer Zeremonie zum 98. Jahrestag des Massakers an den Armeniern im Jahr 1915 im Osmanischen Reich.

    People mourn during a ceremony to commemorate the 98th anniversary of the 1915 massacre of Armenians in the Ottoman Empire in Istanbul.

  • Hrant Dink Davası

    Binlerce eylemci, 19 Ocak 2015’te türk-ermeni gazeteci Hrant Dink’in cinayetinin sekizinci yıldönümünde İstanbul’da yürüdüler. Türkiye’nin gittikçe nüfusu azalan ermeni toplumunun en ünlü isimlerinden biri olan Dink 19 Ocak 2007’de silahlı biri tarafından vuruldu.

  • Der Fall Hrant Dink

    Tausende Protestierende erinnern am 8. Jahrestag an den Mord an dem Türkisch-Armenischen Journalisten Hrant Dink am 19.01.2015. Dink, eine der bekanntesten Stimmen der Armenischen Gemeinde in der Türkei, wurde am 19.01.2007 erschossen.

    Thousands of protesters marked the eigth anniversary of Turkish-Armenian journalist Hrant Dink s murder,in Istanbul, on January 19, 2015. Dink, one of the most prominent voices of Turkeys shrinking Armenian community, was killed by a gunman on January 19, 2007.

  • Ermeni Soykırımı Kurbanları icin Anma Töreni

    Osmanlı İmparatorluğu’nun gerçekleştirdiği 1915 Ermeni Soykırımı’nın 98. yıldönümünü İstanbul’da insanlar bir tören ile anıyorlar.

  • Ermeni Soykırımı Kurbanları icin Anma Töreni

    Osmanlı İmparatorluğu’nun gerçekleştirdiği 1915 Ermeni Soykırımı’nın 98. yıldönümünü İstanbul’da insanlar bir tören ile anıyorlar.

  • Trauer für Armenische Opfer des Genozids von 1915

    Menschen trauern während einer Zeremonie zum 98. Jahrestag des Massakers an den Armeniern im Jahr 1915 im Osmanischen Reich.

    People mourn during a ceremony to commemorate the 98th anniversary of the 1915 massacre of Armenians in the Ottoman Empire in Istanbul.

  • İstanbul’da 8 Mart Yürüyüşü

    Uluslarası kadınlar gününde, kadınlar İstiklal Caddesi’nde feminist gece yürüyüşü için toplanıyor.

  • 8 Mart Yürüyüşü

    2000’den beri her beş senede bir gerçekleşen Dünya Kadın Yürüyüşü’nün 4. Uluslararası Eylemi, 7 Mart’ta Nusaybin ve Mardin’de başladı. 8 Mart’ta on birden fazla farklı ülkeden gelen kadınlar yürüyüşlerine Diyarbakır’da devam edecekler. Dünya Kadın Yürüyüşü kadına karşı şiddeti protesto etmek ve kadın hakları için mücadele etmek için düzenlenen bir feminist harekettir.

  • İstanbul’da 8 Mart Yürüyüşü

    Kadınlar Özgecan Aslan’ın anısına toplanıyorlar ve 8 Mart uluslarası kadınlar günü eylemlerine „Rosa’dan Sakine’ye, Arin’dan Kader’e, Konca’dan Özgecan’a“ sloganlarıyla başladılar. Bütün kadınları sokaklara çıkmaya ve erkek şiddetine karşı örgütlenmeye çağırdılar.

  • Kadın Cinayetlerine Karşı Kadınların İsyanı

    Gittikçe artan kadın cinayetlerini ve kadına karşı erkek şiddetini protesto etmek için kadınlar Tünel’den Galatasaray Meydanı’na kadar yürüdüler.

  • Kadın Cinayetlerine Karşı Kadınların İsyanı

    Gittikçe artan kadın cinayetlerini ve kadına karşı erkek şiddetini protesto etmek için kadınlar Tünel’den Galatasaray Meydanı’na kadar yürüdüler.

  • Gezi Parkı Eylemlerinin 8. Günü

    Atatürk Kültür Merkezi’nden Taksim Meydanı’na bakış. İstanbul’un en önemli sanat merkezlerinden biri olan bu bina 2008 yılında kapandı. Hükümet önerisi binayı yıkmak ve yerine yeni bir sanat merkezi inşa etmek. Fakat birçok kişi eski bina yıkıldıktan sonra planı devam ettireceklerinden şüpheli. Eylemler sırasında, bu eski kültür merkezinin dış cephesi birçok farklı siyasi pankart ile kaplıydı.

  • Cumartesi Anneleri’nin 500. Haftası

    Cumartesi Anneleri ve binlerce dayanışmacı Galatasaray Lisesi’nin önünde 500. hafta için toplandı. Cumartesi Anneleri kayıp olan yakınlarını anmak icin bir araya geliyorlar. Oturma eylemi formatında, kayıp olan yakınlarının fotoğrafları ve karanfiller ellerinde, yakınlarının nerede olduklarının bilinmemesinden ve ölümlerinden hükümeti sorumlu tutuyorlar.

  • Gözaltında Kayıplar

    Her cumartesi buluşmasında, HRA ve gözaltında kayıplara karşı komisyon üyeleri gözaltında kaybolmuş insanların fotoğraflarını sokaktaki insanlara gösterip tanıyıp tanımadıklarını soruyorlar.

  • Gözaltında Kayıplar

    YAKAYDER (Yakınlarını Kaybeden Ailelerle Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği) ofisinde gözaltında kaybolmuş ve faili meçhul cinayetlerin kurbanları olan insanların portrelerinin olduğu bir afiş. İnsan Hakları Derneği’ne göre Türkiye’de gözaltında kaybolan insanların sayısı 1247’e ulaşmış durumda.

  • Barış Anneleri

    Mezapotamya Yakınlarını Kaybedenler Derneği tarafından düzenlenen yürüyüşte, aileler savaşta kaybettikleri yakınlarının fotoğraflarını taşıyorlar.

  • Soma için Anma Töreni

    13 Mayıs’ta Soma felaketinde yaşamını kaybetmiş olan insanlar için gece nöbeti tutmak için insanlar Kadiköy’de toplanıyor.

  • Soma Katliamına karşı eylemler

    13 Mayıs’ta Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.’nde gerçekleşen patlama nedeniyle 300den fazla kişinin
    hayatını kaybettiği Soma katliamını protesto etmek için Kadiköy’de toplanan insanları dağıtmak için polis tomalarla ve göz yaşartıcı gazla müdahele etti.

  • Soma Katliamına karşı eylemler

    13 Mayıs’ta Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.’nde gerçekleşen patlama nedeniyle 300den fazla kişinin
    hayatını kaybettiği Soma katliamını protesto etmek için Kadiköy’de toplanan insanları dağıtmak için polis tomalarla ve göz yaşartıcı gazla müdahele etti.

  • Soma Katliamı

    Resmi olmayan rakamlara göre, Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. Madeni’nde yaşanan patlamadan dolayı ölenlerin sayısı 350’ye ulaştı. Madenin içinde kaç insanın kaldığı hala bilinmiyor.

  • Milyon Dolarlık Manzara

    İstanbul 1980ler sonrasi hızlı büyüme ile göç alan bir metropole dönüştü. 80lerin başında 3 milyon civarı olan şehrin nüfusu 2011’de 14 milyon civarına ulaştı. Şehir konut gereksinimi ve problemleri ile merkezden çevreye doğru genişlemeye başladı. Fakat hükümetin kentsel dönüşüm politikaları insani olmaktan ziyade daha çok kar odaklı.

  • Milyon Dolarlık Manzara

    Bir arıcı, İstanbul’un Maltepe semtinin Zümrütevler mahallesindeki yeni uydu kenti Narcity’e bakıyor. İstanbul 1980ler sonrasi hızlı büyüme ile göç alan bir metropole dönüştü. 80lerin başında 3 milyon civarı olan şehrin nüfusu 2011’de 14 milyon civarına ulaştı. Şehir konut gereksinimi ve problemleri ile merkezden çevreye doğru genişlemeye başladı. Fakat hükümetin kentsel dönüşüm politikaları insani olmaktan ziyade daha çok kar odaklı.

  • Gazetecileri Serbest Bırakın

    Foto muhabiri Ahmet Şık’ın arkadaşları ve meslektaşları, Şık’ın tutuklu bulunduğu Silivri Cezaevi’ne fotoğraf yollamak için Galatasaray Postanesi’nde buluştular.

  • Gazetecileri Serbest Bırakın

    4 Mart 2011’de İstanbul’da binlerce eylemci gazetecilerin serbest bırakılmasını talep ediyor. 68 gazeteci cezaevinde, 2000’den fazla gazetecilere açılmış dava ve 4000’den fazla soruşturma yürütülmekte.

  • Siyasi tutuklulara karşı 19 Aralık Operasyonu

    TAYAD (Tutuklu ve Hükümlü Aileleri ile Dayanışma Derneği) üyeleri siyasi tutuklulara karşı 19 Aralık operasyonunun yıldönümünde hükümet politikasını protesto ediyor. Askeri operasyonlar sürecinde, 30 siyasi tutuklu öldürüldü.

    , 2006 Cezaevi \
  • 11. Onur Yürüyüşü

    Eylem dolu bir aydan sonra, 11. onur yürüyüşü binlerce LGBT aktivisti ve Gezi Parkı mücadelesine aktif katılan eylemcilerin de katılımıyla İstiklal Caddesi’nde gerçekleşti. Gökkuşağı bayrakları ve barışı savunan türkçe, kürtçe, ermenice ve arapça pankartlar yürüyüşte taşındı.

  • 11. Onur Yürüyüşü

    Eylem dolu bir aydan sonra, 11. onur yürüyüşü binlerce LGBT aktivisti ve Gezi Parkı mücadelesine aktif katılan eylemcilerin de katılımıyla İstiklal Caddesi’nde gerçekleşti. Gökkuşağı bayrakları ve barışı savunan türkçe, kürtçe, ermenice ve arapça pankartlar yürüyüşte taşındı.

  • 4. İstanbul Trans Onur Yürüyüşü

    İstanbul’daki 4. Trans Onur Yürüyüşü için binler Taksim Meydanı’nda toplandı. Lezbiyen, gay, biseksüel, trans aktivistler ve dayanışmacılar bütün İstiklal Caddesi’ni haklarını savunmak için ve Gezi Parkı direnişini desteklemek için attıkları sloganlar eşliğinde yürüdüler.

  • 4. İstanbul Trans Onur Yürüyüşü

    İstanbul’daki 4. Trans Onur Yürüyüşü için binler Taksim Meydanı’nda toplandı. Lezbiyen, gay, biseksüel, trans aktivistler ve dayanışmacılar bütün İstiklal Caddesi’ni haklarını savunmak için ve Gezi Parkı direnişini desteklemek için attıkları sloganlar eşliğinde yürüdüler.

  • Hrant Dink Davası

    Binlerce eylemci, 19 Ocak 2012’de türk-ermeni gazeteci Hrant Dink’in cinayetinin beşinci yıldönümünde İstanbul’da yürüdüler. Türkiye’nin gittikçe nüfusu azalan ermeni toplumunun en ünlü isimlerinden biri olan Dink 19 Ocak 2007’de silahlı biri tarafından vuruldu.

  • Ermeni Soykırımı Kurbanları icin Anma Töreni

    Osmanlı İmparatorluğu’nun gerçekleştirdiği 1915 Ermeni Soykırımı’nın 95. yıldönümünü İstanbul’da insanlar bir tören ile anıyorlar. Osmanlı İmparatorluğu’nun gerçekleştirdiği Ermeni Soykırımını anmak için Haydarpaşa tren istasyonunda düzenlenen bir mitingde, insan hakları aktivistleri öldürülen ermeni kurbanların resimlerini taşıyorlar.

  • İstanbul’da 8 Mart Yürüyüşü

    Uluslarası kadınlar gününde, kadınlar İstiklal Caddesi’nde feminist gece yürüyüşü için toplanıyor.

  • İstanbul’da 8 Mart Yürüyüşü

    Uluslarası kadınlar gününde, kadınlar İstiklal Caddesi’nde feminist gece yürüyüşü için toplanıyor.

  • Herkes icin Mimarlık: cadır

    2013 Gezi Eylemleri kampındaki bir cadırın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: cadır

    2013 Gezi Eylemleri kampındaki bir cadırın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: kütüphane

    2013 Gezi Eylemleri kampındaki kütüphanenin Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: ranza

    2013 Gezi Eylemleri kampındaki bir ranzanın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: Gümüşsuyu’nda bir barikat

    2013 Gezi eylemleri sırasında Gümüşsuyu’nda kurulan bir barikatın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: Kazancı’da bir barikat

    2013 Gezi eylemleri sırasında Kazancı’da kurulan bir barikatın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: barikat

    2013 Gezi eylemlerindeki bir barikatın Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • Herkes icin Mimarlık: AKM

    Taksim Meydanı’na bakan Atatürk Kültür Merkezi’nin Herkes icin Mimarlık vektör çizimi

  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1977 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1970 1 Mayıs \
  • 1 Mayıs Afişi

    TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) arşivinden 1 Mayıs Afişi

    , 1977 1 Mayıs \
  • occupy architecture: Zelt

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einem Zelt im Gezi-Protest-Camp 2013.

  • occupy architecture: Zelt

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einem Zelt im Gezi-Protest-Camp 2013.

  • occupy architecture: Bibiothek

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von der Bibiothek im Gezi-Protest-Camp 2013.

  • occupy architecture: Etagenbett

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einem Etagenbett im Gezi-Protest-Camp 2013.

  • occupy architecture: Barrikade in Gümüşsuyu

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einer Barrikade in Gümüşsuyu während der Gezi-Proteste 2013.

  • occupy architecture: Barrikade in Kazanci

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einer Barrikade in Kazanci während der Gezi-Proteste 2013.

  • occupy architecture: Barrikade

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs von einer Barrikade der Gezi-Proteste 2013.

  • occupy architecture: Atatürk Kulturzentrum

    Vektorgrafik des occupy architecture Kollektivs vom Atatürk Kulturzentrum am Taksim Platz.

  • 1. Mai 1977 DISK

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1977 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai Feiertag der Arbeiter

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK MADEN IS

    Plakat zum 1. Mai der DISK Bergarbeitergewerkschaft aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1977 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK OLEYIS

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai DISK TEKSTIL

    Plakat zum 1. Mai der Textilarbeitergewerkschaft aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • 1. Mai

    Plakat zum 1. Mai aus der Sammlung TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı),
    der Forschungsstiftung zur Türkischen Sozialgeschichte.

    , 1970 1. Mai \
  • Über das Projekt

    Das Ausstellungsprojekt nimmt zwei Hochphasen des sozialen Widerstands in der Türkei, den 1. Mai 1977 sowie die Gezi-Proteste 2013, als Ausgangspunkte. Reflektiert werden die ästhetischen Besonderheiten von Selbstdarstellungen, Repräsentationen sowie von Kommunikationsprozessen sozialer Bewegungen im öffentlichen Raum. Unter Berücksichtigung der sozialen, ökonomischen und kulturellen Dynamiken, die jene sozialen Bewegungen seit den 1968ern bis in die heutige Zeit beeinflussen, werden deren Kontinuitäten, Besonderheiten und Anknüpfungspunkte untersucht.

    Ein wichtiger Faktor, der diese unterschiedlichen Schauplätze zusammenfügt, sind die Formen der Erinnerung: Schwindet der Widerstand, sorgen zurückgebliebene Plakate, Graffiti, Parolen oder Rhythmen dafür, dass das Erlebte ästhetisch präsent bleibt. Eingespeist in das kollektive Gedächtnis rufen diese Formen des Widerstands lebhafte Bilder hervor.

    In der Ausstellung werden dokumentarische Momentaufnahmen vom sozialen Widerstand im öffentlichen Raum mit künstlerischen Reflexionen kontextualisiert. Mit Fotografie, Video, Installation, Malerei, Plakatkunst und Archivmaterial wird der Versuch einer assoziativen Dokumentation unternommen.

    Das Projekt begreift sich als künstlerisch – wissenschaftlicher Rechercheprozess. Statt eines linearen Geschichtsverständnisses und dessen Repräsentation, werden die seit den 1968ern bis in unsere heutige Zeit entstandenen Brüche, Ereignisse, Verflechtungen, unerwartete Neuerungen sowie die sich hieraus manifestierenden künstlerischen und politisch-ästhetischen Kodierungen in den Vordergrund gerückt und zur Diskussion gestellt.

    Ergänzend zur Ausstellung erscheint eine Publikation (ISBN: 978-3-938515-59-4) mit wissenschaftlichen, künstlerischen und literarischen Beiträgen in Wort und Bild.

    Ein Rahmenprogramm vertieft in der Aktionswoche (24.7.-1.8. 2015) einzelne Themenbereiche mit einer Podiumsdiskussion, einer Performance, einem Karikatur-Workshop sowie Filmvorführungen und Künstlergesprächen.

    Künstlerische Beteiligung: 

    artıkişler, Aytunç Akad, bak.ma, Barış Doğrusöz, Berat Işık, CANAN, Cem Dinlenmiş, Cengiz Tekin, Cihangir Duyar, Demet Taşpınar, Devrimci Yol Arşivi, Ekim Ruşen Kapçak, Erkan Özgen, Hüseyin Karabey, Mülksüzleştirme Ağları, Murat Akagündüz, Nalan Yırtmaç, NarPhotos, #occupygezi architecture, Sencer Vardarman, Şener Özmen, TÜSTAV

    nGbK – Projektgruppe:

    Jan Bejšovec, Christian Bergmann, Zülfukar Ҫetin, Duygu Gürsel, Pablo Hermann, Ҫaǧrı Kahveci, Therese Koppe, Eva Liedtjens

    Für Englisch

    , \
  • Ortak Olmayan Bilgi: Kuşatıcı Bir Sözlük

    Müştereklerimiz neler ve bunları nasıl yenilemeli, sürdürmeli, daha kapsamlı hale getirmeli, tüketip yok etmeli ve/ya da başkalarına ulaşacak şekilde yaygınlaştırmalıyız?
    J.K. Gibson-Graham

    Kurulu toplum sıfatıyla kurucu toplumu oluşturma, her defasında ortak bir dünya (kosmos koinos) yoluyla –bireyleri belirleme ve onların türlerini, ilişkilerini ve etkinliklerini belirleme ile– olur. Ama aynı zamanda bu, şeylerin, bu şeylerin türlerinin ve anlamının belirlenmesi ile olur: Bunların hepsi kendilerini, her defasında, ortak olarak kurulan yapıların ve referans çerçevelerinin içinde bulurlar; bu, onların bir arada var olmalarını sağlar.
    Cornelius Castoriadis 1

    Bu yazıda, 2013’teki Eurozine Dergisi Toplantıları konferansında dérive dergisinin düzenlediği „Ortak Bilgi: Düzensiz Eylem ve Siyasal Aktivizm“ başlıklı panelde sunduğum sav ve görüşlerimi dile getireceğim. Kişisel olarak, şehircilik, pedagoji ve çağdaş sanat alanlarında, birbirini bütünleyen bir pratik içinde olduğumdan; şunu savunmaya yatkınım: Yerelliği aşan bir bilgi üretimine dayalı toplu deneyim ve hazırlıksız ittifaklar, ortak olmayan bilgi için ortak mekân olanaklarının oluşumuna götürüyor. Bu niçin önemli? Hem kuramsal hem pratik düzeyde, bu, şu üç noktada son derece yaşamsal bir yol olabilir: gündelik yaşam bilgisinin kurumsal yapılara nüfuz edebilmesi; alternatif pedagojilerin farklı platformlara karışabilmesi ve sınırötesi alanlarda yaratıcı dayanışma biçimlerinin var olabilmesi.

    Kuşatıcı Sözlük ile neyi kastediyorum? Sözünü ettiğim şey, emek, pedagoji, müşterekler, arşiv, kurum ve şehir üzerine ortak bir sözlük –gündelik yapıp etmelerimizdeki çatışmalara karşı mücadele ve direnişimizle bağlantılı bir sözlük– oluşturma gereksinimidir. Çatışmalı şehir alanlarındaki alan uygulamaları, toplumu yeni toplu bir sözlük yaratmaya yöneltti, yalnızca yakın tarihli sosyo-politik ve ekonomik krizin dar ortamı için değil, aynı zamanda ortak birlikteliğimize gönderme yapabilecek kolektif bir bilinci yeniden kurmak için. Çalışmalarım, araştırma projelerim ve girişimlerim aracılığı ile bazı çalışmalardan örnekler sergilemeye çalışacağım.

    Kuşatıcı Sözlük ile neyi kastediyorum? Sözünü ettiğim şey, emek, pedagoji, müşterekler, arşiv, kurum ve şehir üzerine ortak bir sözlük –gündelik yapıp etmelerimizdeki çatışmalara karşı mücadele ve direnişimizle bağlantılı bir sözlük– oluşturma gereksinimidir. Çatışmalı şehir alanlarındaki alan uygulamaları, toplumu yeni toplu bir sözlük yaratmaya yöneltti, yalnızca yakın tarihli sosyo-politik ve ekonomik krizin dar ortamı için değil, aynı zamanda ortak birlikteliğimize gönderme yapabilecek kolektif bir bilinci yeniden kurmak için. Çalışmalarım, araştırma projelerim ve girişimlerim aracılığı ile bazı çalışmalardan örnekler sergilemeye çalışacağım.

    Özellikle zenginliğin üretimi ve paylaşımı söz konusu olduğunda, şehir mekânındaki işgal hareketleri gibi kendi kendini örgütleyen, özerk ağlar ve toplu yapılar, ekonomik modellere nasıl esin kaynağı olabilir? Ve bu mekânlar, istisnai koşullarda, „ortaklaşmacı“ uygulamaya dayalı „ortak bilgi“ işlevini nasıl görebilirler? Artık güvencesiz çalışma koşullarını ve bunların bilişsel emek üzerindeki etkilerini tartışıyoruz. Günümüzde güvencesiz emeğin doğasına dair kavrayışımız, büyük ölçüde, emek sömürüsüne ve istihdam güvenliğinin olmayışına yol açan zaman/iş çerçevesine dayanıyor, ama bu koşullar zorunlu olarak farklı iş türlerinde o iş türüne göre yaşadığımız deneyime karşılık gelmiyor. Daha çok, güvencesiz emek ile üretim çelişkisi, özerk yapılar ve ağlarda bambaşka bir biçimde varlık gösteriyorlar. Emek gücünün ilişkiye dayalı işbirliğini ve kendi kendine örgütlenmeyi temel aldığı özerk yapıların ve ortak girişimlerin aktif olarak hedef edinilip geliştirildiği farklı coğrafyalarda bunun bazı örneklerini görebiliriz. Merkezleri belirli bir coğrafi yerde olsa da, kendi başlarına iyi işleyen (yalnızca üretimi ayakta tutmak açısından değil, yaratıcı kolektivizm ve işbirliği ağlarını işler halde tutmak açısından da) kendi kendine örgütlü emek yapılarının somut örnekleri var. Hanare Social Kitchen (Kyoto), Souzy Tros (Atina), The Silent University / Sessiz Üniversite, Decolonizing Architecture / Sömürgesizleştirme Mimarlığı (Batı Şeria), Herkes İçin Mimarlık (İstanbul), Videoccupy (İstanbul), mimar, sanatçı ve aktivistlerin mevcut ekonomik krize, mekânsal sömürgeleştirmeye (ki siyasal olanından ayrı tutulamaz) tepki olarak kurdukları ortak girişimlere dayanır.

    2012’de, Japonya’da sanatçıların işlettikleri mekânları ve aktivist ortak girişimleri araştırdım; araştırmamın odak sorusu, bu mekân ve girişimlerin, kentsel adalet ve alternatif geçim biçimleri sağlayan ne tür bir uygulama ortaya koyduklarıydı. Merkezi Kyoto’da bulunan Hanare Social Kitchen adlı ortak girişim, temel altyapı giderleri için imece çalışmaya ve bir kafeteryaya dayalı heterojen bir ekonomi ile yönetilir.[1] Tahliye/yerinden edilme, bu ortak girişimin ana nedenlerinden biri olup, girişime katılanların kafeterya işletmek için ucuz bir mekân bulmalarıyla sonuçlanmıştı. Mekân, çiftçilerin, araştırmacıların, sanatçıların ve tasarımcıların işbirliğine dayanıyor; bu kişilerin hepsi, Social Kitchen mekânında kentsel adalet için eylemler, etkinlikler, okuma grupları ve tartışmalar düzenlemek için emek ve bilgilerini paylaşıyorlar.

    Photo: Pelin Tan.
    Hanare Social Kitchen ortak girişimi, gündelik yaşamın zor toplumsal meseleleriyle uğraşan, maddi açıdan kendine yeterli bir uygulamadır. Atina’nın kentsel alanında sert yaptırımlar, baskıcı gözetim ve göç politikaları koşullarında, sanatçı Maria Papadimitrou’nun girişimiyle ve sanatçıların, mimarların, tasarımcıların, sivil toplum kuruluşu çalışanlarının ve göçmenlerin yardımıyla benzeri bir mekân kurulmuş. Souzy Tros adlı bu yiyecek/dikiş/sanat/tasarım mekânının işletmesi, ücretsiz emek paylaşımına dayanıyor. Maria Papadimitrou’nun uygulaması, „gelmekte olan toplum“un bugünden hayal edilmesi anlamını taşıyor.[2] Oluşturulması olanaksız görünen, ama gündelik yaşam pratikleriyle toplu imgelemde kendini gösteren bir toplum bu. Bu örnekte, son zamanlardaki küresel ekonomik krize, baskıcı neoliberal hükümetlere ve zayıflayan toplumsal etiğe karşı, toplumda sanatın rolü hakkındaki o eski soru daha önemli hale geliyor.

    Photo: Pelin Tan.
    Souzy Tros ya da Social Kitchen uygulamalarının bizim için anlamı ne? Bu uygulamalar bize, toplumlar hakkında gelecek tasarımlarının olduğunu, yaratılması gereken ortak girişim uygulamaları olduğunu, kurumsal yapı ve pedagoji için alternatif metodolojiler olduğunu, sanatsal üretimin zaman-mekânı ve artı değerin yayılmasını aşan çeşitli emek üretimini devreye sokabileceğini hatırlatıyor. Sanat yazarı ve küratör Pauline Yao, sanat üretimi ve ortak girişimler bağlamında, bununla ilgili yararlı bir yorumda bulunmuştur: „Sanat alanında ortak girişimler, alternatif sanat mekânları, yurtlardan bağımsız sosyallik ve ilişki pratikleri, hep birden bu şemaya uyar ve sanatın hangi yollardan belirli bir ortam ya da toplumsal bağlama kendi enerjisini aktarabileceğini (o ortam ya da bağlamın salt bir yan ürünü olarak ortaya çıkmak yerine) nasıl anlayıp buna nasıl tanıklık edeceğimizin olası eleştirel modellerini ortaya koyar“.[3]Bu grup ve ağların çoğu, birikim edinme ve kendi kendine öğrenim, öğretme, eylem, araştırma, alternatif kentsel alan talebi, sosyal medya, kentsel çiftçilik ve agresif imar planlarına karşı şehir merkezlerinin yeniden değerlendirilmesi gibi araçlara dayalı kentsel pedagojiye katkıda bulunuyorlar. Ayrıca, geçici işçiler, evsizler ve yoksul topluluklarla işbirliğine giderek, bu gruplar için destek yapıları oluşturmak için gündelik faaliyetlerde bulunuyorlar. Bunlar, özerk yapılarının yanı sıra, yeni toplumsal ilişkiler ve ortaklaşmacılık biçimleriyle bağlantılı eleştirellik modelleri de oluşturmaya çalışıyorlar. Bunun örnekleri, tartışma gruplarında, toplu eylemlerde, kentsel hareketlerde ve genel toplantılarda görülebilir. Bu açıdan, bu kişilerin çalışmasını bir ortaklaşmacılık –ortak varolma– uygulamasına yönelik yöntem arayışı olarak görebiliriz. „Müşterekler“in anlamını, mülkiyet, mal, ekonomik araç ya da birikim olarak sahip olduklarımız, paylaştıklarımız ya da ürettiklerimiz olarak değil; daha çok, David Harvey’in gündelik yaşamla yakından bağlantılı „toplumsal ilişkiler“ dediği şey çizgisinde düşünüyorum.[4]Siyaset ekonomisti Massimo De Angelis’e göre, „Müşterekler, var olan birçok, çoğunlukla küçük mücadeleyi temel alıp dile getirilmesine yardımcı olan ve bunların kapitalist toplumu altetme güçlerinin olduğunu bilen yeni bir siyasal söylem oluşturmanın bir aracıdır“.[5] De Angelis, müştereklerin paylaştığımız şeylerden ibaret olmayıp bir ortaklaşmacılık tarzı olduğunu açıklamak için üç aşama tanımlar: Kaynakların toplanıp bir bireyler topluluğuna ulaştırılması; daha sonra bu topluluğun bir topluluk duygusu oluşturması ya da keşfetmesi ve bunun sonucunda oluşan „ortak varolma“ şeklindeki toplumsal süreç. Gıda sosyoloğu ve aktivist Raj Patel de, müşterekleri nasıl tanımladığımıza odaklanır ve şöyle der: „Müştereklerin aslını, kaynakları birlikte nasıl yönettiğimiz oluşturur“.[6] Patel’in savı, yalnızca gıda üretim ve paylaşımının nasıl yönetileceği ile ilgili değildir, gıdayla bağlantılı hareketlerin öteki hareketlerle ne tür bir dayanışma içinde olması gerektiğini de kapsar. Burada anlaşıldığı şekliyle „müşterekler“, basit bir kavram olmayıp, toplu paylaşım ya da mülkiyeti içerir. Bu kavramın belirli bir topluluk ya da toplum içinde hassas bir konumu vardır, özellikle kendi kurdukları çevrelerin neoliberal saldırıyla yok edilmesine ya da yok edilme tehdidine maruz kalan çatışmalı topraklar ya da şehirlerde. Bu tür ortaklaşmacı uygulamalarda, müzakere ve değerler çatışması anahtar noktalardır. Bu yüzden, yalnızca mülkiyetin toplu kullanımı fikrine dayalı müştereklere talip olmak, ortaklaşmacılık örneği olmayacaktır. Stavros Stavrides’in belirttiği gibi, en önemli nokta, paylaşma eyleminden ya da gerçeğinden çok, müzakere zemininin varlığıdır. Bununla birlikte, müştereklerin halk temelinde kavramsallaştırılması, benzerliklere ya da müşterek yönlere değil, bilinçli oluşturulmuş ortak bir zeminde buluşabilecek olan insanlar arasındaki farklılıklara odaklanır. Paylaşılanı onaylama zemininden çok, müzakere zeminini oluşturmamız gerekir.[7]

    Decolonizing Architecture / Sömürgesizleştirme Mimarlığı, Al-Masha „müşterekler“e değil „ortak olan“a gönderme yapar: „Al-Masha kavramı, günümüzde ‚ortak olan‘ kavramını yeniden düşünebilmemizi sağlayabilir. Bu ortak kullanım biçimi, (toprağı) işlemenin anlamı yeniden tanımlanarak, onu tarımın dışındaki diğer insan etkinliği biçimlerine taşıyarak genişletilebilir mi? Ortak olan, baskıcı rejimlerin, neo sömürgeciliğin ve tüketim toplumlarının kontrolünden nasıl kurtarılabilir? Ortak kullanımlar, devletin çıkarcı denetimi ötesinde nasıl harekete geçirilebilir?“[8] Filistin’de, Batı Şeria’nın „işgal altındaki toprakları“ndaki mimarlık uygulamasıyla bağlantılı bu girişim, Filistinli sığınmacıların müşterekler yaratma gerçeği üzerinde odaklanır ve „kamp“ kavramını neoliberal yurttaşlık ve kamusal alan – özel alan ikili ayrımı ötesinde potansiyel bir alan olarak görür. Sömürgesizleştirme Mimarlığı, „ortak olan“ hem kamusal hem özel alandan ayrılır. Birçok şehirde ve kentsel alanda gördüğümüz gibi, kamusal ve özel alanlar hükümet inisiyatifinin denetimi altındadır.9 Mimarlığı Sömürgecilikten Arındırma, şehir ve mimarlıkla ilgili militan araştırma metodolojileri kullanarak, farklı alanlardan araştırmacılar, sığınmacılar, aktivistler ve sivil temsilciler ile birlikte, sığınmacı kamplarında ve eski askeri binalarda potansiyel müşterekler aramaktadır. El-Fevvar kampındaki sığınmacılarla yürütülen girişim, genç Filistinli sığınmacıların, ailelerin oluşturduğu küçük bir kamusal alan tasarımını da içermektedir. Gündelik yaşam deneyimlerinin ve yerel girişimlerin paylaşıldığı bir alan, sömürgeleştirmeye karşı en önemli direniş yolu olabilir. Bir başka alternatif bilgi üretim ve paylaşım platformu, sanatçıların yönettiği The Silent University / Sessiz Üniversiteuygulamasıdır. Sessiz Üniversite, sığınmacılar, barınak arayanlar ve göçmenler için özerk bir bilgi paylaşım platformu olup onlar tarafından yönetilmektedir. Sessiz Üniversite’nin amacı, sessizliğin pasif bir durum olduğu fikrine meydan okumak ve gösteri, yazı ve grup halinde düşünme yoluyla sessizliğin güçlü potansiyelini keşfetmektir. Bu keşifler, barınak arayışı içindeki insanların suskunlaştırılması yoluyla yaşanan sistemsel çöküşü ve beceri-bilgi yitimini belirgin kılmaya çalışır.[9] Sanatçı Ahmet Öğüt’ün bu platforma dahil ettiği (aralarında benim de bulunduğum) birçok araştırmacı tarafından başlatılan Sessiz Üniversite’nin temel olarak, iç içe geçmiş iki yapısı var: Bunlar ilk olarak, „istisna hali“ çerçevesinde tanımlanan öznellik kavramını ele alıyorlar: Sığınmacılar / barınacak yer arayanlar. İkinci olarak, üniversite yeni bir alternatif pedagoji formatı kullanıyor; bu formatta bilgi üretimi, yalnızca sığınmacılar için değil, halk için de bir birlikte varolma olarak kendini gösteriyor. Mobil bir hareket olarak yapının bütünü, „yurttaşlık“ın net sınırlar ötesinde yaşandığı kuşatıcı bir düzenek özelliği taşıyor. Sessiz Üniversite, rizomatik olarak yurttaşlık, eğitim, kurumsallık, sınırlar, savaş, sığınmacılık, belgeler/belgeleme, kentsel ayrımcılık, müşterekler ve benzeri meselelere uzanıyor. Bu pratik, insanlar ve temsil edilişlerine dair ortak deneyimler üzerine „ortak olmayan bir bilgi“ üretiyor. Bu yolla, sanatsal araştırmayı içeren ve ortak metodolojileri yapıçözümüne uğratan alternatif araştırma yöntemlerini uyguluyor. Bu bağlamda Sessiz Üniversite, şu tür dijital alanlar üretmektedir: academia.edu/silentuniversity, Facebook, Twitter, basılı yayınlar ve ikircikli araştırmacıların fiziksel katkıları, alternatif edimsel arşiv yolları ve kuşatıcı araştırma metodolojileri sunan akademisyenler. Akademik (sosyal bilimlere özgü) bir bakış açısıyla konuşacak olsaydım, son yıllarda araştırma alanında metodolojik bir kriz yaşandığını, bunun da üniversitelerde tutucu, kapalı devre bir akademik katılıktan kaynaklandığını öne sürerdim. Nitel ve nicel araştırma metodolojilerini ayrı ayrı yürütme meselesi ya da kuramı empirik pratiğe dayandırma sorunları bir yana, üniversitelerde ideolojik durum araştırması yöntemleri tartışması çok ihmal edilmiştir. Ayrıca, çağdaş bilgi üretiminde yeni biçimlerin çokluğu, yeni yöntemler benimsemeye zorluyor bizi. Üstelik, Deleuzecü bir bakış açısıyla bakacak olursak, karmaşık toplumlarımızda „veriler“, araştırılması, değerlendirilmesi, analiz edilmesi ve karmaşık araçlarla (hatta uygun şekilde icat edilmiş yeni araştırma araçlarıyla) gösterilmesi gereken rizomatik bir derlemedir.[10] Bunun anlamı şudur: Hem kavram hem ürün olarak görsellik, yalnızca bilginin temsili değildir, aynı zamanda onu ortaya çıkaran düzenektir. Bu yüzden, güncel sanat üretiminde –sözgelimi, Sessiz Üniversite örneğinde– pratik, „yöntem“in kendisi haline gelir. Bu da, yalnızca güncel sanat alanında değil, eğitim, sosyal bilimler ve kentsel çatışma gibi alanların metodoloji tartışmalarında da zorlayıcı bir kavramdır. Dolayısıyla, Sessiz Üniversite‚yi proje olarak değil, kurucu bir uygulama olarak, oluşum aşamasındaki bir arşiv ve yöntemin kendisi olarak adlandırmayı yeğliyorum. 2 Haziran’da, Gezi Parkı’ndayken video aktivistleriyle birlikte kurduğum Videoccupy ortak girişimi benzeri bir örnek olabilir. Girişimin amacı, görsel belleği kayda geçirmek ve 27 Mayıs – 31 Temmuz 2013 arasındaki direniş sürecinin arşivini oluşturmaktı. iPad, telefon ve kamera gibi aygıtlarla kaydedilen görüntüler bir araya getirildi ve derlenen bütün malzemeyi içeren bir arşiv oluşturuldu. Bizim için, yalnızca bu direnişte değil, gündelik yaşamlarımızda da özgürleştirici bir araç olarak videoları kullanmak ve videogramlar oluşturmak [önemli]: Göstermiyor ya da temsil etmiyoruz, „görüyorum“ eyleminin potansiyellerini üretiyoruz.[11]

    Bu tür derleme uygulamaları ve yukarıda sözü edilen anlık potansiyel ittifaklar, emek paylaşım stratejilerinin nasıl işlediğini anlamak açısından önemlidir. Bunlar genellikle hem maddi-olmayan hem fiziksel emeğe dayanır, bu emek üretimleri arasında ayrım yoktur. Burada, yabancılaştırıcı maddi-olmayan emek güçleri yok olur ve artık değer, kapitalist piyasa buyruklarına göre değil etiği temel alarak idare edilir. Bu bağlamda, ekonomist-coğrafya araştırmacısı J.K. Gibson-Graham’ın kuram ve araştırmasından esinlenen toplum ekonomileri ve artık değer dağılımı, önemlidir. Yazarlara göre, siyasal toplu eylem „alternatif ekonomik organizasyonlar ve uygun mekânlar üretmek için işbirliği içinde çalışma“yı gerektirir.[12]

    Topluluk ekonomisine dair empirik örnekler veren yazarlara göre, „toplu eylem“ şudur:

    „Bu bağlamda ‚toplu‘ nitelemesi, benzer öznelerin yan yana yığılmasını göstermez, ‚eylem‘ terimi de maksatlı varlıklardan kaynaklanan ya da düşünceden bağımsız olan bir edimi göstermez. Bağlantı ve gelişme olanaklarını tanımak ve açık tutmak için, kapsamlı ve geniş bir alanı kuşatan bir toplu eylem kavramı geliştirmeye çalışıyoruz“.[13]

    Buna göre, toplu bir eylem, bir topluluk ekonomisi etiği gerektirir; ben bunu, daha çok, hem kentsel hem kırsal alanlarda gündelik bilgimizi, geçimimizi sağlayan bir yerellik etiği edimi olarak nitelemek istiyorum.[14]

    Burada oluşturulan ilişki ağı, norm koyucu bir yapı olmaktan çok, birlikte düşünüp tartışmayı seçen anlık bir topluluğun oluşturduğu ağdır. Kendi kendine örgütlenme, belli emek faaliyetlerine ve bunların ayrımına dayanan basit bir hiyerarşi değildir; tam tersine, kişinin sabah çiftçi, öğleden sonra grafik tasarımcısı olmasına imkân veren bir çalışma/emek yapısıdır. Stavrides’in keskin analizini yinelemek gerekirse, işbirliğinin özü kabullenme değil, müzakeredir. İşbirliği, kendisi de acil ve zorlu bir ilgi alanı oluşturan bir kentsel alanda kritik meselelerin tartışılması demektir. Kentsel alanda toplu, hiyerarşik olmayan, siyasal eylem oluşturmak, örgütlenme ya da etkinliğin kendisi ile değil, ortaklaşmacılığı başarmak için birlikte varolma ve iş görme ile ilgilidir. Bunun kökü, neoliberal gerçekler ve üretim mantığının bize dayatmaya çalıştığından farklı uygulamalarımızın –işbirliği, alternatif ekonomiler, özerk ağlar, kendi kendine örgütlenme ve artı değer stratejileri– yeniden değerlendirilmesi ve gerçekleştirilmesine dayanır. Gezi Parkı direniş deneyiminin özünü, işbirliğine gitme, farklılıklarımıza rağmen dayanışma içinde hareket etme, gönüllü çalışma, partizan olmayan, hiyerarşik olmayan demokratik bir platform ve dostluk oluşturur. Hükümet 15 Haziran’da Gezi Parkı protestocularını dağıtmadan önce, yiyecek-içecek ve bütün öteki gereksinimler, kendi girişimleriyle çalışan gruplarca karşılanıyordu. Ayrıca, parkta bir bitki ve çiçek bahçesi bile kurulmuştu. Burada görüldüğü gibi, bütün kişisel ya da toplu girişimler, genel olarak gönüllü emek paylaşımına dayanır, ama bunu da aşarlar, çünkü bu örnekte emek paylaşımı, „gönüllülük“ olarak nitelendirebileceğimiz bir uygulama değildir. Burada „gönüllü“ olma, bu yeni birlikte çalışma biçimini hem aşar hem kapsamını daraltır, çünkü emekte „gönüllü“lük toplu eylem gücünün kaynağını temsil eder. Merkezi İstanbul’da bulunan toplu Herkes İçin Mimarlık platformu,[15] Gezi direnişi sırasında çizimleri üretmiştir. Gezi direnişi, geçici bir cami, basit malzemelerle yapılmış ortak girişim ürünü taşınabilir bir yiyecek arabası, çadır ve geniş bir açık hastane: Bunlar, Taksim Meydanı ve Gezi Parkı’nda yerinde ve anlık mimarlığın örnekleridir. Yaygılar, Gezi Parkı’nda her bölümün ve yerlerin sınırlarını ve işlevini temsil eder, yaygılar insanların ihtiyaçlarına göre genişleyebilir, büzülebilirler. Edimsel mimari çoğu zaman „acil durum“, kentsel çatışma, anlık mimari ve radikal mekân direnişi uygulamaları koşulunda yaşanabilir. Bu ilişkisel direniş yapıları, Herkes İçin Mimarlık’ı occupygeziarchitecture girişimini oluşturmaya yöneltti; burada şunu öne sürüyorlar:

    „Mimarlığın mimarlardan çekilip alındığı durumlarda yeni mimarlık tanımlarına ihtiyaç duyuyoruz. Sokaklarda ve Gezi Parkı’nda rastladığımız her eşsiz yapı, kendi yerinde tasarım ve kullanım sürecine sahip“.[16]

    Şu an içinde bulunduğumuz somut aşamada, yerel hareketler yereli aşan ağlara bağlı kendi kendine örgütlenmiş ortak girişimler sunuyor, rizomatik dağılım ve artı değer oluşturabiliyorlar. Öte yandan, çeşitli şehirlerdeki „işgal“, şimdiden mevcut toplu direniş pratiklerini bir araya getiren bir alanı –farklılıklardan oluşan ortak bir alanı– devreye sokuyor. Yirminci yüzyıl hareketleri ile Seattle’dan bu yana gelişen hareketler arasındaki farklar ve bu sonuncu hareketlerde emeğin ve toplulukların heterojenliği, daha önce Negri/Hardt yazılarında ele alınmış/ortaya koyulmuştu. Yirminci yüzyıl hareketlerinin, işgal hareketlerini izleyen küresellik karşıtı protestolardan farkları şunları içerir: Benzersiz dayanışma biçimleri, yereli aşan ağlar ve kuşatıcı bilgi/pedagoji türleri.

    Filozof Simon Critchley’e göre:

    „İşgal hakkında konuşabiliriz. İşgal, devrim değil, isyandır, ama çok ilginçtir ve çok farklı bir siyasal taktikler bütününü erişilebilir kılmıştır. İşgal, anarşist soldaki insanların çoğunun son derece yakından bildiği bir şeydir… Ben düşük düzeyde seyreden, neredeyse görünmez olan ve belli bir noktada görünürlük kazanan ve sonra gerçekten etkisi olan eylem dizilerine inanıyorum. Gramsci’nin diyeceği üzere, siyaset bir manevra savaşı değil, iktidara cephe taarruzudur. Israrlı ve uzun süren bir pozisyon savaşıdır. Bu, iyimserlik, kurnazlık ve sabır gerektirir“.[17]

    Franco „Bifo“ Berardi’ye göre de, işgal hareketleri öteki bedene dönük haz, öteki ittifaklara dönük empatidir.[18] Bana göre, öyle ya da böyle, artık yeni bir aktivizmden söz etmiyoruz; yaratmakta olduğumuz ortak-olmayan bir bilgiden, yeni bir kurucu güçten ve ortak emekten söz ediyoruz. O yüzden bununla, gene Sömürgesizleştirme Mimarlığı pratikleri ve onların Al-Masha (ortak olan) –araştırma biçiminin „toplu, ilişkisel ve aktif“ olması– aracılığıyla „müşterekler“i sorgulama niyetleri arasında bağlantı kurabiliriz. Eylemlerinin ardındaki fikirlerini, amaçlarını betimlediklerinde, söyledikleri açıklığa kavuşuyor: „çekilme ile katılım, dünyada eylem ile araştırma, kurmaca ile öneri arasında farklı bir denge kurmak.“[19] Şimdi tam o andayız.

    Kaynakça

    JK.Gibson-Graham, The End of Capitalism (As we knew it), Minnesota Press, 2006, Minneapolis Cornelius Castoriadis, The Imaginary Institution of Society, İng. çev. K. Blamey (Cambridge: MIT Press, 1998).

    • [1] Hanare&Social Kitchen: www.hanareproject.net
    • [2] Souzy Tros: http://souzytros.wordpress.com/
    • [3] Pauline Yao, aktarıldığı kaynak: „A game played without rules has no losers“, e-flux Journal, 7 Haziran 2009, New York.
    • [4] „Ways of Commonning / Müşterekleştirme Pratiği“, David Harvey ile söyleşi, New City Reader, söyleşiyi yapanlar: Pelin Tan ve Ayşe Çavdar, Haziran 2012, İstanbul.Harvey, D. Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution. Londra: Verso, 2012.
    • [5] An Architektur, 2010. „On the commons: A public interview with Massimo De Angelis and Stavros Stavrides,“ e-flux Journal, 17 Haziran 2010, New York.
    • [6] Patel, R., „The hungry of earth“, Radical Philosophy, Sayı 151, Eylül/Ekim 2008, Londra.
    • [7] An Architektur, 2010. „On the Commons: A Public Interview with Massimo De Angelis and Stavros Stavrides“, e-flux Journal, 17 Haziran 2010, New York.
    • [8] Sandi Hilal, Alessandro Petti and Eyal Weizman / Decolonizing Architecture, Architecture After Revolution, Sternberg Press, 2014
    • [9] http://thesilentuniversity.org
    • [10] Pelin Tan, Deleuze and Research Methodologies, ed. Rebecca Coleman ve Jessica Ringrose, Edinburgh: Edinburgh Press, 2013 üzerine Visual Studies Journal (IVSA), Taylor&Francis tarafından ısmarlanan değerlendirme yazısı.
    • [11] http://videoccupy.org
    • [12] JK.Gibson-Graham, The End of Capitalism (As we knew it), Minnesota Press, 2006, Minneapolis
    • [13] JK.Gibson-Graham, The End of Capitalism (As we knew it), Minnesota Press, 2006, Minneapolis
    • [14] Pelin Tan, „Locality a discoursive term in recent socially engaged art“, yayınlanmamış doktora tezi, İTÜ Sanat Tarihi, 2010.
    • [15] Herkes için Mimarlık, www.herkesicinmimarlik.org
    • [16] www.occupygeziarchitecture.tumbrl
    • [17] Pelin Tan, „Breaking the social contract“, Simon Critchley ile röportaj, www.e-flux.com/journal/breaking-the-contract/
    • [18] Otonom Yayıncılık, Pelin Tan, Önder Özengi, Felaketing Yanından Koşarken, Franco ‚Bifo‘ Berardi ile atölye, 22-24 Nisan 2014, Istanbul.
    • [19] Sandi Hilal, Alessandro Petti and Eyal Weizman / Decolonizing Architecture, Architecture After Revolution, Sternberg Press, 2014

    1. testing this stuff
    , 2014 Allgemein \
  • Uncommon Knowledge: A Transversal Dictionary

    Herkes İçin Mimarlık, #occupygezi architecture

    What is our commons and how should it be renewed, sustained, enlarged, drawn down, and/or extended to others?”

    JK.Gibson-Graham

    The creation of instituting society, as instituted society, is each time a common world (kosmos koinos), the positing of individuals, of their types, relations and activities; but also the positing of things, their types, relations and signification—all of which are caught up each time in receptacles and frames of reference instituted as common, which make them exist together.”

    Cornelius Castoriadis

    This paper presents articulation of my argument and opinion that I presented in the panel entitled “Common knowledge: Discursive action and political activism” organized by derive journal at the Eurozine Journal Meetings conference 2013. As, myself, involved in an integrated relational practice in the field of urban, pedagogy and contemporary art; I am more eager to argue that a collective experience of a trans-local production of knowledge and instant alliances leads to creation of possibilities of common space for uncommon knowledge. Why this is important? In both theoretical and practical levels this could be the most vital way of where everyday life knowledge can intervene institutional bodies, alternative pedagogies can flow in different platforms and creative forms of solidarity in extra-territorial spaces that can exists.

    What I do mean by Transversal dictionary? It is about a need to build a common dictionary about labor, pedagogy, commons, archive, institution and urban that are connected to our struggle and resistance against conflict in our everyday practices. Spatial practices in conflicted urban spaces instigated society to invent a new collective dictionary not only for the constrained environment of the recent socio-political and economic crisis, but also to rebuild a collective consciousness that can refer to our communal co-existence. I will try to articulate with examples of collective works through my practice and engagements of research and initiations.

    How can self-organized, self-regulating networks and collective structures such as the occupy movements in urban space inspire economic models, especially where the generation and re-distribution of wealth are concerned? And how can these spaces, under exceptional conditions, serve as “common knowledge” based on the practice of “commoning”? Nowadays, we discuss precarious working conditions and their effects on cognitive labor. Currently, our understanding of the nature of precarious labor is mostly based on a time/work frame that leads to labor exploitation and lack of employment security, but these conditions do not necessarily correspond to our relative experience in different work types. Rather, precarious labor and the conflict of production exist in a totally different way within autonomous structures and networks. We can witness some examples of this in different geographies, where autonomous structures and collectives whose labor is based on relational collaboration and self-organization are actively being pursued and developed. There are practical cases of self-organized labor structures managing well on their own, not only to sustain production but also to maintain fluid networks of creative collectivism and collaboration even though they are might based in a specific local territorial condition. Social Kitchen&Hanare (Kyoto), Souzy Tros (Athens), The Silent University, Decolonizing Architecture (West Bank), Architecture For All (Istanbul), Videoccupy (Istanbul) are founded by architects, artists and activists base on collectives as a reaction to the current economic crisis, spatial colonization, which cannot be separated from the political.

    In 2012, I did research artist run spaces and activist collectives in Japan based on my research focus question of what kind of practice they produce that creates forms of urban justice and alternative livelihood. Kyoto based collective Social Kitchen&hanare runs a heterogeneous economy based on exchange of labor and a café for basic infrastructure expenses.(1) Eviction was one of the main reason of the formation of this collective when they found a cheap space to run a café that combines collaboration with farmers, researchers, artists and designer that all shift their labor and knowledge in organizing action for urban justice as well as events, reading groups and discussions at Social Kitchen space. Social Kitchen&Hanare collective are a financially self-sufficient practice that deals with pressing social issues of everyday life. Under austerity and pressing surveillance and migration policies in the urban space of Athens, a similar space founded by the initiation of artist Maria Papadimitrou with the help of artists, architects, designers, NGO workers and immigrants, titled Souzy Tros, established as a food/sewing/art/design space based on the free exchange of labor. Maria Papadimitrou’s practice signifies the future imagination of a “coming community”.(2) A community that seems to be impossible to form but appears in a collective imaginary through everyday life practices. The old question about the role of art in the society becomes more important in this example against the recent global economical crisis, authoritarian neoliberal governments and weakening social ethics. What does the practices of Souzy Tros or Social Kitchen mean for us:  It reminds us, there are future imaginations on communities, there are practices of collectivity to be invented, there are alternative methodologies for institutional structure and pedagogy that artistic production can introduce various labor production that are beyond time-space and also dissemination of surplus.

    Most of these groups and networks are involved in urban pedagogy based in tools of empowerment and self-learning, teaching, acting, research, reclaiming alternative urban space, social media, urban farming and the requalification of city centers against aggressive real estate development plans. Additionally, they also undertake daily activities collaborating with temporary workers, the homelessness, and disenfranchised communities to create support structures for these groups. Besides their autonomous structures, they also try to create models of criticality connected to new forms of social relations and commoning.(3) Examples of this can be seen in the organization of discussant groups, collective actions, urban movements, and general meetings. From this perspective, their work can be seen as a research method for a practice of commoning – the being in common. I think the meaning of “commons” is not what we own or share or produce as property, ownership, economical means or accumulation, but more along the lines of what David Harvey points out as “social relations” that are closely connected to everyday life.(4)

    According to political economist Massimo De Angelis’s “Commons are a means of establishing a new political discourse that builds on and helps to articulate the many existing, often minor struggles, and recognizes their power to overcome capitalist society.”(5) He defines three notions in order to explain that the commons are not simply the resources that we share but a way of commoning: the way in which resources are pooled and made available to a group of individuals who then build or rediscover a sense of community, and the resulting social process of “being common”. Furthermore, food sociologist and activist Raj Patel focuses on how we define commons. He says: “Commons is about how we manage resources together.”(6) His argument is not only about managing and sustaining food growing and sharing but also about how food-related movements should be in solidarity with other movements. “Commons”, as understood here, is not a simple concept about collective sharing or ownership. It holds a sensitive position within a defined community and public, especially, in contested territories or cities undergoing or under threat of neoliberal destruction of their built environment. Negotiation and the conflict of values are keys in such commoning practices. Claiming the commons based solely on the idea of the collective use of property would therefore not constitute an example of commoning. As Stavros Stavrides argues, more than the act or fact of sharing, it is the existence of a ground for negotiation that is most important. Conceptualizing commons on the basis of the public, however, does not focus on similarities or commonalities but on the very differences between people that can possibly meet on a purposefully instituted common ground. We have to establish a ground of negotiation rather than a ground of affirmation of what is shared.(7)

    For Decolonizing Architecture Al-Masha refers to “common” instead of “commons”: „The notion of Al-Mashà could help re-imagine the notion of the common today. Could this form of common use be expanded by redefining the meaning of cultivation, moving it from agriculture to other forms of human activity?“, „How to liberate the common from the control of authoritarian regimes, neo-colonialism and consumer societies? How to reactive common uses beyond the interests of public state control?“ (8) Based in “occupied territories”, West Bank at Palestine; this architecture practice related initiation focuses on the reality of Palestinian refugees of creating spaces of common and consider the notion of “camp” as a potential space beyond neoliberal citizenship and dichotomy of public- private space. Through their activities Decolonizing Architecture, “common” differs both from public and private space. As we see in most cities and urban spaces, public and private spaces are under the control of government’s initiation.(9) Decolonizing Architecture by using militant research methodologies of urban and architecture is seeking potential spaces for common in the refugee camps and former military buildings together with different background researchers, refugees, activists and civil representatives. Proceeded with the inhabitants of Fawar camp, including the design a small public space is created through the initiation by young Palestinian refugees, families. A space of exchanging of everyday life experiences and local engagements can be the most important way of resistance against colonization. Another platform of alternative knowledge production and exchange is artist run practice The Silent University. The Silent University is an autonomous knowledge exchange platform by and for refugees, asylum seekers and migrants. The Silent University aims to challenge the idea of silence as a passive state, and explore its powerful potential through performance, writing, and group reflection. These explorations attempt to make apparent the systemic failure and the loss of skills and knowledge experienced through the process of silencing people who are seeking asylum.(10) The Silent University, which was initiated by artist Ahmet Öğüt with a lot of researchers (including myself) that he got involved to this platform has mainly two intertwined structures that deals firstly with the notion of subjectivity which is defined under “state of exception”: refugee/asylum seekers. Secondly, it processes a new format of alternative pedagogy in which the knowledge production appears as a co-existence not only for the refugees themselves but for the public, too. The whole structure as a mobile academy is a transversal machine where “citizenship” is experienced beyond clear borders. As a trans-local borderless knowledge production, The Silent University rhizomaticly reaches out to issues about citizenship, education, institutionalism, borders, war, being a refugee, documents/documenting, urban segregation, commons and others. This practice produces an “uncommon knowledge” about the shared experiences of humans and their representation. Thus it applies alternative research methods that involve artistic research and deconstruct common methodologies. In this context, The Silent University produces digital spaces such as academia.edu/silentuniversity, facebook, twitter, printed works and physical engagements of ambiguous researchers, academics which offers alternating ways of a performative archive and transversal research methodologies. If I spoke from an academic point of view (as a so-called social scientist), I would claim that there has occurred a methodological crisis in research in recent years that resulted from a conservative, closed-circle orthodoxy in academia. Aside from the issue of conducting quantitative and qualitative research methodologies separately or the problems of grounding theory in empirical practice, the discussion of embedded situational research methods has been much neglected in academia. Additionally, the multiplicity of new forms for contemporary knowledge production urges us to adapt our methods. Furthermore, from a Deleuzian perspective, in our complex societies ‘data’ is a rhizomatic assemblage that needs to be searched, evaluated, analyzed and represented with complex tools or, indeed, with new research tools invented accordingly.(11) This means visuality as both a concept and a product is not only a representation of knowledge but also the machine that drives it. Therefore in contemporary art production such as in the case of The Silent University, the practice becomes a “method” itself, which is a challenging notion not only in the contemporary art field but also in methodology discussions in fields such as education, social sciences or urban conflict. I would therefore not prefer to call The Silent University a “project” but an instituting practice, a becoming archive and a method itself. It could be a similar example as Videoccupy collective, which I co-founded together with video activists on 2nd of June when we were in Gezi Park. The initiation aimed to record the visual memory and to archive the resistance process between 27th of May and 31st of July 2013; they have collected recordings done with devices such as iPads, phones and video cameras and created an archive comprising of the whole collected material. For us, using video and creating videograms as an emancipative device in not only in this resistance but also in our everyday lives: We do not show or represent, we produce the potentialities of the action of “I see”. (12)

    Such practices of assemblages and potential instant alliances mentioned above, are important to consider that how the labor exchange strategies they operate. They are generally based both on immaterial and physical labor, there is no separation between these labor production. Here, the alienating forces of immaterial labor disappear and the surplus is handled on the basis of ethics rather than capitalist market imperatives. In this context, community economies and surplus dissemination processes that is inspired by economist-geography researcher JK. Gibson – Graham’s theory and research is meaningful. For them a political collective action requires “working collaboratively to produce alternative economic organizations and spaces in place.” (13) By providing empirical examples of community economy; “collective action” for them is: “The ‘collective’ in this context does not suggest the massing together of like subjects, nor should the term „action“ imply an efficacy that originates in intentional beings or that is distinct from thought. We are trying for a broad and distributed notion of collective action, in order to recognize and keep open possibilities of connection and development.”(14) According to that a collective action requires a ethic of community economy, which I would articulate more as an act of ethics of locality that meets our everyday knowledge, livelihood in both urban and rural spaces.(15) The relational network established here is more of an instant community that chooses to think and discuss together rather than a normative structure. Self-organization is not a simple hierarchy based on certain labor activities and their division, but conversely, it is a work/labor structure that allows one to be a farmer in the morning and a graphic designer in the afternoon. To reiterate Stavrides sharp analysis, collaboration is not about affirmation, but negotiation. It is about debating critical issues in an urban space that is itself a pressing and compelling concern. Creating collective, non-clerical, political action in the urban space is not about the organization or the event itself, but about co-existing and functioning together to achieve commoning. This is rooted on a reconsideration and realization of our practices of collaboration, alternative economies, autonomous networks, self-organization and surplus strategies, which are different from what neoliberal realities and production logics try to force us upon us. The Gezi Park resistance experience is about collaborating, moving in solidarity despite our differences, voluntary work, a non-partisan, non-clerical yet democratic platform, and friendship. Before the government dispersed the Gezi Park protestors on the 15th of June, food, beverage, and all other needs were managed by self-initiated groups. Furthermore, a vegetable and flower garden was even set up in the park. As seen here, all self or collective initiatives are based on voluntary labor exchange in general terms, but they also beyond, as exchange labor in this case is not a practice where one could be called a “volunteer.” Being a “volunteer” here both exceeds and diminishes this new form of working together, as the “voluntary” in labor represents the very source of the power of collective action. The Istanbul based collective Architecture for All (Herkes İçin Mimarlık) (16) created drawings during Gezi resistance. In Geziresistance, a temporary mosque, a movable food collective made up with simple materials and tent, an over expanding open hospital…these are examples of in situ and instant architecture in Taksim square and Gezi. Straps represent the borders of each section and places in Gezipark that marks the function of the places; the straps expand or shrink according to people needs. Performative architecture most often can be experienced during the condition of  “state of emergency”, conflict urbanism, instant architecture and radical spatial resistance practices. These relational resistance structures lead Architecture for All to create occupygeziarchitecture initiation in which they claimed: “We need new definitions for architecture in situations when architecture is removed from architects. Each unique structure that we encounter in the streets and Gezi Park has its own in-situ design and implementation process.”(17)

    We are in a concrete phase of local movements that offer self-organized collectives attached to trans-local networks, which are able to create rhizomatic dissemination and surplus. At the other hand, “occupy” in different cities introduces a realm of commune practice of differences that gathered already existing collective resistance practices. The differences of movements from the 20.century and since Seattle and the heterogeneity of labor and communities of them are already discussed/announced in the writings of Negri/Hardt. The differences of the 20.century movements from anti-global protests that follow up with occupy movements concern unique forms of solidarity, translocal networks and types of transversal knowledge, pedagogy.

    For philosopher Simon Critchley: “We can talk about Occupy. Occupy is not revolution – it is rebellion – but it is very interesting and it has made a very different set of political tactics available. Occupy is something very familiar to many of the people on the anarchist left…. I believe in a low-level, almost invisible series of actions, which at a certain point reach visibility and then really have an effect. As Gramsci would say, politics is not a war of maneuver or frontal assault on power. It is a tenacious and long-lasting war of position. This requires optimism, cunning and patience.”(18) Furthermore for Franco “Bifo” Berardi, occupy movements is a pleasure of the other body, and an empathy of the other alliances.(19) In my opinion it is somehow we do not speak about a new activism anymore; we do speak about an uncommon knowledge that we creating, a new instituting power and a collective labor. Thus, it could be linked back to the practice of Decolonizing Architecture and their intention of questioning the “commons” with Al-Masha (common), which the form of research “is collective, relational and active”. It is merely about when they describe their ideas behind their action: “to establish a different balance between withdrawal and engagement, action in the world and research, fiction and proposal.” (20)

    We are at that moment right now.

    Pelin Tan, researcher and writer based in Mardin and Istanbul. Tan is an associate professor at the faculty of Architecture, Mardin Artuklu University. Background with Sociology and Art History, Tan completed her post-doc research on “artistic research” at ACT program in MIT – Cambridge. She is a receiver of DAAD (Germany), IASPIS (Sweden), GeoAir (Georgia) and The Japan Foundation (Japan) research grants. Tan is a co-director of 2084 episodes films on the future history of art with Anton Vidokle. Books: Ethics of Locality: Urban Commons (dpr – Barcelona, 2015), Unconditional Hospitality and Threshold Architecture (dpr – Barcelona, 2015), ARAZİ / TERRITORY (Critical Spatial Practice Series, Strenberg Press, 2015).

    Bibliography

    Cornelius Castoriadis, The Imaginary Institution of Society, trans. K. Blamey [Cambridge: MIT Press, 1998

    1 . A useful commentary on this was made by art writer and curator Pauline Yao in context of art production and collectives: “Art collectives, alternative art spaces, deterritorialized social and relational practices all fit within this schema and present possible critical models for how we understand and witness the ways in which art can exert its own energy upon a given environment or social context, rather than simply emerge as its by product.” Pauline Yao quoted from “A Game Played Without Rules Has No Losers”, e-flux Journal 7, June 2009, New York.

    2. David Harvey interviewed by Pelin Tan, Ayşe Çavdar (June, 2012, Istanbul).

    Harvey, D., 2012. Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution. London: Verso.

    3. An Architektur, 2010. “On the Commons: A Public Interview with Massimo De Angelis and Stavros Stavrides,” e-flux Journal 17 June 2010, New York.

    4. Patel, R., 2008. The Hungry of Earth, Radical Philosophy, No.151, Sept/Oct., London.

    5. An Architektur, 2010. On the Commons: A Public Interview with Massimo De Angelis and Stavros Stavrides, E-flux Journal 17 June 2010, New York.

    6. http://herkesicinmimarlik.org/en/

    7. http://occupygeziarchitecture.tumblr.com

    http://www.e-flux.com/journal/breaking-the-social-contract

    http://souzytros.wordpress.com/

    JK.Gibson – Graham

    8. http://thesilentuniversity.org

    9.Pelin Tan, commissioned review on Deleuze and Research Methodologies, eds. Rebecca Coleman and Jessica Ringrose, Edinburgh: Edinburgh Press, 2013 for Visual Studies Journal (IVSA), Taylor&Francis.

    0 http://thesilentuniversity.org

    1 Pelin Tan, commissioned review on Deleuze and Research Methodologies, eds. Rebecca Coleman and Jessica Ringrose, Edinburgh: Edinburgh Press, 2013 for Visual Studies Journal (IVSA), Taylor&Francis.

    http://thesilentuniversity.org

    http://videoccupy.org/

    http://www.youtube.com/channel/UCDhtsYy5VC09T0ixjHmhBQQ

    , 2014 Allgemein \
  • Hitting the Wall: Erdoğan’s construction-based, finance-led growth regime

    Basibuyuk quarter of Maltepe district on Anatolian side of Istanbul. Istanbul became a migration receiving metropolis with the rapid growth after 1980s. Population of the city is estimated approximately 14 millions in 2011 which was around 3 million in the beginning of the 80s. The city started to spread out from the center to the borders with the increasing housing requirements and sheltering problems but actual governmental policies of urban transformation are primarily profit-oriented rather than humanistic.
    Million Dollar View, NarPhotos

    As students of Turkey will remember well, the AK (Adalet ve Kalkınma—Justice and Development) party (AKP) came to power in 2002 immediately following a period of institutional restoration in the aftermath of a major banking sector-led economic crisis and deep political turmoil concerning the legitimacy of mainstream political parties. As a right-wing populist leader, Erdoğan won the elections by re-fashioning his predecessor Erbakan’s Islamist developmentalism into a capital-friendly, “conservative democratic” center-right electoral coalition. The institutional restoration entailed a regulated banking system, an independent central bank, and fiscal discipline in the government budget. Throughout the past decade, Erdoğan remained committed to this fiscal-financial configuration: An independent central bank kept inflation under control; banking reforms paved the way to financial internationalization; and fiscal discipline meant a well-managed budget. AKP’s repeated electoral success during this period also established the conditions of political stability. However, it was most importantly the various reciprocity and solidarity networks among conservative circles that AKP mobilized that underwrote this story. 1

    Before the 2008 crash, politically and economically stable Turkey was already enjoying the benefits of global credit expansion. After the crash, with its regulated financial system and strong image of political stability, it managed to emerge as a safe haven for global capital. Alas, the composition of foreign capital changed dramatically, with short-term inflows increasingly replacing long-term foreign direct investment. Turkey’s dependence on a steady stream of capital inflow stems not only from a reliance of its growth strategy on domestic production with high import content (intermediary goods and energy), but also from low savings rates (capital formation).

    The low savings rates can partly be explained by an unemployment rate officially at about ten percent, low wages, and a young population ready to make use of easily accessible consumer credit. Yet, another dimension of the story can be elucidated by broader demographic changes. The fiscal discipline mentioned above entailed the partial elimination of agricultural subsidies, which, in turn, spurred a rapid rural-urban migration, especially of the young, in search of jobs, a better life and housing. As a result, private and public investment in housing became the first leg of the three key components of the boom in the construction industry that quickly became central to the AKP’s credit-led growth regime. Erdoğan led this charge both by actively directing investment in construction across Turkey through the Housing Projects Authority and by using the devastating 1999 earthquake as a pretext for legislating urban renewal.

    The second key component of construction’s ascent was investment in energy sector following its liberalization. In particular, an inordinate number of micro-dams and hydro-power plants were built in the lush valleys and rivers in various regions in Anatolia. Although these projects were justified on grounds of growing energy deficit, in spite of (sometimes irreversible) high environmental and social costs, they may be considered as part of the construction industry, rather than as a long-term solution to Turkey’s energy deficit.

    The third component, finally, comprises of infrastructure investments on a massive scale (some in progress, some on paper)—such as a third bridge to span the Bosphorus, a third airport in the midst of Istanbul’s northern forests, and a canal parallel to the Bosphorus, to the west of Istanbul (Erdoğan’s self-claimed “crazy project”).

    To sum up, these three components came to be the main drivers of economic growth, and given Turkey’s low savings rates, of the growing current account deficit. The increasing dependence on foreign (and short-term) capital, in turn, ends up increasing the risk premium associated with Turkey.

    It is within this background that the Gezi Park uprising is to be situated. The uprising was certainly an irreducible and over-determined event; yet, it is possible to make sense at least some of its complexity by theorizing it, following Karl Polanyi’s account of the Great Transformation, as a “double movement”—an attempt by various societal groups to take a stand against the dislocatory effects of a finance-led, construction- based regime of accumulation coupled with extensive marketization and commodification. The defense of a tiny urban park that Erdoğan wanted to replace with a late-Ottoman revivalist shopping mall could not be more symptomatic. Two days before the uprising, the construction of the third bridge with connections to the planned third airport began with a big fanfare. Two weeks prior, employees of state- owned Turkish Airlines went on strike, notably not for higher wages but rather for better work conditions. The uprising appears to have been the result of people having come to the end of their rope, reaching the limits of a complexly-woven regime of accumulation. These construction projects, although seemingly unrelated, are all components of the same vast modernist-developmentalist project of transforming Istanbul into a touristic Dreamworld; a layover site for global travelers, a concrete-and- glass landscape of high-rises, perhaps even a global financial center. In a way, the demands of the protestors are not so different from those of Turkish Airlines workers: Yes, we experience high growth rates, but at what cost?

    More importantly, the question that will linger in the coming years is this: Was this construction-based, finance-led growth regime the most appropriate configuration for shaping Turkey’s future? The economic gains realized by Erdoğan have generally been interpreted as the main motive behind the continued support of a large constituency. The tamed inflation, increased economic stability and high growth figures were considered by many as the underpinnings of Erdoğan’s popularity. Alas, the “good days” now seem to be over—just before the coming local elections in late March. With investors fleeing due to political turmoil that shook the country last December (a sweeping corruption inquiry aimed initially at Erdoğan’s inner circle and most recently directly at him and his family), the Turkish stock market took a severe bashing and the Lira went down to historic lows. The Central Bank recently moved to raise interest rates sharply to halt Turkish Lira’s decline, which would certainly affect the inflation rate. A similar trend was observed last June, albeit at a much smaller scale, following the violent street protests. Notwithstanding the recent role played by US bond purchases and the threat of rising global interest in the latest stock market fall, the problem lies much deeper: An economic structure that is dependent on foreign capital (which is highly sensitive to internal politics) and largely fueled by the construction sector (which is known to be prone to bubbles). Yet, instead of focusing on structural problems, Erdoğan keeps on referring to various conspiracy theories in efforts to provide an explanation for growing economic problems.


    1. testing
    , 2014 Allgemein \
  • Tarihsel Arkaplan

    Kadircan-foto-Izmir-1980-kucuk2
    Izmir 1980, Kadir Can

     

    Ekonomik ve siyasi dönüşümler/değişimler: Türkiye´nin siyasi tarihi ve toplumsal hareketler

    1960’lardan bu yana varlığını hissettiren toplumsal hareketler nasıl bir ekonomik ve siyasi düzlemde ortaya çıktı? “Ekonomik gelişme” modellerinin siyasi iktidar yapısını nasıl etkilediğini, siyasi ve toplumsal iktidar yapılanışındaki değişimlerin de toplumsal hareketlerde nasıl yansıma bulduğunu anlayabilmemiz açısından bu tarihsel süreci beş dönem altında inceleyebiliriz:

    a) 1960-70’ler

    Ordu, 27 Mayıs 1960 darbesiyle hükümeti devirmesinin ardından geriye hükümetlere güvensizlik besleyen bir anayasa bıraktı. İktidar bloğundaki bu çatlak, kısmi bir özgürlük alanı açtı. Ekonomik düzlemde de köylerden şehre göç yaşanıyor, işçi nüfus artıyordu. İşçiler daha iyi bir hayat istiyordu. 60’ların ikinci yarısına gelindiğinde dünyadaki 68 dalgası ve ulusal kurtuluş hareketlerinin gençlik üzerindeki etkisi belirginleşti. 15-16 Haziran 1970, büyük işçi ayaklanmasına sahne oldu. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nu (DİSK) kapatmayı amaçlayan yasaya karşı büyük şehirlerde on binlerce işçi sokağa çıktı; özellikle İstanbul’da hayat durdu.

    1971 muhtırasıyla sol hareketler kuvvetli bir şekilde bastırılsa da, toplumsal muhalefet 70’lerde çok daha güçlü bir şekilde yoluna devam etti. 1 Mayıs 1977, toplumsal hareketin en yoğun temsili oldu. Ancak, 500.000 kişinin katıldığı tahmin edilen mitinge silahlı bir saldırı damgasını vurdu. Bir otel odasından açılan ateşin ardından ortalık karışacak ve miting 34 kişinin hayatını kaybettiği bir katliam olarak anılacaktı. 1977’den 1980’e dek gelen sürece de buna benzer saldırılar; Maraş ve Çorum’daki Alevi katliamlarına büyük şehirlerde faşistlerle devrimcilerin silahlı çatışmaları eşlik edecekti. Milliyetçi Cephe hükümetlerinin sola karşı düşmanca tutumu da bu dönemin belirleyici unsurlarındandı.

    Türkiye bu dönem boyunca ekonomide ithal ikameci sanayileşme politikasını izledi. Ancak 24 Ocak 1980 kararnamesiyle bu dönemin sonlandırılması için adım atılıyordu.

    b) 1980´ler darbe ve darbe sonrası:

    12 Eylül 1980’de gelen darbeyle toplumsal hareketlerin mensupları ya hapse girdi ya da yurtdışına kaçtı. Darbe yönetiminin keyfiliği, hak ihlalleri, temel insan hakları mücadelesinin yoğunlaşmasına sebep oldu. Ordu, yönetimi sivil siyasi partilere bırakırken sahneden çekilmiyor; sivil siyasetin, ordunun sunduğu koşullara uygun olması bekleniyordu. Darbe öncesi partiler yasaklıydı, merkez sağın oylarının toplandığı ANAP tek başına iktidar oldu. Hak mücadeleleri dernekleri bu dönemde kuruldu ve 1980 öncesi devrimci örgütlerin merkezinde olduğu toplumsal hareketler, yerini büyük ölçüde sivil toplum örgütlerine bıraktı. Toplumsal hareketlerin başlıca gündemleri cezaevlerinin koşulları, işkence gibi konulardı. Ordunun yürürlüğe koyduğu Anayasa da keyfi yönetimi temellendiriyordu.

    1970’lerde varolan muhalefetin eksikliği, 1980’in ardından farklı sorunlar siyasal alana taşınarak dolduruldu. 1980’lerin sonuna doğru feminist hareket de Türkiye için yeni bir toplumsal hareket olarak güçlü şekilde ortaya çıktı. 1990’lara doğru anarşizm, antimilitarizm ve LGBTİ hareketleri gitgide daha görünürleşecekti. 1990’ların başında uç veren yeni bir toplumsal hareket de “çevrecilik” olacaktı. Türkiye Bergamalı köylülerin, Bergama’da siyanürlü altın aranmasına direnmesi vesilesiyle ekolojik hareketle tanıştı ve sonrasında çevrecilik toplumsal hareketin önemli bileşenlerinden birine dönüştü.

    Bu esnada darbe öncesinde yürürlüğe konan -ithal ikameci sanayileşme dönemini sona erdirip Türkiye’nin dış piyasaya açılmasını sağlayacak- 24 Ocak kararları da önüne engel çıkaran işçi örgütlenmelerinin tasfiye olmasıyla birlikte hayata geçmeye başlamıştı. Böylece haklar mücadelelerine işçiler de -eskisi kadar güçlü olmamakla beraber- kaybedilmiş haklarını yeniden almak üzere ekleniyordu.

    1984’te karakol baskınlarıyla devlete açıkça savaş ilan eden PKK’nin ise gücü gitgide artıyordu.

    c) 1990´lar:

    1990’lar Türkiye’nin tam anlamıyla istikrarsızlık yıllarıdır. Cumhuriyetin her dönemine damgasını vuran siyasi figürler belliyken bu dönem bütün siyasi figürleri ezip geçmiştir. Bu dönemde PKK’yle yürütülen savaştaki başarısızlık istikrarsızlığın başlıca etkenlerinden oldu.

    Olağanüstü halle yönetilen Kürdistan haricinde darbe koşullarının yavaş yavaş geri çekildiği Türkiye, darbenin yasalarıyla yönetilmekte, daha doğrusu tam anlamıyla yönetilememektedir. 1993-1996 arası dönem ise Türkiye’nin en karanlık dönemlerinden oldu. 2 Temmuz 1993’te aralarında sanatçı, şair ve yazarların bulunduğu 33 kişi Madımak Oteli’nde binlerce fanatik İslamcının sloganları eşliğinde yakılarak öldürüldü. 1995’te Gazi Mahallesi’nde bir Alevi dedesinin vurulması sonucunda başlayan olaylar ve mahallelilerin tepkileri de bu döneme damgasını vurdu. Bu dönemde çok sayıda yargısız infaza, zorla kaybettirilenlere, polislerin götürdüğü ve bir daha haber alınamayan çok sayıda insana tanık olundu. Diğer yandan güçlenen PKK’yle mücadele etmek için insanlar zorla göç ettirildi, köyler yakıldı, çok sayıda Kürt yerinden edildi. Susurluk’ta meydana gelen bir trafik kazası karanlık atmosfer hakkında bir izlenim veriyordu. Polis memuru, milletvekili ve mafya aynı arabadaydı. Bu ilişkilerin açığa çıkarılması için “Aydınlık için bir dakika karanlık” eylemleri yapıldı. Ancak soruşturma derinleştirilmedi.

    Ekonomide ise 1990’lar boyunca gündem enflasyon oldu. Seçimlere “her aileye iki anahtar” gibi vaatler veriliyor, ardından bu sözlerin hiçbiri tutulmuyordu. Siyasete bu güvensizlik damgasını vurdu. Darbe rejiminin belirlediği %10’luk yüksek barajı geçen partiler %20 civarlarında dolanıyor, hiçbir parti belirleyici olamıyordu. Bu karmaşanın içinden yükselen ise İslami hareketin siyasi temsilcisi Refah Partisi (RP) oldu.

    Türkiye’nin batısında darbe koşulları yumuşarken, Kürdistan’da darbe 30 yıl güçlü biçimde varlığını hissettirdi. Olağanüstü hal polise ve askere büyük yetkiler veriyordu. Uzun bir dönem Kürtçe konuşmak ve Kürt demek dahi yasaktı. PKK bu koşullarda ortaya çıktı ve güçlendi. Bu dönem Kürdistan’da kültürel bir özgürlüğe çok imkan tanımıyordu. 1999’da televizyonda Kürtçe klip yayınlatacağını söyleyen Ahmet Kaya lince maruz kaldı ve Türkiye’yi terk etti. Bu yasak ortamında Kürtçe kültürün derlenmesine katkı sağlayacak her şey bir direnme eylemine dönüştü. Olağanüstü hal koşullarında gerillaların cenazeleri dahi eylem yerine dönüşüyordu. Kürtlerin kendilerini ifade ettikleri diğer bir alan da Newrozlardı. Böylece zalim hükümdara direniş bayramı olarak gelenekselleşen Newroz efsanesi, Kürdistan’daki ayaklanmanın estetik bir ifadesi oluyordu.

    28 Şubat postmodern askeri darbesi ise RP’nin yükselişine nokta koydu. Ordu, irticayı temel tehlike olarak belirlemiş, DYP’nin hükümetten çekilmesiyle hükümet düşmüştü. RP kapatıldı.

    1990’larda Meclis iki kez toplumsal hareket temsilcilerinin yasaklanmasına sahne oldu. İlki Leyla Zana’nın da aralarında bulunduğu Kürt vekillerin Kürtçe yemin ettikleri gerekçesiyle milletvekilliklerinin düşürülmesi ve hapsedilmeleri, ikincisi de başörtülü RP milletvekili Merve Kavakçı’nın milletvekilliğinin düşürülmesi oldu.

    Bu istikrarsızlık dönemi 2001 kriziyle iyice derinleşecek, yeni bir arayışta bulunanlar karşılarında, RP’nin İslamcı gömleklerini çıkardıklarını söyleyerek yeni parti kuran ılımlı AKP’yi bulacaklardı.

    d) 2000´ler AKP dönemi,

    2001 krizinin ardından ekonomi IMF’den gelen Kemal Derviş’e emanet edildi. Derviş çok radikal bir program uyguladı. Krizin ve ekonomik reçetenin ardından gelen ilk seçimde toplumun tepkisi Meclis aritmetiğine yansıyacak, bir önceki dönemde Meclis’te bulunan partilerden hiçbiri Meclis’e giremeyecek ve siyasi zemin külliyen değişecekti. Yeni kurulan AKP %35 civarında oyla tek başına iktidar oldu. Ardından her seçimde oylarını yükseltti. İlk döneminde AB’ye uyum sürecini ve demokratikleşmeyi öne çıkardı. Ama bunlar laik çevrelerin kaygılarını gidermiyordu. 2007’de büyük cumhuriyet mitingleri yapıldı, devamında ise bu siyasi çizgi kendine akacak bir mecra bulamadı.

    2005’te ise 1999’dan bu yana ateşkes ilan etmiş bulunan ve silahlı kuvvetlerini yurtdışına çıkaran PKK bir karakol baskınıyla ateşkesi iptal etmiş oldu ve Türkiye’ye yeniden girmeye başladı. Siyasi çatışmalar yeniden gündeme giriyor ancak AKP iktidarını zorlayacak bir raddeye ulaşmıyordu.

    “Laikliğe aykırı fiillerin odağı haline geldiği” gerekçesiyle AKP’nin kapatılması konusunu görüşen Anayasa Mahkemesi 2008’de bir üye farkıyla partinin kapatılmaması kararına vardı.

    AKP 2011’de yüksek yargı yapısını değiştirecek anayasa değişikliklerini, referanduma dayanarak gerçekleştirdi. Bu dönemde 2013’e kadar “otoriterleşme” eleştirilerinin dozu gittikçe yükseldi.

    Ermeni gazeteci Hrant Dink’in 19 Ocak 2007’de katledilmesinin gerçek faillerinin bulunmaması, ardından 28 Aralık 2011’de Roboski’de 33 silahsız Kürt köylünün uçak bombardımanıyla öldürülmesi bu döneme damgasını vuran olaylar oldu. Ayrıca Roboski’nin ardından neredeyse bir gün, sosyal medyada konuşulan konunun hiçbir haber bültenine yansımaması da medyanın siyasi hükümeti eleştirme cüretini yitirdiğinin resmi olarak toplumsal hafızada yerini aldı.

    e) 2013 ve Gezi sonrasında toplum ve iktidar

    Gezi, beklenmedik bir anda ortaya çıktı. AKP’ye çeşitli konularda tepkiler yükseliyordu; bütün bu tepkiler aynı anda beklenmedik bir mecrada buluştu. İstanbul’un göbeği Taksim’deki parkın, ağaçlarının kesilerek imara açılmasına tepki gösteren eylemcilere uygulanan polis şiddeti, eylemci çadırlarının yakılması ve devamındaki gelişmeler çok sayıda protestocunun Taksim’de toplanmasına sebep oldu. 27 Mayıs’ta yaklaşık 300 kişilik bir grupla başlayan eylem 31 Mayıs’ta yüz binlere ulaştı. Bütün Türkiye eylemlere sahne oldu, 1 Haziran’da polis Taksim Meydanı’ndan tamamen çekildi ve Gezi Parkı bizzat eylemcilerin koordinasyonuyla bir yaşam alanına dönüştürüldü. 15 Haziran akşamında polis yoğun gaz bombası kullanımıyla yeniden Gezi Parkı’na girdi ve tüm eylemcileri zorla dışarı çıkardı.

    Gezi eylemi, toplumun farklı kesimlerini bir araya getirdi. İlk başta AKP seçmenlerinin bir kısmı da Gezi eylemlerini desteklemiş, ancak Erdoğan’ın ve partinin bunu bir “darbe girişimi” olarak göstermesinin ardından partinin tabanını toparlaması mümkün olmuştur. Bu bağlamda parti kendi tabanını toparlayabilmek için hedefin Erdoğan olduğunu vurgulayan “Yedirtmeyiz” sloganını kullandı ve tabanını etkisi altında tutmayı başardı.

    Gezi’nin bir araya getirmeyi başardığı toplumsal hareketlerden öne çıkanı LGBTİ hareketi oldu. 1990’lardan bu yana örgütlenen ve 2000’lerde büyüyen hareket, Gezi’deki varlığıyla toplumsal görünürlüğünü büyük ölçüde artırdı. Gezi’nin hemen ardından Taksim’de yapılan Onur Yürüyüşü’ne kalabalık bir kitle katıldı. Gezi’yle öne çıkan diğer kesim de taraftar gruplarıydı. Fenerbahçe ve Beşiktaş taraftarları daha önce de polis şiddetine maruz kalmışlardı, tepkilerini Galatasaray taraftarlarıyla birlikte sokağa taşıdılar. FB, GS ve BJK’li taraftarların; BDP’li- MHP’li- laik cumhuriyetçi eylemcilerin birlikteliğini simgeleyen fotoğraflar bu dönemin simgelerinden oldu.

    BDP ise eylemlere katılsa da kitlesel katılım göstermediği gerekçesiyle pek çok eylemci tarafından suçlandı. Bu eleştiri büyük ölçüde Kürt siyasi hareketinin, antidemokratik uygulamalarının eleştirildiği esnada AKP hükümetiyle yürüttüğü çözüm sürecinden kaynaklanıyordu. Ancak Türkiye sınırındaki Kobané’de, Kürtlerin IŞİD’e direnmesine karşın hükümetin bu duruma kayıtsız kalması, hatta Kürtlerin, hükümetin IŞİD’in yanında yer aldığı yönündeki yaygın kanaati çözüm sürecini sallantıya sokacaktı. Kobané eylemleriyle Kürt siyasi hareketi Türkiye sınırlarının dışında kalan Kürdistan’ı da Türkiye ve dünya gündemine sokmayı başardı. Bu AKP’yle Kürt hareketi arasında ihtilaf konusu olarak kalsa da çözüm süreci bir şekilde devam ediyor.

    Gezi’yi basının görmezden gelmesi, basın tarafından görmezden gelinmeye alışkın Kürtler için tanıdık olsa da pek çok Türk eylemci için yeniydi ve tepkiyle karşılandı.

    Gezi’nin ardından AKP-Gülen cemaati ittifakı çatırdadı. Hükümetin yolsuzlukları ve pek çok yasadışı işi ifşa eden yayınlar yapıldı, hükümet bunları cemaatin “darbe girişimi” olarak tanımladı. Mart’ta yapılan seçimlerde hükümetin, toplumsal desteğini büyük oranda koruduğu ortaya çıktı.

    Mayıs’ta ise resmi rakamlara göre 301 işçinin hayatını kaybettiği Soma katliamı geldi. İşçilerin anlattıkları, facianın göstere göstere geldiğini ancak hızlı kömür çıkarmak için bütün emarelerin görmezden gelindiğini gösteriyordu.

    Bu hızla çıkarılan kömürler Türkiye’nin büyüme hamlesini devam ettirmek için termik santrallere taşınıyordu. Termik santrallerin yanı sıra pek çok HES’le ve nükleer santrallerle Türkiye’nin doğayı tahrip eden kalkınma hamlesi devam etmekte.

    2) Siyasal toplumsal hareketlerin estetiği (Kunst und Aktivismus)

    60’larda öğrenci gençliğin eylemlerinin yoğunluğu gündemi belirleyen, görmezden gelinemeyecek bir etken haline gelmişti. Okul boykotu ve sokak eylemleri başlıca mücadele yollarıydı. Eylemler kısa sürede militanlaştı. ABD askerlerinin Dolmabahçe’den denize dökülmesi, ABD Büyükelçisi’nin arabasının yakılması bu eylemlere örnek olarak gösterilebilir. Siyasi zeminin sertliği ve eylemcilere saldırılar da eylemlerin militanlaşmasında önemli bir etkendi. 70’ler boyunca eylemler daha da militan bir çizgide yürüyecek, büyük mitinglerin dışındaki sorunlar korsan eylemlerle dile getirilecekti. Bu dönemde kendini ifade yolu sloganlar, duvar yazıları ve afişlerdi. Duvar yazılarında kültleşmiş sloganların (“Kahrolsun faşizm” gibi) veya örgüt isimlerinin duyurularak, varlığını hissettirmesi amaçlanırdı. Afişler ise daha yaratıcı sanatsal çalışmalara imkan tanıyordu. Afişler genellikle üniversite çevrelerinde üretiliyordu. O dönemde ortaya çıkan ODTÜ Devrimci Afiş Atölyesi, bu bağlamda görsel bir hafıza oluşmasını sağladı.

    1980’deki darbenin ardından toplumsal hareketlerin önemli figürleri sürgünde değilse cezaevindeydi. Cezaevlerinde açlık grevleri ve ölüm oruçları, mahpusların seslerini dışarıya duyurmak ve şartlarını düzeltmek için kullandıkları başlıca mücadele aracıydı. Mahpusların, kendilerine zorla tek tip elbise giydirilmesini ve işkenceyi protesto etmek için iç çamaşırıyla mahkemeye çıkması dönemin en özgün protesto eylemlerinden sayılabilir.

    Ayrıca mizahın direnişe çevrildiği bir örnek olarak Nokta dergisi de gösterilebilir. Henüz darbe atmosferi etkisini sürdürürken, 1986’da yapılan kapakta Yüksek Öğretim Kurul Başkanı Doğramacı, üniversitenin kapısına tuvalet yaparken resmediliyordu. Karikatür dergilerinin ilk üç sayfasının, siyasi otoriteyi hicve ayrılması geleneği ise hâlâ sürdürülmektedir.

    1990’lara girerken Zonguldak’ta işçi eylemlerinin sesi duyuldu. Bu kitlesel eylemi, 1990’lar boyunca kamu emekçilerinin, özellikle öğretmenlerin eylemleri takip edecekti. Ancak 1980’lerin sonuna doğru daha farklı tarzlarda protesto eylemlerine sahne oluyordu Türkiye. Şiddete karşı yürüyüşle gücünü gösteren feministler topluca eşlerinden boşanarak farklı eylem biçimlerinin öncülerinden oldular. Erkek şiddetine karşı mor iğne dağıtmak da feministlerin eylemleri arasındaydı.

    Cumartesi anneleri de devlet tarafından kaybettirilen çocuklarını bulma ısrarı ve inadının ifadesiydi. Her cumartesi yapılan eylemlere polis şiddetinin yoğunluğu sebebiyle ara verilse de eylemciler amaçlarından vazgeçmedi ve yeniden cumartesileri buluşmaya başladılar. Cumartesi anneleri belli bir mekanı düzenli ve inatla işgal eden bu ilk eylemle, bir soruna dikkat çekmek için nöbet başlatma eyleminin öncüleri oldular. İş cinayetlerine karşı aynı alanda nöbet tutan Adalet Arayan İşçi Aileleri de adalet ısrarını eylemleştirerek cumartesi annelerini takip ediyordu.

    2009’da koşullarını kötüleştirecek başka işlere geçme önerisini reddeden TEKEL işçileri de işgal eylemini derinleştirerek Ankara’da toplu çadırlar kurdu. Çadırlar uzun süre Ankara’nın göbeğinde dursa da sonunda polis saldırısıyla kaldırıldı. Burada oturma eyleminin çadır kurarak konaklama/işgal eylemine dönüşmesini, 2013’teki isyanda Gezi eylemcileri de takip edecekti.

    Protesto kültürüne en yakından eşlik eden sanat dalı müzik oldu. Müzik, Sünni iktidarın hedefinde olduğundan neredeyse doğal olarak muhalefetin parçası olan Alevi kültürünün de önemli bir bileşeniydi. Deyişler, zalim hükümdarlara karşı koyan Dadaloğullarının, Köroğullarının, Pir Sultan Abdalların türküleri güncellendi. Ruhi Su halk sanatını derleyen başlıca isimdi. 1980’in ardından Şilili Inti Ilimani’nin de etkisi altında klasik türküler çok seslileştirildi, şarkılarda sloganlara yer verildi. Bunun siyasete angaje örneğini Grup Yorum ve Ahmet Kaya sergilerken, Yeni Türkü ise protestonun daha özerk ve özgün bir alanında yer alıyordu. Türkiye’de pek çok kişi Lazcanın Türkçenin bir şivesi değil ayrı bir dil olduğunu Kazım Koyuncu ve eski grubu Zuğaşi Berepe’den öğrendi. Kardeş Türküler de Anadolu’da yaşayan çok sayıda kültürün bir arada bulunabileceğine işaret etti. Moğollar’ın “Bir Şey Yapmalı” şarkısı eylemlerde söylendi, pek çok müzik grubu ve şarkıcı protesto şenliklerinde yerini aldı. Albüm kapakları da siyasi mesajların yer verildiği birer görsel malzemeye dönüştürüldü zaman zaman. Son dönemde ise Bandista grubu bir örnek olarak verilebilir.

    Sinemada Yılmaz Güney, edebiyatta Sevgi Soysal, Firuzan gibi pek çok isim, angaje olmayan siyasileşmiş sanatın örneklerini verdiler. Bu örnekleri birer protesto olarak değil, toplumsal hareketlerin birer yansıması olarak ele almak daha doğru olacaktır.

    , 2015 Allgemein \
  • Kundgebung zum 8. März in Istanbul

    Frauen versammeln sich zu einem Feministischen Nachtmarsch am Internationalen Frauentag in der Istiklal Strasse.

    Women gather for the feminist night march on international women`s day on Istiklal Street.

  • Kundgebung zum 8. März in Istanbul

    Frauen versammeln sich zu einem Feministischen Nachtmarsch am Internationalen Frauentag in der Istiklal Strasse.

    Women gather for the feminist night march on international women`s day on Istiklal Street.

  • Kundgebung zum 8. März in Istanbul

    Frauen versammeln sich zu einem Feministischen Nachtmarsch am Internationalen Frauentag in der Istiklal Strasse.

    Women gather for the feminist night march on international women`s day on Istiklal Street.

  • Kundgebung zum 8. März in Istanbul

    Frauen von feministischen, migrantischen, kurdischen, LGBT- Bewegungen, Frauenorganisationen, Gewerkschaften und Studentischen Organisationen versammeln sich in Kadiköy um den Internationalen Frauentag zu feiern.

    Women from feminist movements, women’s organizations, labor and professional organizations, trade unions, students‘ organizations, migrants, LGBTI organizations, Kurdish movements, houseworkers gathered in Kadikoy, Istanbul to celebrate International Working Women’s Day.

  • Weltfrauenmarsch

    Der 4. Internationale Weltfrauenmarsch, der alle fünf Jahre seit 2000 stattfindet, startet in Nusaybin und Mardin am 07. März. Frauen aus elf verschiedenen Ländern werden ihre Kundgebung in Diyarbakir am 08. März fortsetzen. Der 4. Internationale Weltfrauenmarsch ist eine feministische Aktion um gegen Gewalt an Frauen zu protestieren und für deren Rechte zu kämpfen.

    The 4th International Action of the World March of Women, which take place every five years since 2000, started in Nusaybin and Mardin on the 7th of March. Women from over 11 different countries will continue their rally in Diyarbakır on the 8th of March. The 4th World March of Women is a feminist movement to protest violence against women and to speak out for their rights.

  • Kundgebung zum 8. März

    Frauen versammeln sich in Gedenken an Özgecan Aslan und skandieren „Von Rosa zu Sakine, Arin zu Kader, Konca zu Özgecan“ während der Aktivitäten zum Internationalen Frauentag. Sie rufen alle Frauen auf auf die Strasse zu gehen und sich gegen Gewalt zu wehren.

    Women gather for the memory of Özgecan Aslan and started the activities of „8th March International Women’s Day“ week chanting „From Rosa to Sakine, Arin to Kader, Konca to Özgecan“. They called all the women to go out on the streets and be organized against violence.

  • Aufstand der Frauen gegen Femizid

    Frauen marschieren von Tünel zum Galatasaray Platz um gegen Gewalt an Frauen zu protestieren.

    Women marched from Tünel to Galatasary Square to protest the increasing femicide and men’s violence against women.

  • Aufstand der Frauen gegen Femicide

    Frauen marschieren von Tünel zum Galatasaray Platz um gegen Gewalt an Frauen zu protestieren.

    Women marched from Tünel to Galatasary Square to protest the increasing femicide and men’s violence against women.

  • Tag 8 der Proteste im Gezi Park

    Ausblick vom Atatürk Kulturzentrum zum Taksim Platz. Das Gebäude, eines der wichtigsten Kulturzentren von Istanbul, ist seit 2008 geschlossen. Die Regierung will es abreißen und ein neues Zentrum bauen, aber viele mißtrauen diesem Plan. Während der Proteste war die Fassade mit den verschiedensten politischen Transparenten bedeckt.

    Looking out at Taksin Square from insite Ataturk Cultural Center. The building, one of Istanbuls most important art centers has been closed since 2008. The government proposal is to tear it down and build a new art center but many are skeptical that they will follow through once the old building is demolished. During the protests the cultural centers facade was covered with a diverse range of political banners.

    , 2013 Gezi \
  • 500. Woche der Samstag Mütter

    Die Samstag Mütter und tausende Unterstützer versammeln sich am Galatasaray Gymnasium zum Jubiläum der 500. Woche.
    Die Samstag Mütter treffen sich in Gedenken an ihre verschwundenen Familienmitglieder. In der Form eines sit-ins, mit Kleidungsstücken und Bildern der Verschwundenen in ihren Händen, beschuldigen sie die Regierung für das Verschwinden verantwortlich zu sein.

    The Saturday Mothers and thousands of supporters gathered at Galatasaray Lisesi for their 500th week’s anniversary. The Saturday Mothers gather in reminiscence for the loss of their relatives‘ lives. In the form of a sit-in, with cloves and photographs of their missing relatives in the hands, they accuse the government of being responsible for their unknown whereabouts and their deaths.

  • Verschwunden in Untersuchungshaft

    Die Mitglieder der HRA und der Kommission Gegen Verschwinden unter Aufsicht zeigen Bilder von vermissten Personen und fragen die Menschen auf der Strasse nach Hinweisen an jedem Samstag.

    The members of HRA and The Commission Against Missing Under Custody show the photograph of the missing people under custody to the people on street and ask if they recognize them or not in every Saturday meeting.

  • Verschwinden unter Aufsicht

    Das Plakat der Gesichter von vermissten Personen im Büro von YAKAYDER, einer Hilfsorganisation für die Familien der Verschwundenen. Nach Angaben von Menschenrechtsorganisationen beläuft sich die Anzahl der Vermißten bislang auf 1247 Personen.

    The poster of the portraits of people who are missing under custody and people who are the victims of unsolved murders in the office of YAKAYDER (Help and Support Association for the Families of People Missing Under Custody). According to the Human Rights Association and Foundation of Human Rights in Turkey the number of the missing people under custody became 1247.

  • Friedensmütter

    Familien tragen Bilder von Angehörigen und Freunden, die umgekommen sind bei einem Protestmarsch, der von der Solidaritätsorganisation Familien die Freunde und Verwandte verloren haben veranstaltet wurde.

    Families carry photographs of their relatives and friends who died in the battles during the walk arranged by Mesopotamia Association of Solidarity with Families Who Lost Their Friends and Relatives.

  • Gedenken an Soma

    Menschen versammeln sich in Kadiköy um an die Verunglückten des Minenunglücks von Soma am 13. Mai zu erinnern.

    People gather in Kadıköy for the vigil of people who lost their lives in Soma disaster on 13th of may.

    , 2014 Soma \
  • Proteste gegen Minenunglück

    Die Polizei geht in Kadiköy mit Wasserwerfern und Tränengas gegen Protestierende vor, die an die fast 300 Toten beim Minenunglück der Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. am 13. Mai erinnern.

    In Kadıköy police fired water cannon and tear gas to disperse the people who protest the mine disaster where nearly 300 people died because of the explosion at the Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. on 13th of may.

    , 2014 Soma \
  • Proteste gegen Minenunglück

    Die Polizei geht in Taksim mit Wasserwerfern, Gummigeschossen und Tränengas gegen tausende Protestierende vor,
    die an die über 350 Toten beim Minenunglück der Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. am 13. Mai erinnern.

    In Taksim police intervened with tear gas, water canons and rubber bullets to disperse thousands of protesters. According to unofficial figures the death toll from the explosion at the Soma Komur İsletmelerı A.S. mine has reached over 350.

    , 2014 Soma \
  • Soma Minenunglück

    Nach unbestätigten Angaben hat sich die Anzahl der Toten beim Minenunglück der Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. am 13.05.2014 auf über 350 erhöht. Wie viele Menschen noch eingeschlossen sind, ist noch unklar.

    According to unofficial figures the death toll from the explosion at the Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. mine occured on 13 may 2014 has reached over 350. The number of people who remain trapped in the mine is still unknown.

    , 2014 Soma \
  • Die Millionen-Dollar-Aussicht

    Ein Imker schaut zur neuen Trabantenstadt Narcity im Zumrutevler Bezirk von Maltepe auf der Anatolischen Seite von Istanbul. Istanbul wurde in den 80er Jahren zu einer schnell wachsenden Metropole. Die Bevölkerung vervielfachte sich von 3 Millionen in den 80er Jahren auf 14 Millionen Einwohner im Jahr 2011. Die Stadt breitete sich durch den hohen Bedarf an Wohnungen vom Zentrum auf die Außengebiete aus, doch die Regierung betrachtet die damit verbundenen Probleme und die städtische Transformation mehr aus einer profitorientierten Perspektive.

    An apiarist look across the new satellite city, Narcity in Zumrutevler quarter of Maltepe district on the Anatolian side of Istanbul. Istanbul became a migration receiving metropolis with the rapid growth after 1980s. Population of the city is estimated approximately 14 millions in 2011 which was around 3 million in the beginning of the 80s. The city started to spread out from the center to the borders with the increasing housing requirements and sheltering problems but actual governmental policies of urban transformation are primarily profit-oriented rather than humanistic.

  • Die Millionen-Dollar-Aussicht

    Der Basibüyük Bezirk auf der Anatolischen Seite von Istanbul.
    Istanbul wurde in den 80er Jahren zu einer schnell wachsenden Metropole. Die Bevölkerung vervielfachte sich von 3 Millionen in den 80er Jahren auf 14 Millionen Einwohner im Jahr 2011. Die Stadt breitete sich durch den hohen Bedarf an Wohnungen vom Zentrum auf die Außengebiete aus, doch die Regierung betrachtet die damit verbundenen Probleme und die städtische Transformation mehr aus einer profitorientierten Perspektive.

    Basibuyuk quarter of Maltepe district on Anatolian side of Istanbul. Istanbul became a migration receiving metropolis with the rapid growth after 1980s. Population of the city is estimated approximately 14 millions in 2011 which was around 3 million in the beginning of the 80s. The city started to spread out from the center to the borders with the increasing housing requirements and sheltering problems but actual governmental policies of urban transformation are primarily profit-oriented rather than humanistic.

  • Laßt die Journalisten frei

    Freunde und Kollegen des Photojournalisten Ahmet Sik versammeln sich in der Postfiliale von Galatasaray, um ihre Photos ins Silivri Gefängnis zu schicken, wo er inhaftiert ist.

    Friends and colleagues of photo-journalist Ahmet SIK gathered at Galatasaray Post Office to send their photos to Silivri Prison where he is under arrest.

  • Laßt die Journalisten frei

    Tausende Protestanten in Istanbul verlangen die Freilassung von Journalisten am 04. März 2011. 68 Journalisten sind derzeit in Haft und mehr als 2000 Gerichtsverhandlungen gegen Journalisten bzw. mehr als 4000 Untersuchungsverfahren gegen Journalisten sind im Gange.

    Thousands protest in Istanbul demanding journalists release on 4 March 2011. There are 68 journalists in prison, more than 2,000 court cases pending against journalists and more than 4,000 investigations are being carried out.

  • Die Operation 19. Dezember gegen politische Gefangene

    Mitglieder von TAYAD (Solidaritätsvereinigung von Familien Inhaftierter) protestieren gegen die Regierungspolitik am Jahrestag der Operation 19. Dezember gegen politische Gefangene. Während dieser militärischen Operation wurden 30 politische Gefangene getötet.

    TAYAD (Association of Prisoners Families for Solidarity ) members protest government policy at anniversary of 19 December Operation against political prisoners. During military operations 30 political prisoners has been killed.

  • 11. Gay Pride

    Nach einem Monat des Protests marschieren Tausende Aktivisten der 11. Gay Pride und vom Gezi Park auf der İstiklal Allee in Taksim. Flaggen und Transparente in den Regenbogenfarben in Türkischer, Kurdischer, Armenischer und Arabischer Sprache unterstützen den Frieden.

    After a month of protests, the 11th gay pride march as thousands of gay rights activists as well as demonstrators who participated in Gezi Park gatherings marched on the İstiklal Avenue, Taksim. Rainbow flags and banners supporting peace in Turkish, Kurdish, Armenian and Arabic were displayed.

    , 2013 LGBT \
  • 11. Gay Pride

    Nach einem Monat des Protests marschieren Tausende Aktivisten der 11. Gay Pride und vom Gezi Park auf der İstiklal Allee in Taksim. Flaggen und Transparente in den Regenbogenfarben in Türkischer, Kurdischer, Armenischer und Arabischer Sprache unterstützen den Frieden.

    After a month of protests, the 11th gay pride march as thousands of gay rights activists as well as demonstrators who participated in Gezi Park gatherings marched on the İstiklal Avenue, Taksim. Rainbow flags and banners supporting peace in Turkish, Kurdish, Armenian and Arabic were displayed.

    , 2013 LGBT \
  • 4. Trans Pride Marsch Istanbul

    Tausende versammeln sich am Taksim Platz zum 4. Trans Pride Marsch in Istanbul. Lesben, Schwule, Bisexuelle, Transsexuelle und Unterstützer marschieren die Istiklal Strasse entlang und fordern mehr Rechte und Unterstützung des Widerstands im Gezi Park.

    Thousands gathered at Taksim Square for 4th Trans Pride March in Istanbul. Lesbians, gays, bisexuals, transsexuals and supporters marched entire Istiklal Street with slogans for their rights and to support Gezi Park resistance.

    , 2013 LGBT \
  • 4. Trans Pride Marsch Istanbul

    Tausende versammeln sich am Taksim Platz zum 4. Trans Pride Marsch in Istanbul. Lesben, Schwule, Bisexuelle, Transsexuelle und Unterstützer marschieren die Istiklal Strasse entlang und fordern mehr Rechte und Unterstützung des Widerstands im Gezi Park.

    Thousands gathered on Taksim Square for Trans Pride March in Istanbul. Lesbians, gays, bisexuals, transsexuals and supporters marched entire Istiklal Street with slogans for their rights and to support Gezi Park resistance.

    , 2013 LGBT \
  • Der Fall Hrant Dink

    Tausende Protestierende erinnern am 5. Jahrestag an den Mord an dem Türkisch-Armenischen Journalisten Hrant Dink am 19.01.2012. Dink, eine der bekanntesten Stimmen der Armenischen Gemeinde in der Türkei, wurde am 19.01.2007 erschossen.

    Thousands of protesters marked the fifth anniversary of Turkish-Armenian journalist Hrant Dink s murder,in Istanbul, on January 19, 2012. Dink, one of the most prominent voices of Turkeys shrinking Armenian community, was killed by a gunman on January 19, 2007.

  • Trauer für Armenische Opfer des Genozids von 1915

    Menschen trauern während einer Zeremonie zum 95. Jahrestag des Massakers an den Armeniern im Jahr 1915 im Osmanischen Reich. Menschenrechtsaktivisten halten Bilder von armenischen Opfern im Haydarpasa Bahnhof während einer Demonstration zum Gedenken an den Armenischen Völkermord.

    People mourn during a ceremony to commemorate the 95th anniversary of the 1915 massacre of Armenians in the Ottoman Empire in Istanbul. Human rights activists hold pictures of Armenian victims in front of the Haydarpasa train station during a demonstration to commemorate the 1915 mass killing of Armenians in the Ottoman Empire.

  • 12th Day of Protests in Gezi

    Students, unions, NGO s, women organizations, football fans gather at Taksim Square and Gezi Park to protest the Prime Minister R.Tayyip Erdogan and AKP goverment on the 12th day of Gezi Park Resistance.

  • Ein historischer Überblick

    Kadircan-foto-Izmir-1980-kucuk2
    Izmir 1980, Kadir Can

     1) Wirtschaftlicher und politischer Wandel: Politikgeschichte und soziale Bewegungen in der Türkei

    In welchen wirtschaftlichen und politischen Kontext sind soziale Bewegungen in der Türkei seit den 60ern bis in unsere heutige Zeit eingebettet? Um den Einfluss der„wirtschaftlichen Entwicklungs“-modelle auf die politische Herrschaftsstruktur herauszulesen zu können und um die Reflexion des sozio-politischen Machtformierungshergangs innerhalb der sozialen Bewegungen deutlich zu machen, ist es sinnvoll diesen historischen Prozess in fünf Phasen einzuteilen und zu untersuchen:

    1. 1960-1970er Jahre

    Mit dem Putsch und der Machtübernahme vom 27. Mai 1960 hinterließ das Militär eine gegenüber den Regierungen Misstrauen hegende Verfassung. Dieser Riss im Herrschaftsblock erschuf bruchstückhafte Freiräume. Auf der ökonomischen Ebene hingegen migrierten Menschen aus den Dörfern in die Städte, und die Arbeiter*innenbevölkerung nahm stetig zu. Sie wünschte sich ein besseres Leben. In der zweite Hälfte der 1960er Jahre war der Einfluss der globalen 68er Welle sowie der Nationalen Unabhängigkeitsbewegungen auf die Jugend in der Türkei nicht zu übersehen. Am 15. und 16. Juni 1970 kam es zu Massenproteste von Arbeiter*innen. Zehntausende gingen in den Großstädten auf die Straße um sich gegen das Gesetz zu widersetzen, das ein Verbot der Konföderation der Revolutionären Arbeitergewerkschaften (tr. DISK) beabsichtigte; insbesondere in Istanbul kam es zum Stillstand.

    Trotz der enormen Repression gegen linke Bewegungen durch das Memorandum von 1971 trat die soziale Opposition gestärkter hervor. Der 1. Mai 1977 markiert die Verkörperung dieser sozialen Bewegungen. Doch eine Schießerei prägte die Massenkundgebung, bei der geschätzt 500 000 Menschen teilgenommen hatten. Der Schuss aus einem Hotelzimmer brachte Chaos auf die Straße, und die Kundgebung prägte sich als Massaker ins Gedächtnis ein. 34 Menschen verloren ihr Leben. Zu ähnlichen Angriffen kam es in den Jahren 1977 bis 1980, die Massaker an Alevit*innen in Maraş und Çorum wurden begleitet von Straßenkämpfen zwischen Faschist*innen und Revolutionär*innen in den Großstädten. Die feindliche Haltung der Regierungen der so genannten „Nationalen Front“ gegenüber der Linken war ein weiteres bestimmendes Element jener Periode.

    Zu dieser Zeit hielt die Türkei an der Strategie der importsubstituierenden Industrialisierung fest. Mit Erlass vom 24. Januar 1980 wurde ein erster Schritt getan um dieser Periode ein Ende zu setzen.

    1. 1980er Militärputsch und die Post-Putsch Ära:

    Nach dem Militärputsch vom 12. September 1980 befanden sich Mitglieder sozialer Bewegungen entweder im Gefängnis oder sie flüchteten ins Ausland. Die Willkür und Rechtsverletzung der Militärjunta entflammte den Kampf für Menschenrechte. Das Militär überließ die Regierung den zivilpolitischen Parteien, verließ es die politische Bühne jedoch keineswegs, denn es wurde davon ausgegangen, dass die Zivilpolitik mit den vom Militär vorgegebenen politischen Maßstäben konform war. Vor dem Putsch waren Parteien verboten; die ANAP Partei (dt. Mutterlandspartei) sammelte mitte-rechts Wahlstimmen ein und konnte somit ihren Platz als stärkste Kraft im Parlament sichern. Gleichzeitig wurden zu diesem Zeitpunkt Menschenrechtsvereine gegründet, und soziale Bewegungen, deren Zentrum in erster Linie revolutionäre Vereine bildeten, wurden von nun an von Nichtregierungsorganisationen getragen. Wesentliche Punkte der Agenda von sozialen Bewegungen waren Themen wie die schlechte Bedingung in den Gefängnissen und Folter. Die vom Militär in Kraft gesetzte Verfassung begründete ein Willkürregime.

    Schwachstellen der Opposition der 70er wurden nach 1980 auf einer politischen Ebene problematisiert und diskutiert. So entstand in der Türkei gegen Ende der 80er die einflussreiche feministische Bewegung als Teil der sozialen Bewegung. Zeitgleich gewannen anarchistische, anti-militaristische und LGBT*I* Bewegungen deutlich an Sichtbarkeit. Anfang der 90er kristallisierte sich der „Umweltschutz“ als eine neue Strömung innerhalb der sozialen Bewegungen heraus. Die Türkei kam Dank der Dorfbewohner*innen aus Bergama mit der Umweltbewegung in Berührung. Diese hatten sich gegen den Goldabbau mittels Zyanid gewehrt, und der Umweltschutz wurde fortan fester Bestandteil innerhalb der sozialen Bewegungen.

    Mit den Beschlüssen vom 24. Januar 1980 fand die vor dem Putsch in Kraft gesetzte importsubstituierende Industrialisierung ein Ende und die Marktöffnung und Ausrichtung für Weltmärkte wurde gegen den Willen der Arbeiter*innenorganisationen eingeführt, über deren Auflösung per Beschluss entschieden wurde. Somit schlossen sich auch die Arbeiter*innen, die schwere Einbußen in ihrer Einflussnahme hinnehmen mussten, zu den verschiedenen Kämpfen der sozialen Bewegungen an um ihre Grundrechte wiederzuerlangen.

    Demgegenüber erklärte die PKK mit mehreren Angriffen auf Polizeistationen im Jahr 1984 den Krieg gegen den türkischen Staat und gewann stetig mehr an Macht.

    1. 1990er:

    Die 1990er markieren eine Zeit der Instabilität in der Türkei. Während zu jeder Phase der Republik bedeutende politische Figuren herausstachen, wurden sie in dieser Ära förmlich weggefegt. Denn nun waren die Fehlschläge im Krieg gegen die PKK ein Bestimmungsfaktor für Instabilität.

    Mit Ausnahme von Kurdistan, das per Ausnahmegesetz regiert wurde, lockerten sich die nach dem Putsch angeordneten Bestimmungen allmählich. Die Türkei wurde zwar nach wie vor per Putschgesetze regiert, diese waren allerdings nicht mehr effektiv genug. In den Jahren 1993-1996 erlebte die Türkei das finsterste Kapitel ihrer Geschichte. Am 2. Juli 1993 wurden 33 Menschen, unter denen sich auch mehrere Künstler*innen, Dichter*innen und Schriftsteller*innen befanden, im Hotel Madımak (Sivas) durch einen Angriff von islamistischen Fundamentalist*innen verbrannt und getötet. Die im Jahr 1995 entbrannten Straßenkämpfe im Gazi Viertel (Istanbul) ausgelöst durch den Mord eines Dedes (Geistlicher im Alevitentum) sind ein prägendes Ereignis dieser Phase. Wir wurden Zeug*innen einer Ära, in der zahllose außergerichtliche Hinrichtungen und erzwungenes Verschwinden von politischen Gegner*innen erfolgten; in der eine Vielzahl von Menschen nach ihren Verhaftungen nie wieder zurückgekehrt sind. Auch wurden mehrere hunderttausende Kurd*innen aus ihren Dörfern vertrieben, weil diese ihre Solidarität mit der einflussreichen PKK zeigten; ihre Dörfer wurden niedergebrannt. Ein Autounfall bei Susurluk (Stadt im Westen der Türkei) führte die Dimension der finsteren politischen Atmosphäre deutlich vor Augen. Ein Polizeibeamter, ein Abgeordneter und ein Mafioso befanden sich im selben Auto. Eine vollständige Aufklärung dieser Verflechtung wurde gefordert, und die Aktion „Aydınlık için bir dakika karanlık” (dt. „Eine Minute Dunkelheit für dauerhaftes Licht“) wurde gestartet. Die Ermittlungen wurden jedoch nicht tiefgründig geführt.

    Wirtschaftlich gesehen bestimmte die Inflation den Alltag der 1990er. Bei Wahlkämpfen wurden unter anderem „allen Familien zwei Schlüssel“ versprochen (Anmerk. d.Ü.: Tansu Çiller versprach dabei jeder Familie in der Türkei einen Haus- und einen Autoschlüssel), aber keines dieser Versprechen wurde je eingehalten. Das Misstrauen gegenüber der Politik war spürbar. Keine der mit rund 20 % Stimmen gewählten Partei, die die vom Militärregime festgelegte Zehn-Prozent-Hürde überwinden konnte, war entschlusskräftig genug. Die Refah Partei (dt. Wohlfahrtspartei) repräsentierte eine islamische Strömung und stieg zu einer Zeit des politischen Durcheinanders stetig auf.

    Während sich die politische Stimmung im Westen der Türkei nach dem Putsch lockerte, sah sich Kurdistan für weitere 30 Jahre mit immensen Repressionen konfrontiert, und der Putsch war allgegenwärtig. Der Ausnahmezustand verschaffte Polizei und Armee Macht. Für lange Zeit war das Sprechen auf kurdisch oder das einfache Bezeichnen eines Menschen als Kurd*in verboten. Unter diesen Bedingungen hat sich die PKK formiert und kontinuierlich an Einfluss gewonnen. Die kulturelle Freiheit in Kurdistan war stark eingeschränkt. Ahmet Kaya, der zuvor im Fernsehen bekannt gegeben hatte, er wolle einen Videoclip auf Kurdisch drehen, wurde Opfer eines Lynch-Angriffs und entschied sich die Türkei zu verlassen. In dieser Atmosphäre der Unterdrückung entfaltete sich jeder Moment, der pro- kurdischer Natur war, zu einer Widerstandsaktion. Im Ausnahmezustand waren selbst Beerdigungen von Guerillakämpfer*innen Widerstandsaktionen. Zu einem weiteren Schauplatz der Selbstrepräsentation der Kurd*innen zählten die Newrozfeierlichkeiten (dt. Neujahrsfeier). Der brutalen Herrschaft zum Trotz entwickelte sich Newroz zu einem politisch-kulturellen Ereignis und war ein ästhetischer Ausdruck des Widerstands in Kurdistan.

    Der „postmoderne Coup“ vom 28.02.1997 setzte dem Aufstieg der Refah Partei ein Ende. Dabei hatte das Militär den religiösen Reaktionismus als eine Bedrohung eingestuft. Mit dem Rückzug der Doğru Yol Partisi (dt. Partei des Rechten Weges) aus dem Parlament löste sich die Regierung löste auf. Die Refah Partei wurde verboten.

    In den 1990ern war das Parlament zwei Mal in Folge Schauplatz des Verbots von Repräsentant*innen sozialer Bewegungen. Bei dem ersten Verbot handelte es sich um die Absetzung und Verhaftung von kurdischen Abgeordnet*innen, unter denen sich auch Leyla Zana befand, weil sie die Eidesformel auf Kurdisch abgelegt hatten. Ein weiteres Verbot richtete sich an die Kopftuch tragende Abgeordnete der Refah Partei Merve Kavakçı.

    Die Phase der politischen Instabilität intensivierte sich mit der Krise von 2001, viele Menschen, die sich erneut auf die Suche nach einer politischen Alternative begaben, sahen sich mit der neu gegründeten gemäßigten Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP; dt. Partei für Gerechtigkeit und Aufschwung) konfrontiert, die eigener Behauptung nach ihre islamischen Gewänder fallen gelassen hatte.

    1. 2000er und AKP-Periode

    Nach der Krise wurde Kemal Derviş das Amt des Wirtschaftsministers übertragen, er war tätig bei der Weltbankgruppe. Derviş implementierte ein radikales Programm. In der ersten Wahl, die nach seinem wirtschaftlichen Rezept gegen die Krise erfolgte, spiegelte sich die Antwort der Gesellschaft auf die Arithmetik des Parlaments wider: keine der sich zuvor im Parlament befindenden Parteien wurde wiedergewählt, und der politische Unterbau wurde vollständig ausgewechselt. Die erst neu gegründete AKP trat mit 35 % Stimmen eine Alleinregierung an. In späteren Wahlen gewann sie stetig an Stimmen. In ihrer ersten Regierungsphase listete die AKP die Integration der Türkei in die EU und die Demokratisierung an erster Stelle ihrer politischen Agenda. Wodurch jedoch das Misstrauen gegenüber der Partei seitens der Laizist*innen nicht abnahm. Im Jahre 2007 wurden Cumhuriyet-Meetings (dt. Republik-Meetings) abgehalten, wobei deren politische Linie recht bald verebbte.

    Die PKK, die von 1999 bis 2005 einen einseitigen Waffenstillstand ausgerufen und den Abzug ihrer Kämpfer*innen aus der Türkei bekanntgegeben hatte, setzte diesem mit einem Angriff auf eine Polizeistation ein Ende und ließ seine Kämpfer*innen wieder in die Türkei einmarschieren. Der politische Konflikt gelangte erneut in die Schlagzeilen, bedrohte die AKP Regierung jedoch in keiner Weise.

    Mit der Begründung sie bilde ein„Zentrum von Aktivitäten gegen den laizistischen Staat“ eröffnete das türkische Verfassungsgericht im Jahre 2008 ein Verfahren gegen die AKP, das wegen einer fehlenden Stimme eingestellt wurde.

    Die AKP setzte 2010 mit dem Verfassungsreferendum u.a. Justizreformen um. Seitdem und bis 2013 wurden die Stimmen immer lauter, die das Erstarken des Autoritarismus kritisierten.

    Zwei weitere wichtige Ereignisse prägten diese Ära: Der Mord an den Journalisten Hrant Dink am 19. Januar 2007 und die Unfähigkeit die Mörder ausfindig zu machen sowie die Bombardierung aus einem Militärflugzeug 33 unbewaffneter kurdischer Dorfbewohner*innen in Roboskî am 28. Dezember 2011. Dass das Ereignis von Roboskî sehr intensiv innerhalb der Social Media thematisiert und diskutiert wurde, aber in keiner einzigen Fernsehnachricht erwähnt wurde, brannte sich in das kollektive Gedächtnis ein: die Medien hatten nun offiziell ihr Potenzial, die Regierung unverfroren kritisieren zu können, gänzlich verloren.

    1. 2013: Gesellschaft und Regierung nach den Gezi Protesten

    Zu den Gezi Protesten ist es in einem unerwarteten Moment gekommen. Aufgrund von verschiedenen Themen richteten sich lauterere Gegenstimmen gegen die AKP. Diese unterschiedlichen Bewegungen trafen aufeinander. Die beabsichtigte Bebauung des Gezi Parks, die Gewalt der Polizei, die sich gegen die Aktivist*innen richtete und ihre Protestzelte niederbrannte, sowie der weitere Verlauf der Ereignisse haben zu einem Massenprotest mitten in Istanbul, am Taksim Platz geführt. Dem Protest, der am 27. Mai 2013 mit knapp 300 Personen begann, schlossen sich mehrere Hunderttausende an. In der gesamten Türkei kam es zu Protesten, und am 1. Juni überließ die Polizei den gesamten Platz den Demonstrant*innen. Selbstorganisiert erschufen die Aktivist*innen einen öffentlichen Lebensraum. Die Polizei gelangte durch massiven Tränengaseinsatz am Abend des 15. Juni erneut in den Park und vertrieb die Aktivist*innen gewaltsam.

    Die Gezi Bewegung hat Menschen aus unterschiedlichen sozialen Kontexten zusammengebracht. Anfangs unterstützten auch AKP Wähler*innen die Kundgebungen, doch als Ministerpräsident Erdoğan und seine Partei die Ereignisse als ein „Putschversuch“ darstellten, war es der Partei möglich die eigene Basis wieder zusammenzufügen. Der hierfür verwendete erfolgreiche Slogan „Yedirtmeyiz“(dt. „Wir lassen es nicht zu, dass er gefressen wird“) sollte hervorheben, dass sich die Proteste gegen Erdoğan richteten, um die Basis in seinem Sinne zu manipulieren.

    Eine besondere Position unter den sozialen Bewegungen nahm die LGBT*I* Bewegung während der Gezi Proteste ein. Diese seit den 1990ern organisierte und in den 2000ern stetig einflussreicher werdende Bewegung hat mit ihrer Gegenwart während der Proteste ein hohes Maß an Sichtbarkeit in der Gesellschaft gewonnen. An der Istanbul Pride, die unmittelbar nach den Gezi Protesten stattfand, nahmen mehrere zehntausende Menschen teil. Fußballclubfans waren eine weitere bedeutende Gruppe während der Proteste. Fan-Gruppen der beiden Istanbuler Fußballvereine Fenerbahçe (FB) und Beşiktaş (BJK) waren schon in der Vergangenheit der Polizeigewalt ausgesetzt und schlossen sich während der Gezi Proteste den Fans von Galatasaray (GS) an. Bilder die FB, BJK und GS Fans gemeinsam abbildeten oder auch solche die Aktivist*innen der BDP (dt. Partei des Friedens und der Demokratie), der MHP (dt. Partei der Nationalistischen Bewegung) und des republikanischen Flügels gemeinsam zeigten, wurden zum Symbol für das Zusammengehörigkeitsgefühl dieser Zeit.

    Die BDP, die an den Protesten teilnahm, wurde beschuldigt und kritisiert keine Massen mobilisiert zu haben. Der kurdischen Bewegung wurde antidemokratische Praxis vorgeworfen, und dies während die Friedensverhandlungen mit der AKP Regierung am Laufen waren. Doch als die türkische Regierung ihre Hilfestellung gegenüber den Kurd*innen unterließ, die in Kobanê an der Grenze zur Türkei gegen den IS kämpften, und viele Kurd*innen die Position vertraten, die Türkei würde sich auf die Seite des IS positionieren, gerieten die Friedensverhandlungen ins Stocken. Mit Solidaritätsprotesten für Kobanê schaffte es die kurdische Bewegung, das von der Türkei getrennte Kurdistan in die türkischen und internationalen Schlagzeilen zu bringen. Die angespannte Situation führte die Beziehung zwischen der kurdischen Bewegung und der AKP zwar zum Zerwürfnis, die Friedensverhandlungen laufen dennoch weiter.

    Dass die Gezi Proteste in den Mainstream-Medien überhaupt nicht auftauchten, war für Kurd*innen kein Novum wohingegen diese Erfahrung für viele türkische Aktivist*innen fremd war.

    Nach den Gezi Protesten zerbrach ferner das Bündnis zwischen der AKP und der Gülen Bewegung. Mehrere Telefonmitschnitte gelangten an die Presse, die die Korruptheit der Regierung sowie andere Vorwürfe illegalen Handelns bezeugen sollten, doch die Regierung wies die Vorwürfe zurück und stellte diesen Skandal als „Putschversuch“ der Gülen Bewegung dar. Die Kommunalwahlen vom März 2014 machten deutlich, dass die Regierung nach wie vor von der Mehrheit der Bevölkerung unterstützt wird.

    Im Mai 2014 ereignete sich das Massaker von Soma, bei dem nach offiziellen Angaben 301 Bergwerksarbeiter*innen ums Leben kamen. Berichten von überlebenden Arbeiter*innen zufolge wurde die Kohle zu schnell abgebaut, und jedes Anzeichen von Gefahr wurde seitens der Unternehmer*innen zwecks Profit bewusst verdrängt.

    Um den Wachstum der Türkei voranzutreiben wird die zu schnell gewonnene Kohle in Wärmekraftwerke transportiert. Neben den Wärmekraftwerken werden Hydroelektrische -und Nuklearkraftwerke, die allesamt die Umwelt zerstören, für die wirtschaftliche Entwicklung der Türkei eingesetzt.

    1. Ästhetik der sozialen Bewegungen (Kunst und Aktivismus)

    In den 1960ern bestimmten Student*innenproteste den Alltag, und diese Massenprotestbewegung auszublenden war nicht möglich. Dabei machten Schul- und Universitätsboykotts sowie Demonstrationen die Hauptwiderstandsformen aus. In kürzester Zeit wurden die Proteste militanter. Um nur zwei Beispiele hierfür zu nennen: die 6. US-amerikanische Flotte, die bei Dolmabahçe fest gemacht wurde, musste Istanbul nach heftigen Protesten wieder verlassen; das Auto des US-amerikanischen Botschafters wurde in Brand gesetzt. Die Härte der politischen Basis sowie die Angriffe auf die Demonstrant*innen trugen letztlich zur Militantisierung der Proteste bei. In den 70ern spitzte sich die Situation zu; auf Probleme, die auf Massenkundgebungen nicht zum Ausdruck kommen konnten, wurde durch illegale Aktionen aufmerksam gemacht. Die Zeit war geprägt durch Slogans, Wandschriften und Plakate, die Ausdrucksformen von Selbstrepräsentation waren. Ziel war es mithilfe von zum Kult werdenden Slogans wie z.B. „Nieder mit dem Faschismus“ oder dem Ausruf der politischen Organisation sichtbarer zu werden. Plakate ermöglichten jedoch kreativere, künstlerische Ausführungen. Sie wurden vor allem im universitärem Spektrum hergestellt. Das zu dieser Zeit gegründete Revolutionäre Plakatatelier der Technischen Universität des Nahen Ostens in Ankara (ODTÜ) hat in diesem Zusammenhang ein bedeutendes visuelles Gedächtnis geschaffen.

    Wichtige politische Figuren der sozialen Bewegungen befanden sich nach dem Putsch von 1980 entweder im Exil oder im Gefängnis. Hunger- und Todesstreiks waren Hauptformen des Widerstands der Gefangenen, um ihre Stimmen nach außen zu tragen und um die Verbesserung ihrer Haftbedingungen zu fordern. Um gegen die obligatorischen Gefängnisuniformen und um gegen Folter in Gefängnissen zu protestieren, traten Gefangene in Unterwäsche vor Gericht; eine der originellsten Methode des Protest dieser Zeit.

    Die Zeitschrift Nokta (dt. Punkt) kann als Beispiel herangezogen werden um zu charakterisieren wie Karikatur für zum Zwecke des politischen Widerstands genutzt wurde. Auf einem Titelblatt aus dem Jahr 1986 wurde İhsan Doğramacı, damaliger Präsident des türkischen Hochschulrats (tr. YÖK), dargestellt wie er sich vor dem Eingang einer Universität entleert. Die Tradition der Karikaturzeitschriften politische Autoritäten in den ersten drei Seiten zu karikieren besteht weiterhin.

    Anfang der 1990er schafften sich Arbeiter*innen in Zonguldak durch Massenstreiks Gehör. Dem schlossen sich im Laufe des Jahrzehnts Arbeiter*innen im öffentlichen Dienst, vor allem Lehrer*innen, an. Ende der 1980er tauchten ganz andere Protestformen in der Türkei auf. Mit ihrem Demonstrationszug gegen die Gewalt an Frauen ließen sich die protestierenden Feminist*innen von ihren Männern in einer Massenaktion scheiden und waren Pionier*innen was diese Form von Widerstand angeht. Eine andere Methode der Feminist*innen war es, Männern lilafarbene Nadeln zu verteilen.

    Die Cumartesi Anneleri (dt. Samstagsmütter) wurden zum Symbol für Beharrlichkeit mit ihrer Forderung ihre verschwunden gelassenen Angehörigen wiederzufinden. Die Mahnwachen, die jeden Samstag zwischen 1995-1999 stattfanden, wurden wegen des zu harten Vorgehens der Polizei pausiert. Seit 2009 kommen die Aktivist*innen wieder zusammen mit dem Ziel Gerechtigkeit für ihre Angehörigen zu erlangen. Die Cumartesi Anneleri besetz(t)en regelmäßig mit ihrem Protest einen bestimmten Ort um ihrer politischen Forderung Nachdruck zu verleihen. Sie sind die Vorreiter*innen der Mahnwache als Widerstandsform. Die Adalet Arayan İşçi Aileleri (dt. Angehörigen von Arbeiter*innen, die Gerechtigkeit fordern) haben sich den Mahnwachen der Cumartesi Anneleri angeschlossen um gegen tödliche Arbeitsunfälle zu protestieren.

    Die Arbeiter*innen von TEKEL (Dt. staatliche Betriebe im Bereich der Tabak- und Alkoholproduktion) lehnten das Angebot in verschiedene Beschäftigungsbereichen eingesetzt zu werden ab, weil sie sich darüber bewusst waren, dass dies eine immense Verschlechterung ihrer Arbeitsbedingung bedeuten würde. 2009 wurden Protestzelte mitten Ankara aufgebaut, und sie besetzten öffentliche Räume. Nach einer doch längeren Zeit wurden die Zelte schließlich per gewaltsamen Polizeieinsatz abgerissen. Die Protestformen des Sit-ins und der Errichtung von Protestzelten wurden 2013 von den Gezi Aktivist*innen aufgegriffen.

    Die bedeutendste künstlerische Form der Protestkultur ist die Musik. Für die alevitische Kultur, die seit Anbeginn der sunnitischen Hegemonie eine Zielscheibe für diese war und somit immer zur Opposition angehörte, ist die Musik eine bedeutende Komponente hierfür. Die Deyiş (dt. Erzählform) überliefern Lieder des Widerstands von den Dadaloğulları, den Köroğulları, und von Pir Sultan Abdal. Ruhi Su war ein außergewöhnlicher Sänger, der Zeit seines Lebens eine bedeutende Sammlung der türkischen Volksmusik arrangierte. Inspiriert von der chilenischen Musikgruppe Inti Ilimani und nach den 1980ern wurden klassische Volkslieder mehrstimmig gesungen und mit Slogans versehen. Die Band Grup Yorum und der Sänger Ahmet Kaya sind nur einige wichtige Beispiele für politisches Engagement von Künstler*innen wohingegen die Band Yeni Türkü in ihren Songs ihrem Widerstand auf eine eher freie und natürliche Art Raum gaben. In der Türkei lernten viele Menschen erst durch den Sänger Kazım Koyuncu und seiner ehemaligen Band Zuğaşi Berepe, dass die lasische Sprache kein Dialekt des Türkischen, sondern eine eigene Sprache ist. Die Gruppe Kardeş Türküler macht mit ihren musikalischen Performances auf die Diversität der Kulturen Anatoliens aufmerksam. Der Song „Bir Şey Yapmalı“ (dt. „Es muss etwas getan werden“) von der Rockband Moğollar wurde auf Kundgebungen gesungen, viele Musikgruppen und Sänger*innen nahmen auch an politischen Feierlichkeiten teil. Auch Album Cover wurden für politische Statements genutzt und liefern eine Vielzahl an visuellem Material. Die Band Bandista kann als ein Beispiel hierfür genannt werden.

    Yılmaz Güney im Film, Sevgi Soysal und Firuzan in der Literatur sind nur einige Namen, die ohne politischen Aktivismus Vorbilder für die politisierende Kunst waren/sind. Die erwähnten Beispiele sollten nicht als Einzelproteste verstanden werden. Vielmehr geht es um die Sichtbarmachung der Stratifikation der sozialen Bewegungen.

    Übersetzung aus dem Türkischen: Berivan Inci

    , 2015 Allgemein \
  • Protest Against Blocking Law for TMMOB

    Protestors shout slogans against the police. Turkish police intervenes Istiklal Street firing water cannon and tear gas at hundreds of protesters when they gather to march to Taksim Square and Gezi Park after the press statement of TMMOB (The Union of Chambers of Turkish Engineers and Architects). People gathered in Galatasaray to protest against a recently imposed law which blocked the authority of TMMOB from its final approval authority on urban planning projects.

  • Biz Kimiz / Künye

    2015 yılının Temmuz ve Ağustos aylarında Berlin’deki Görsel Sanatlar Derneği’nde neue Gesellschaft für bildende Kunst (nGbK) gerçekleşecek olan 7713 isimli sergimiz, Türkiye’de toplumsal direnişin yükselişe geçtiği iki dönem üzerinden -1 Mayıs 1977 ve 2013 Gezi protestoları- yola çıkıyor ve farklı tarihsel uğraklarda toplumsal hareketlerin kendilerini kamuoyunda ifade edişlerine, temsiliyetlerinin ve iletişim süreçlerinin estetik özelliklerine yoğunlaşıyor. 1968’den günümüze kadar yaşanan toplumsal hareketleri etkileyen sosyal, ekonomik ve kültürel dinamikleri göz önünde bulundurarak, bu hareketlerin devamlılıkları, kırılmaları, farklılıkları, ilişkisellikleri inceleniyor.

    Farklı uğrakları ortaklaştıran en önemli etkenlerden biri hatırlanma biçimleri: Direniş/isyan geriledikten sonra geriye kalan bir afiş, bir duvar yazısı, bir slogan veya bir ritim bize bütün bu yaşadıklarımızı birbiriyle ilişkilendirecek estetik bir bağlam, direniş biçimlerini canlı tutmamızı sağlayacak bir toplumsal bellek inşa etme imkânını sağlıyor.

    Sergide, kamusal alandaki toplumsal direnişin belgesel kayıtları sanatsal bağlama oturtuluyor. Fotoğraf, video, enstalasyon, resim, afiş sanatı, arşiv malzemeleri çağrışımsal belgeleme çabasını oluşturuyor. Sergi projesi kendini sanatsal-bilimsel bir araştırma süreci olarak görüyor; şeffaf, sorgulayıcı ve açık.

    Doğrusal bir tarih anlayışı ve bunun temsiliyeti yerine, 1968’den bugüne ortaya çıkan yarılmalar, süreklilikler, beklenmeyen yenilikler, iç içe geçmeler ve tüm bunların sanatsal ve siyasal estetik kodlarını ön plana çıkararak kamuoyu ile tartışmak istiyoruz. Bilimsel, sanatsal, edebi yazı ve görsellerden oluşan bir katalog ile panel, performans, karikatür atölyesi, film gösterimleri, sanatçı söylesilerinden oluşan bir eylem/etkinlik haftası sergiye eşlik ediyor.

    Sergiyle birlikte bilimsel, sanatsal ve edebi metinler ve resimlerden oluşan bir derleme yayınlanacaktır (ISBN:  978-3-938515-59-4).

    Eylem haftasında (24.7-01-08. 2015) bir çerçeve program her bir konuyu bir panel, performans, karikatür atölye çalışmasının yanı sıra film gösterimi ve sanatçilarla söyleşi aracılığıyla derinlemesine ele alacaktır.

    Sanatçı katılımı:

    artıkişler, Aytunç Akad, bak.ma, Barış Doğrusöz, Berat Işık, CANAN, Cem Dinlenmiş, Cengiz Tekin, Cihangir Duyar, Demet Taşpınar, Devrimci Yol Arşivi, Ekim Ruşen Kapçak, Erkan Özgen, Hüseyin Karabey, Mülksüzleştirme Ağları, Murat Akagündüz, Nalan Yırtmaç, NarPhotos, #occupygezi architecture, Sencer Vardarman, Şener Özmen, TÜSTAV

    nGbK – Proje grubu:

    Jan Bejšovec, Christian Bergmann, Zülfukar Çetin, Duygu Gürsel, Pablo Hermann, Çağrı Kahveci, Therese Koppe, Eva Liedtjens

    , \
  • , \
  • Hauptseite

    Das Ausstellungsprojekt nimmt zwei Hochphasen des sozialen Widerstands in der Türkei, den 1. Mai 1977 sowie die Gezi-Proteste 2013, als Ausgangspunkte. Reflektiert werden die ästhetischen Besonderheiten von Selbstdarstellungen, Repräsentationen sowie von Kommunikationsprozessen sozialer Bewegungen im öffentlichen Raum. Unter Berücksichtigung der sozialen, ökonomischen und kulturellen Dynamiken, die jene sozialen Bewegungen seit den 1968ern bis in die heutige Zeit beeinflussen, werden deren Kontinuitäten, Besonderheiten und Anknüpfungspunkte untersucht.

    , \
  • Ana Sayfa

    2015 yılının Temmuz ve Ağustos aylarında Berlin’deki Görsel Sanatlar Derneği’nde neue Gesellschaft für bildende Kunst (nGbK) gerçekleşecek olan 7713 isimli sergimiz, Türkiye’de toplumsal direnişin yükselişe geçtiği iki dönem üzerinden -1 Mayıs 1977 ve 2013 Gezi protestoları- yola çıkıyor ve farklı tarihsel uğraklarda toplumsal hareketlerin kendilerini kamuoyunda ifade edişlerine, temsiliyetlerinin ve iletişim süreçlerinin estetik özelliklerine yoğunlaşıyor. 1968’den günümüze kadar yaşanan toplumsal hareketleri etkileyen sosyal, ekonomik ve kültürel dinamikleri göz önünde bulundurarak, bu hareketlerin devamlılıkları, kırılmaları, farklılıkları, ilişkisellikleri inceleniyor.

    , \